III CRN 46/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN K. Piasecki. Sędziowie SN: T. Bukowski, A. Gola (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 20 marca 1987 r. na rozprawie sprawy z wniosku Techniczno-Produkcyjnej i Usługowo-Handlowej Spółdzielni Inwalidów (...) w A. o wpisanie spółdzielni do rejestru na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Rejonowego w Suwałkach z dnia 16 sierpnia 1986 r.:uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w Suwałkach do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczneZarząd Techniczno-Produkcyjnej i Usługowo-Handlowej Spółdzielni Inwalidów (...) w A. złożył w dniu 15 sierpnia 1986 r. w Sądzie Rejonowym w Suwałkach wniosek o wpisanie Spółdzielni do rejestru spółdzielni. We wniosku tym nie został wskazany teren działania tworzonej Spółdzielni. W załączonej do wniosku uchwale nr 89 Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Inwalidów z dnia 12 sierpnia 1986 r., uznając celowość zorganizowania takiej Spółdzielni (...), określono, że terenem działania tejże spółdzielni, mającej swą siedzibę w A., będzie miasto i gmina A. oraz kilka gmin (...).Natomiast w dołączonym do wniosku statucie Spółdzielni wskazano, że terenem jej działania będzie województwo (...) i ZOZ w A., a więc teren działania znacznie większy od określonego w uchwale Zarządu Centralnego Związku Spółdzielni Inwalidów o celowości powołania Spółdzielni. Sąd Rejonowy w Suwałkach postanowieniem z dnia 16 sierpnia 1986 r. wpisał Spółdzielnię Inwalidów (...) w A. do rejestru spółdzielni za nr (...), określając teren jej działania według brzmienia statutu.Orzeczenie to, wobec niezaskarżenia go, uprawomocniło się.W rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny PRL, zarzucając powyższemu postanowieniu rażące naruszenie prawa, a zwłaszcza art. 3 § 2 art. 233 i 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 8 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) oraz § 9 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 marca 1983 r. w sprawie rejestru spółdzielni (Dz. U. Nr 20, poz. 87), wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Suwałkach do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Za skarżącym należało podnieść, że Sąd Rejonowy rozpoznając wniosek Spółdzielni o wpisanie jej do rejestru nie zwrócił uwagi na istotny brak, a mianowicie na nieokreślenie w tymże wniosku terenu działania zakładanej spółdzielni. Dołączone do wniosku dokumenty w postaci statutu i oświadczenia Centralnego Związku Spółdzielni Inwalidów o celowości założenia spółdzielni określały wprawdzie teren jej działania, ale w sposób zasadniczo różny. Tak np. Centralny Związek Spółdzielni Inwalidów określił, że terenem działania Spółdzielni będzie miasto i gmina A. i wymienione gminy, w statucie Spółdzielni zaś wskazano jako teren jej działania - teren województwa (...). Rzeczą Sądu Rejonowego było w takiej sytuacji wyjaśnić tę rozbieżność i jej przyczyny oraz wezwać zarząd Spółdzielni bądź do spowodowania zmiany brzmienia § 1 ust. 2 statutu i dostosowania zasięgu terytorialnego działania Spółdzielni do określonego przez Centralny Związek, bądź do przedstawienia w wyznaczonym terminie oświadczenia tego Związku o celowości założenia Spółdzielni z określeniem w nim terenu jej działania w sposób zgodny z zapisem w statucie.Z treści dołączonych do wniosku o wpisanie Spółdzielni do rejestru dokumentów nie wynika, jaka była przyczyna określenia w statucie obszaru jej działania w sposób zasadniczo odmienny od określonego przez Centralny Związek.Niezależnie jednak od przyczyn, które na to wpłynęły, brak jednobrzmiącego wskazania terenu zakładanej spółdzielni w oświadczeniu Centralnego Związku Spółdzielni Inwalidów o celowości jej założenia i w statucie Spółdzielni był brakiem wymagającym usunięcia. Zasadnie