VI KZP 57/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: A. Kafarski, K. Grzebuła (wspólsprawozdawca), J. Matysiak, (sprawozdawca), A. Pyszkowski, K. Wagner, (współsprawozdawca), J. Zembaty.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Edwarda W. i Zofii W., oskarżonych z art. 237 § 1 k.k., po rozpoznaniu na posiedzeniach niejawnych w dniach 1 i 7 czerwca 1967 r. przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Łodzi-Ośrodek w Piotrkowie postanowieniem z dnia 16 grudnia 1966 r., a następnie przekazanej przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 1 kwietnia 1967 r. w trybie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"1)Czy w wypadku wniesienia rewizji tylko przez oskarżonego sąd rewizyjny władny jest stwierdzić nieważność wyroku, jeżeli na podstawie odmiennej od sądu powiatowego oceny materiału dowodowego (nieważność względna) dojdzie do wniosku, że miało miejsce przestępstwo podlegające rozpoznaniu w I instancji przez sąd wyższego rzędu i czy tego rodzaju stanowisko nie będzie naruszało zakazu reformationis in peius, który dla oskarżonego stanowi między innymi gwarancję, że z prowadzoną przezeń w ramach ustawy obroną nie wiąże się żadne ryzyko?2)Czy stwierdzenie nieważności w trybie rewizyjnym w sądzie wojewódzkim jest możliwe jedynie na podstawie skargi rewizyjnej bądź wniosku, wniesionych przez uprawniony do tego podmiot?"po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Orzeczenie wydane przez sąd niższego rzędu z obrazą przepisów o właściwości rzeczowej jest z mocy prawa nieważne. O właściwości rzeczowej decyduje konkretne wydarzenie przestępne będące przedmiotem procesu, a nie błędne ustalenia dokonane przez sąd i związana z nimi ocena prawna. Poglądowi takiemu dał wyraz Sąd Najwyższy w uchwale powiększonego składu z dnia 26 stycznia 1961 r. VI KO 76/60 ("Państwo i Prawo" nr 11/1962, str. 923). Uzasadnienie tej uchwały stwierdza między innymi, że normy procesowe o zakresie właściwości rzeczowej sądów powszechnych nie mówią ani o czynie zarzucanym, ani o czynie przypisanym, natomiast mówią o przestępstwach określonych w wymienionych tam przepisach prawa materialnego. Błędna ocena zdarzenia przestępnego powodująca naruszenie właściwości rzeczowej przez sąd niższego rzędu musi być zawsze traktowana jako przyczyna bezwzględnej nieważności.Ustawodawca w art. 377 lit. a) k.p.k. zobowiązał sąd rewizyjny do badania z urzędu kwestii nieważności zaskarżonego orzeczenia przed innymi zagadnieniami w sprawie. Nie mają tu więc znaczenia ani kierunek rewizji, ani też jej granice, gdyż jakiekolwiek krępowanie sądu rewizyjnego wnioskami stron byłoby sprzeczne z istotą nieważności ipso iure.Zakaz reformationis in peius wiąże się w art. 393 k.p.k. z "uchylonym wyrokiem" i "ponownym rozpoznaniem sprawy". W sytuacji, której dotyczy pytanie, wyrok nie jest uchylany i sprawa nie jest ponownie rozpoznawana. Wyrok nieważny z mocy samego prawa nie rodzi żadnych skutków prawnych, nie może więc także działać na korzyść oskarżonego w jakimkolwiek zakresie. Nie można również uznać za rozpoznawanie sprawy postępowania, które nie mogło się zakończyć wydaniem ważnego orzeczenia. To, że poszczególne czynności procesowe dokonane w takim postępowaniu, jak np. przesłuchanie świadka, zachowują znaczenie dowodowe, nie zmienia zasadniczej okoliczności, że omawiane postępowanie jako całość nie odpowiada pojęciu rozpoznania sprawy. Sprawa będzie więc przez sąd rzeczowo właściwy, w którym znajdzie się po stwierdzeniu nieważności wyroku sądu niższego rzędu, rozpoznawana w rzeczywistości po raz pierwszy i to tak, jak gdyby nieważnego wyroku nie było. Pojęcie reformationis in peius w ogóle nie ma do takiego wypadku zastosowania. W tym kierunku wypowiadał się już Sąd Najwyższy (OSNKW zesz. 4/1963, poz. 76; OSNKW zesz. 7-8/1963, poz. 135).2. Udzielenie odpowiedzi na drugie pytanie jest zbyteczne. Stwierdzenie bowiem nieważności "w trybie rewizyjnym" wymaga wniesienia rewizji, to zaś zostało już wyżej omówione. Jeżeli zaś Sądowi Wojewódzkiemu chodziło o stwierdzenie nieważności w trybie przewidzianym w art. 12 i 13 k.p.k., to pytanie takie wykracza poza problematykę sprawy, w której zostało postawione, i nie kwalifikuje się w jej ramach do rozstrzygnięcia.