VI KZP 7/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski (sprawozdawca). Sędziowie: L. Jax, W. Żebrowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Antoniego S., oskarżonego z art. 217 § 2 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w N. następującego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy naczelnik gminy może być podmiotem przestępstwa niegospodarności określonego w art. 217 k.k.?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePoruszona w postanowieniu Sądu Wojewódzkiego problematyka podmiotowego zakresu art. 217 k.k. wyjaśniona została w znacznej mierze w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa niegospodarności, marnotrawstwa oraz spowodowania niedoboru w mieniu społecznym (uchwała połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 2 lutego 1976 r. - VI KZP 10/75, OSNKW 1976 r. z. 4-5, poz. 52).W tezie 9 tych wytycznych wyjaśniono, że: "Przedmiotem przestępstwa niegospodarności (art. 217 k.k.) może być tylko osoba pełniąca funkcję związaną z możliwością wyboru celu, środków lub sposobów gospodarowania". W uzasadnieniu przytoczonego poglądu Sąd Najwyższy wskazał trzy warunki, które muszą być spełnione łącznie, aby sprawca mógł być uznany za podmiot przestępstwa określonego w art. 217 k.k. Są to następujące wymagania: a) sprawca musi być pracownikiem jednostki gospodarki uspołecznionej, b) musi pełnić funkcję w tej jednostce, c) funkcja ta musi się łączyć z obowiązkami i uprawnieniami w zakresie prawidłowego gospodarowania, a więc z możliwością wyboru celu, środków lub sposobów gospodarowania.Wskazane wyżej kryteria są nadal aktualne. Uwzględniając je przy rozważaniu przekazanego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, stwierdzić należy, co następuje:Naczelnik gminy jest niewątpliwie pracownikiem tej jednostki administracji państwowej (por. art. 2 k.p.). W świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 sierpnia 1978 r. w sprawie statusu naczelnika gminy (Dz. U. Nr 20, poz. 89) nie może budzić wątpliwości, że z pełnieniem funkcji naczelnika łączą się obowiązki i uprawnienia w zakresie prawidłowego gospodarowania.Przepisy tego rozporządzenia stanowią m.in., że naczelnicy gmin ponoszą odpowiedzialność za wszechstronny rozwój gminy, a szczególnie rozwój rolnictwa i gospodarki żywnościowej, pełne i racjonalne wykorzystanie ziemi na cele produkcji rolniczej, efektywne gospodarowanie środkami produkcji oraz wykonywanie bieżących zadań produkcyjnych w rolnictwie (§ 2 ust. 3, § 5, 8 i 9). Natomiast rozważenia wymaga kwestia, czy urząd gminny może być uznany za jednostkę gospodarki uspołecznionej.W kodeksie karnym brak przepisu wyjaśniającego, co rozumieć należy przez jednostkę gospodarki uspołecznionej.W tych warunkach, ustalając treść tego pojęcia, sięgnąć należy do art. 33 § 1 k.c., wyjaśniającego, jakie jednostki gospodarki uspołecznionej są osobami prawnymi. Z punktu widzenia niniejszych rozważań istotne jest to, że art. 33 § 1 k.c. wymienia wśród nich Skarb Państwa, a art. 34 k.c. stanowi, że Skarb Państwa uważany jest w stosunkach cywilnoprawnych za podmiot praw i obowiązków, które dotyczą części mienia ogólnonarodowego nie będących pod zarządem innych państwowych osób prawnych. Jednostką gospodarki uspołecznionej jest więc również urząd gminy, stanowiący element składowy pojęcia zbiorczego - Skarb Państwa. W taki sam sposób rozstrzygać należy tę kwestię na tle przepisów kodeksu karnego. Wprawdzie inne przepisy, a mianowicie art. 1 § 2 k.c. i art. 14 k.p.c. zawierają unormowania wskazujące na to, że jednostki, których zadania nie polegają na prowadzeniu działalności gospodarczej, nie są jednostkami gospodarki uspołecznionej, lecz jedynie stosuje się do nich przepisy o wymienionych ostatnio jednostkach, jednakże ograniczenie to nie odnosi się do Skarbu Państwa. Wynika to nie tylko z treści art. 33 § 1 k.c. oraz szczególnego charakteru tej "jednostki", lecz także z unormowania zwartego w art. 1 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o rozliczeniach pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 44, poz. 215). Powołany przepis stanowi wprost, że urzędy i instytucje są jednostkami gospodarki uspołecznionej.Z wyżej podanych powodów na sformułowane w postanowieniu pytanie odpowiedzieć należy twierdząco.