bowiem skarżący dostrzegł, że nie jest okolicznością drugorzędną, czy zakładana Spółdzielnia będzie działać na terenie jednego miasta i kilku gmin (według oświadczenia o celowości założenia spółdzielni), czy też na terenie kilku miast i kilkudziesięciu gmin (według statutu).Według art. 9 § 1 prawa spółdzielczego zarząd spółdzielni może wystąpić do sądu rejestrowego z wnioskiem o wpisanie spółdzielni do rejestru także w razie odmowy wydania przez centralny związek oświadczenia o celowości, jeżeli w odmowie tej dopatruje się naruszenia art. 6 § 4 prawa spółdzielczego. W takim wypadku jednak należy we wniosku wskazać zarzuty stawiane przeciwko odmowie wydania oświadczenia o celowości oraz załączyć do niego tę odmowę. Innymi słowy, zarząd spółdzielni powinien we wniosku wskazać okoliczności podważające opartą na opinii odpowiedniego organu właściwej terenowej rady narodowej (art. 6 § 3 zdanie drugie prawa spółdzielczego) ocenę centralnego związku o braku możliwości gospodarczych zakładanej spółdzielni umożliwiających jej realizację zamierzonych celów (art. 6 § 4 prawa spółdzielczego).W takiej sytuacji sąd może wprawdzie wydać postanowienie o wpisaniu spółdzielni do rejestru, lecz dopiero po stwierdzeniu, że nie było podstaw do odmowy wydania oświadczenia o celowości, określonych w art. 6 § 4 ustawy (art. 9 § 2 prawa spółdzielczego). Zachodzi zatem wtedy konieczność zbadania przez sąd, czy istotnie istnieją przewidziane w art. 6 § 4 ustawy przesłanki tej odmowy. Sąd może w tym zakresie korzystać z pomocy biegłych, z przesłuchania stron i innych dowodów przewidzianych w k.p.c. Do obowiązku sądu jednak należy wtedy także zasięgnięcie opinii odpowiedniego organu właściwej terenowej rady narodowej, tak jak tego - w odniesieniu do centralnego związku - wymaga prawo spółdzielcze w art. 6 § 3. Obowiązek taki wynika z uregulowania przyjętego w art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 1983 r. o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 41, poz. 185 ze zm.), według którego "utworzenie, likwidacja lub zasadnicza zmiana w działalności przedsiębiorstwa nie będącego przedsiębiorstwem terenowym bądź też zakładu wchodzącego w skład takiego przedsiębiorstwa, w szczególności powodujące obciążenie infrastruktury techniczno-ekonomicznej i społecznej, wymaga uzgodnienia z właściwą miejscowo wojewódzką radą narodową", które to uregulowanie odnosi się także odpowiednio do jednostek gospodarki uspołecznionej nie będących państwowymi jednostkami organizacyjnymi (art. 65 powołanej ustawy), a więc także do spółdzielni.W drodze argumentacji a maiori ad minus można to, co mogłoby się odnosić do wypadku, w którym centralny związek odmówił wydania oświadczenia o celowości, odnieść również do sytuacji, w której treść tego oświadczenia nie pokrywa się np. z zamierzeniami spółdzielni co do zasięgu terytorialnego jej działalności, wyrażonymi w statucie i wniosku o wpisanie spółdzielni do rejestru. Ale i wtedy sąd rejonowy - zamierzając uwzględnić wniosek - obowiązany jest przeprowadzić stosowne postępowanie dowodowe celem sprawdzenia zasadności stanowiska centralnego związku wyrażonego w oświadczeniu o celowości założenia spółdzielni w zakresie określenia terenu działania zakładowej spółdzielni.W sprawie niniejszej Sąd Rejonowy postępowania takiego nie przeprowadził, a wniosek spółdzielni uwzględnił, nie zwracając uwagi na rozbieżności w treści załączonego do wniosku statutu i oświadczenia Centralnego Związku o celowości założenia spółdzielni. Brak uzasadnienia stanowiska Sądu Rejonowego nie pozwalał na stwierdzenie, na jakiej podstawie Sąd ten przyjął inny, niż określony w oświadczeniu o celowości, teren działania spółdzielni.Przytoczone okoliczności przemawiały za zasadnością rewizji nadzwyczajnej i dlatego Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.