I PZP 17/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Szymanek.Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Stypułkowska (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 1977 r. sprawy z wniosku S.L., W.Ł., S.M. i E.A. przeciwko Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Śródlądowego i Przetwórstwa Spożywczego "W." w N. o wynagrodzenie za pracę na skutek odwołania od orzeczenia Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Śródlądowego i Przetwórstwa Spożywczego "W." w N. z dnia 7 stycznia 1977 r., sygn. akt 1/77oraz przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. postanowieniem z dnia 8 lutego 1977 r. sygn. akt I P 134/77 zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznychprzejąwszy sprawę do rozpoznania, zmienia zaskarżone orzeczenie i oddala wniosek.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawcy domagali się zasądzenia od pozwanej Spółdzielni Pracy Rybołówstwa i Przetworów Spożywczych wynagrodzenia utraconego na skutek niemożności odławiania - w latach 1969-1971 - określonych gatunków ryb, a mianowicie troci i certy.Zgodnie z zawartymi między stronami umowami, rybacy mieli obowiązek oddawania wszystkich złowionych przez siebie ryb Spółdzielni, tytułem zaś wynagrodzenia otrzymywali tzw. part połowowy w wysokości 40% wartości złowionych ryb i part eksploatacyjny za używanie do połowów własnego sprzętu rybackiego w wysokości 20% wartości tych ryb. W wyniku przegrodzenia, w latach 1969-1971, rzeki Wisły stopniem wodnym "Włocławek" nastąpiło niemal całkowite i trwałe wyeliminowanie odłowów wymienionych gatunków ryb. W związku z tym, prawomocnym orzeczeniem Okręgowej Komisji Arbitrażowej zasądzono na rzecz Spółdzielni od Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej odszkodowanie w kwocie 1.009.062 zł. Krajowy Związek Spółdzielni Rybackich podzielił to wynagrodzenie w ten sposób, że przeznaczył 24% dla rybaków, 40% na zarybienie i 36% na inwestycje. Wnioskodawcy żądali natomiast przyznania im 60% tego odszkodowania, to jest w proporcji odpowiadającej wysokości należnego im partu.Zakładowa Komisja Rozjemcza uznała roszczenie wnioskodawców za uzasadnione, a Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych - rozpoznając odwołanie pozwanej Spółdzielni - przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy z odszkodowania zasądzonego w orzeczeniu arbitrażowym od Okręgowej Dyrekcji Gospodarki Wodnej w W. na rzecz Spółdzielni Pracy Rybołówstwa Śródlądowego i Przetwórstwa Spożywczego «W.» w N., z tytułu poniesionej szkody w związku ze zmniejszeniem w latach 1969-1971 połowów w wyniku budowy zapory wodnej we Włocławku, można przyznać rybakom zatrudnionym w powyższej Spółdzielni wynagrodzenie określone w art. 81 kodeksu pracy oraz w razie odpowiedzi pozytywnej na powyższe pytanie - czy przyznana ewentualnie, za czas przestoju w odławianiu troci i certy równowartości wynagrodzenia łącznie z wynagrodzeniem uzyskanym w tym okresie (1969-1971) z tytułu odłowu innych gatunków ryb, może przekroczyć wysokość wypłacanego w okresie poprzedzającym".