IV KO 3/58

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym, po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy wyrok Sądu rewizyjnego, wydany w następstwie rozpoznania rewizji wniesionej przez osobę nie będącą stroną, jest nieważny, czy też podlega uchyleniu w drodze rewizji nadzwyczajnej" - postanowił kwestię tę rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki nie rozróżnia w swoim pytaniu dwóch odrębnych sytuacji, które na tle jego pytania należy uwzględnić. Pierwsze obejmuje przypadki, w których sąd rewizyjny utrzymuje w mocy lub zmienia tylko (art. 384 k.p.k.) zaskarżony wyrok, albo uchyla ten wyrok (art. 383 k.p.k.), lecz sam orzeka co do istoty sprawy (art. 388 § 1 zd. 1 k.p.k.). W drugiej sytuacji, przewidzianej w art. 388 § 1 zd. 2 k. p. k., sąd rewizyjny, uchylając wyrok sądu pierwszej instancji, przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi lub innemu równorzędnemu.Tylko w pierwszej sytuacji można mówić o prawomocności wyroku sądu rewizyjnego, wypowiadającego w tym wyroku ”ostatnie słowo" sądu w danej sprawie. W razie, gdy rewizję założyła osoba do tego nie uprawniona, prawomocność ta nie jest pozorna, gdyż nie ma podstaw do stwierdzenia (art. 13 k. p. k.) czy uznania (art. 377 k.p.k.) nieważności wyroku. Przyczyny nieważności, których dotyczy art. 13 k. p. .k. wyliczone są wyczerpująco w art. 11 i 12 k.p.k. (por. orzecz. Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 5 grudnia 1957 r. w sprawie II KO 78/57). W przepisach tych nie wymieniono przypadku założenia środka odwoławczego przez osobę do tego nie uprawnioną. Co do art. 377 k.p.k. - nie może być tutaj przedmiotem rozważań ani jego lit. "a", gdzie mowa o przyczynach nieważności, wskazanych w art. 11 i 12 k. p k., ani lit. "b", gdzie chodzi wyłącznie o nienależyty skład sądu. Co się tyczy innych przyczyn "nieważności z samego prawa", o których stanowi lit. "c" art. 377 k.p.k., stwierdzić trzeba, że jeśli według art. 378 § 1 lit. "a" k. p. k. nawet wszczęcia postępowania sądowego i rozpoznania sprawy bez żądania (skargi) uprawnionego oskarżyciela (art. 2 § 1 k.p.k.) nie uznaje ustawa za przyczynę nieważności, lecz jedynie za bezwzględny, niezależny od zarzutów podniesionych w rewizji, powód uchylenia wyroku, to tym więcej nie można nadawać znaczenia przyczyny nieważności dokonaniu w pewnym fragmencie toczącego się postępowania sądowego czynności procesowej, której dana osoba, nie wchodząca w skład sądu, przedsięwziąć nie miała prawa.W przedstawionej pierwszej ze wspomnianych sytuacji pozostaje oczywiście ewentualność rewizji nadzwyczajnej, skoro wyrok jest prawomocny.O ile chodzi o drugą z tych sytuacji, powstała ona właśnie w niniejszej sprawie, w której pierwszą rewizję, od wyroku potem uchylonego przez wyrok sądu rewizyjnego, przekazujący jednocześnie sprawę do ponownego rozpoznania, założył referendarz śledczy prokuratury, a nie prokurator. W sytuacji takiej nie ma prawomocności tego wyroku sądu rewizyjnego, który przecież nie jest "ostatnim słowem" sądu w danej sprawie (por. wym. wyżej orzeczenie S.N. z dnia 5 grudnia 1957 r.). Wada postępowania, sprowadzająca się do przyjęcia i rozpoznania rewizji podpisanej przez osobę nieuprawnioną, nie jest nieusuwalną w tym znaczeniu, iżby nie dało się już uzyskać w danej sprawie prawidłowego wyroku, jako owego "ostatniego słowa" sądu (por. wym. orzeczenie S. N.). Gdy nie ma prawomocności - nawet pozornej - niesposób tedy mówić o zaskarżalności wyroku rewizją nadzwyczajną (art. 394 k.p.k.).W kwestii ewentualnej nieważności - miarodajne są uwagi wyłuszczone wyżej na tle art. 11 - 13, 37 i 378 k.p.k.Jeżeli od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji ponowną rewizję założyła (podpisana) osoba mająca do tego prawo (jak w niniejszej sprawie), potrzeba rozważań o nieważności lub zaskarżalności rewizją nadzwyczajną pierwszego z wyroków sądu rewizyjnego, musi zawsze odpaść. Interes publiczny jak również interes oskarżonego leży w tym, aby sprawa została należycie osądzona, tj. by sąd ustalił prawidłowo stan faktyczny, wyczerpał wszystkie dowody, zastosował trafną kwalifikację prawną czynu, wymierzył sprawiedliwą karę, wzgl. by wydał wyrok uniewinniający, po wszechstronnym rozważeniu całego materiału dowodowego. Wyrok sądu rewizyjnego uchylający wyrok pierwszej instancji do ponownego rozpoznania zmierza właśnie do usunięcia tych braków, które z reguły dotyczą nienależytego wyświetlenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wyświetlenie ich leży w interesie nie tylko publicznym, ale również w interesie oskarżonego, przy czym prawo do obrony tego ostatniego nie doznaje żadnego uszczuplenia przy ponownym rozpoznaniu sprawy, gdyż sprawa toczy się od początku i oskarżony może podjąć wszystkie środki służące do wykazania swej niewinności, bądź też zmniejszenia zakresu swej winy. Uznanie za przyczynę nieważności wyroku sądu rewizyjnego złożenie rewizji przez osobę nieuprawnioną prowadziłoby do zbędnego przewlekania procesu i jego formalizowania. Z reguły słuszny ponowny wyrok wydany w sprawie na skutek uchylenia przez sąd rewizyjny pierwszego, musiałby być - po jego uprawomocnieniu się - zaskarżony w drodze rewizji nadzwyczajnej tylko po to, aby po złożeniu rewizji przez osobę w pełni uprawnioną - doprowadzić do wydania nowego wyroku, pokrywającego się całkowicie, co do treści, z wyrokiem uchylonym.