VI KZP 36/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski.Sędziowie: P. Ławacz (sprawozdawca), T. Krokosz (współsprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimierza C. i innych, oskarżonych z art. 258 i 27 k.k. w związku z art. 257 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku prokuratora, uchwalił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie w trybie art. 390 § 1 k.p.k. następującą kwestię prawną wymagającą wykładni ustawy:"Czy słuszne jest kwalifikowanie z art. 258 k.k. usiłowanej kradzieży mienia prywatnego w wypadku, gdy sprawca stosuje przemoc albo grozi użyciem natychmiastowego gwałtu na osobie w celu uniemożliwienia oddania go w ręce władzy powołanej do ścigania przestępstw?" na podstawie art. 390 § 2 k.p.k., rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 258 k.k. mieści się w rozdziale XXXIX Kodeksu karnego, traktującym o przestępstwach przeciwko mieniu, i dotyczy tzw. przestępstwa złożonego, składającego się z dwóch przestępstw: przestępstwa zaboru cudzej rzeczy (art. 257 k.k.) i przestępstwa użycia gwałtu w postaci przymusu fizycznego lub psychicznego (vis absoluta i vis compulsiva). Użycie gwałtu albo 1) jest środkiem utrzymania się w posiadaniu rzeczy zabranej, albo 2) ma na celu unikniecie bezpośredniego pościgu.Podstawowym elementem przestępstwa z art. 258 k.k. jest przede wszystkim zamach na cudze mienie i ratio legis tego przepisu jest ochrona tego mienia przed działaniem sprawcy, który wykazuje w sposobie swego zachowania się szczególną zuchwałość.Taki sposób działania, wykazujący znaczny stopień społecznego niebezpieczeństwa, stosuje sprawca, który po zawładnięciu cudzym mieniem dąży do utrzymania go w swym posiadaniu przy użyciu przemocy lub groźby użycia natychmiastowego gwałtu na osobie.Drugą możliwością użycia gwałtu przez sprawcę kradzieży jest uniknięcie bezpośredniego pościgu. Pościg może nastąpić zarówno przy kradzieży dokonanej, jak i usiłowanej. Przy kradzieży dokonanej pościg ma na celu zatrzymanie sprawcy, który ucieka z łupem, aby mu ten łup odebrać; chodzi więc o ratowanie mienia. Przy kradzieży usiłowanej pościg ma na celu ujęcie sprawcy, aby go oddać w ręce władz lub wymiaru sprawiedliwości.Stosowanie przemocy lub gwałtu w pierwszym wypadku jest dalszym ciągiem działania przestępnego, polegającego na zamachu i zaborze cudzego mienia oraz na dążeniu do utrzymania tego mienia w swym posiadaniu. W drugim wypadku działanie sprawcy zmierzałoby do tego, żeby uniknąć bezpośredniego pościgu w celu zachowania wolności i uniknięcia odpowiedzialności karnej.Groźba i przemoc użyta w drugim wypadku wykraczałaby poza sferę głównego zamiaru sprawcy, tj. zaboru cudzego mienia, byłyby natomiast wynikiem szczególnych okoliczności, w jakich znalazł się sprawca kradzieży nieudanej, groźba więc lub przemoc zostały zastosowane w ochronie jego wolności.W obu wypadkach działanie sprawcy, tj. użycie przemocy i gwałtu, dotyczyłoby innych dóbr o różnorodnym wartościowaniu prawnym. Jeżeli ustawodawca w art. 258 k.k. przewidział surową sankcję za tzw. "kradzież rozbójniczą", to niewątpliwie miał na uwadze ochronę mienia przed zuchwalstwem sprawcy, który po dokonaniu kradzieży chce gwałtem utrzymać się w posiadaniu zabranej rzeczy mimo bezpośredniego pościgu. Natomiast trudno przyjąć, żeby ustawodawca tak samo chciał potraktować sprawcę, który po nieudanym zamachu na cudze mienie chce uniknąć pościgu i odpowiedzialności za swój czyn i w tym celu stosuje środki gwałtu.Zamieszczenie w jednym przepisie art. 258 k.k. dwóch możliwości stosowania gwałtu: celem utrzymania się w posiadaniu zabranego mienia albo celem uniknięcia bezpośredniego pościgu można wytłumaczyć jedynie równowartością i rodzajową wspólnością chronionego dobra, przeciwko któremu sprawca działa, dobrem zaś tym jest własność mienia.Stosowanie drugiej możliwości art. 258 k.k. ("aby uniknąć bezpośredniego pościgu") do wypadków, kiedy sprawca tylko usiłował zabrać cudze mienie w celu przywłaszczenia, oznaczałoby przekreślenie zasady tej równowartości, albowiem chodziłoby w tych wypadkach o działanie sprawcy wykraczające poza sferę zamachu na własność cudzego mienia; działanie to przedstawiałoby się wtedy jedynie jako skierowane na ochronę własnej wolności.Wyrażenie zawarte w art. 258 k.k.: "aby uniknąć bezpośredniego pościgu" - należy więc stosować do tych wypadków, w których sprawca dokonał kradzieży i a) stosuje środki gwałtu, bądź dzierżąc nadal zabrane mienie i powodując się chęcią uniknięcia pościgu, a nie tylko chęcią zachowania dla siebie rzeczy skradzionej, b) bądź też - porzuciwszy skradzione mienie - stosuje przemoc lub groźbę wyłącznie w celu uniknięcia schwytania w pościgu "bezpośrednim", utrudniając w ten sposób udowodnienie swej winy. Wypadki te obejmują stosowanie przemocy lub groźby wyłącznie w celu uniknięcia schwytania w pościgu "bezpośrednim", tj. odbywającym się w warunkach najbardziej sprzyjających zatrzymaniu sprawcy z dowodem rzeczowym jego czynu (corpus delicti) lub zaraz po porzuceniu zabranego mienia.Nie można by zrozumieć, dlaczego osoba, która usiłowała jedynie zabrać cudze mienie ruchome, a następnie dla uniknięcia pościgu stosuje przemoc lub groźbę, ma być karana znacznie surowiej (do 10 lat) niż sprawca groźby (art. 250 k.k.) lub zmuszenia za pomocą przemocy lub groźby (art. 251 k.k.).Względy logiczne przemawiają więc za tym, że przepis art. 258 k.k. ma zastosowanie jedynie w wypadku kradzieży dokonanej.Użycie zatem przez sprawcę usiłowanej kradzieży przemocy lub groźby jej użycia w czasie bezpośredniego pościgu, który ma na celu jedynie ujęcie i oddanie sprawcy w ręce władzy powołanej do ścigania, a nie ratowanie mienia, nie daje podstawy do stosowania przepisu art. 258 k.k. Podobna sytuacja zachodzi w wypadku, gdy jeszcze pościgu nie wszczęto, a sprawca usiłowanej kradzieży stosuje przemoc lub groźbę po to, by tego pościgu uniknąć.Z tych zatem względów przedstawioną kwestię prawną należało rozstrzygnąć jak wyżej.