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z uzasadnienia pytania prawnego wynika, że podstawowa wątpliwość dotyczy charakteru roszczenia wnioskodawców, określającego właściwość organów powołanych do rozstrzygnięcia sporu.Wnioskodawcy domagali się prawa do udziału w odszkodowaniu uzyskanym przez pozwaną Spółdzielnię w wysokości stanowiącej ekwiwalent pieniężny za utracony part, w związku z wyeliminowaniem w okresie spornym odłowów niektórych gatunków ryb, a mianowicie troci i cert. Kwestionowali ustalenia ich "udziału" w tym odszkodowaniu w wysokości 24%, powołując się na umowę o pracę, wedle której rybakom przysługuje 60% wartości złowionych ryb. W istocie rzeczy dochodzili więc wynagrodzenia za pracę, a tak sprecyzowane roszczenie podlega rozpatrzeniu przez organy powołane do rozstrzygania sporów o roszczenia pracowników ze stosunku pracy.Part połowowy stanowi swoistą formę wynagrodzenia za pracę. Cechą tego wynagrodzenia jest między innymi to, iż jego wysokość uzależniona jest od zdarzeń oraz okoliczności niezależnych od stron stosunku pracy, jak np. pogorszenie się warunków naturalnego środowiska rzecznego.Ze stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika, że po przegrodzeniu w latach 1969-1971 rzeki Wisły stopniem wodnym "Włocławek" nastąpiło na terenach dzierżawionych przez Spółdzielnię całkowite i trwałe wyeliminowanie odłowów troci i cert, gdyż wędrówka tych ryb z morza została zahamowana. W okresie tym natomiast rybacy łowili inne gatunki ryb. W wysokości ich wynagrodzenia nie nastąpiły wówczas większe "wahania" zarobków. Wnioskodawcy wprawdzie twierdzili, iż gdyby była możliwość łowienia "dodatkowo" troci i cert to ich zarobki "byłyby wyższe, albowiem certy łowione były prawie w tym czasie co trocie, a trocie prawie w tym czasie co inne ryby" (...).Jednakże w okresie budowy zapory wodnej jak i po tym okresie wnioskodawcy nie mieli faktycznych przerw w wykonywaniu pracy i osiągali wynagrodzenie, które nie zawsze było niższe od poprzednio uzyskiwanego.Kodeks pracy nakłada wprawdzie na zakład pracy obowiązek organizowania pracy w sposób zapewniający pełne wykorzystanie czasu pracy, jak również osiągnięcie przez pracowników - przy wykorzystaniu ich uzdolnień i kwalifikacji - wysokiej wydajności pracy i należytej jakości pracy (art. 94), ale pozwana Spółdzielnia zadośćuczyniła temu obowiązkowi, ponieważ skierowała rybaków do pracy przy odławianiu innych gatunków ryb, a za tę pracę otrzymywali oni wynagrodzenie zgodnie z postanowieniem umowy o pracę.W myśl zaś obowiązujących przepisów, pracownikowi przysługuje - z tytułu świadczonej pracy - wynagrodzenie wynikające z przepisów o wynagrodzeniu lub określone w umowie o pracę.Jeżeli zatem zakład pracy zapewnia pracownikowi takie wynagrodzenie, czyni zadość wymogom kodeksu pracy sprowadzającym się do przestrzegania zasady wynagrodzenia pracowników stosownie do wkładu ich pracy.Skoro zaś wnioskodawcy otrzymali wynagrodzenie wynikające z umowy o pracę, to nie przysługuje im uprawnienie do udziału w uzyskanym przez Spółdzielnię odszkodowaniu - stanowiącym kompensatę podniesionej przez nią szkody.Żądanie ich, zmierzające do wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za utracony part w związku z wyeliminowaniem odłowów określonych gatunków ryb, niezależnie od wypłaconego im wynagrodzenia z tytułu faktycznie świadczonej pracy, zmierza do uzyskania - sprzecznego z obowiązującymi przepisami - "podwójnego" wynagrodzenia za świadczoną pracę.Natomiast odszkodowanie uzyskane przez Spółdzielnię - zużyte na inwestycje czy zarabianie - powinno wpłynąć korzystnie na jej wyniki ekonomiczne, w których mogą uczestniczyć członkowie Spółdzielni (np. udział w czystej nadwyżce bilansowej). "Odbudowa" stanu zarybienia wpływa także korzystnie na wysokość partu połowowego uzyskiwanego przez rybaków.Z przytoczonych wyżej względów, Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania, gdyż zachodzą warunki do ostatecznego jej rozstrzygnięcia i uchylając orzeczenie Zakładowej Komisji Rozjemczej oddalił wniosek (art. 62 w zw. z art. 74 § 2 ustawy o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych).