II UZP 21/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Szczurzewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: W. Dębicka, T. Kasiński.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Grocholi, w sprawie z wniosku Czesława S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. w przedmiocie o ustalenie podstawy wymiaru emerytury, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie postanowieniem z dnia 12 maja 1978 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:1. Czy w przypadku pobierania przez pracownika państwowego gospodarstwa rolnego ziemniaków w naturze zamiast przysługującej działki pod okopowe do podstawy wymiaru wlicza się kwotę 1.130 zł, czy też równowartość wydanych ziemniaków wedug cen obowiązujących przy zakupie ziemniaków konsumpcyjnych z państwowych gospodarstw rolnych?"2. "Czy w przypadku, gdy za podstawę wymiaru emerytury przyjmuje się zarobki sprzed dnia 1.I.1977 r., do podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego wlicza się ekwiwalent za mleko, mimo zachowania prawa do nabycia mleka na warunkach stosowanych dla pracowników, jednakże w zmniejszonej ilości?"uchwalił:1. W przypadku pobierania przez pracownika państwowego gospodarstwa rolnego ziemniaków zamiast 25 arów ziemi pod okopowe przyjmuje się podstawy wymiaru emerytury lub renty kwotę 1130 zł; 2. Pracownikowi wymienionemu w pkt 1 wlicza się do podstawy wymiaru emerytury lub renty równowartość otrzymanego w okresie zatrudnienia bezpłatnie mleka. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia wątpliwości prawne nasunęły się na tle następującego stanu faktycznego:Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie decyzją z dnia 19.XII.1977 r. przyznał wnioskodawcy od dnia 14.I.1977 r. emeryturę, przyjmując za podstawę jej wymiaru kwotę 6.009,63 zł.Do podstawy wymiaru emerytury organ rentowy wliczył kwotę 1.130 zł jako roczną równowartość ziemniaków otrzymywanych przez wnioskodawcę w okresie zatrudnienia w Państwowym Gospodarstwie Rolnym zamiast użytkowania działki pod okopowe o powierzchni 25 arów. Nie uwzględnił natomiast organ rentowy do podstawy wymiaru emerytury ekwiwalentu pieniężnego za mleko otrzymywane przez wnioskodawcę w okresie zatrudnienia.Na skutek odwołania wnioskodawcy Rada Nadzorcza Oddziału ZUS w Koszalinie orzeczeniem z dnia 10.III.1978 r. zmieniła powyższą decyzję w części dotyczącej wysokości ekwiwalentu za ziemniaki, przyjmując wysokość tego ekwiwalentu odpowiadającą cenie zakupu ziemniaków konsumpcyjnych. Nie uwzględniła natomiast żądania wnioskodawcy o wliczenie do podstawy wymiaru emerytury ekwiwalentu za mleko, gdyż - jej zdaniem - wnioskodawca jako emeryt zachował prawo nabycia mleka na dotychczasowych warunkach.Od powyższego orzeczenia Rady Nadzorczej odwołały się obie strony do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie.Organ rentowy wnosi o zmianę zaskarżonego orzeczenia w części zmieniającej jego decyzję z dnia 19.XII.1977 r. i oddaleni odwołania wnioskodawcy.Wnioskodawca natomiast domagał się zmiany zaskarżonego orzeczenia w części nie uwzględniającej jego odwołania i wliczenia do podstawy wymiaru emerytury ekwiwalentu pieniężnego za mleko.W związku z tymi odwołaniami nasunęły się Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych poważne wątpliwości, którym dał wyraz w przedstawionych do rozstrzygnięcia zagadnieniach prawnych.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione pytania, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie niesporne jest, że wnioskodawca był pracownikiem państwowego gospodarstwa rolnego. Z tytułu tego zatrudnienia był on uprawniony z mocy postanowień układu zbiorowego pracy dla pracowników państwowych przedsiębiorstw rolnych z 1972 r., obowiązującego w okresie, za który przyjęto zarobki wnioskodawcy za podstawę wymiaru przyznanej mu emerytury, do użytkowania działki rolnej pod okopowe o powierzchni 25 arów albo zamiast tej działki do otrzymania bezpłatnie odpowiedniej ilości ziemniaków konsumpcyjnych (§ 3 ust. 1 i 2 zał. nr 8 do u.z.p.).Wnioskodawca, jak wynika z akt rentowych, otrzymał bezpłatnie, zamiast użytkowania wymienionej wyżej działki, po 25 kwintali ziemniaków rocznie.Był on także uprawniony do otrzymywania bezpłatnie mleka - dziennie 1,5 litra oraz na każdego z członków rodziny po 0,5 litra, nie więcej jednak niż 3,5 litra łącznie. Poza tym wnioskodawca, jako stały pracownik i utrzymujący rodzinę, był także uprawniony do kupna dodatkowej ilości mleka na potrzeby własne (§ 8 ust. 1, 3 i 4 zał. nr 8 do u.z.p.).Według zaś art. 70 ust. 1 pkt 1 lit. a układu zbiorowego pracy osoba pobierająca zaopatrzenie emerytalne ma prawo tylko do nabycia 1 litra mleka dziennie na warunkach stosowanych dla pracowników, tj. na warunkach określonych § 8 ust. 4 zał. nr 8. Emeryt nie jest więc uprawniony do otrzymywania mleka bezpłatnie, a zatem wartość otrzymywanego bezpłatnie mleka w okresie zatrudnienia podlega w całości wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty.Szczegółowe zasady obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty określa wydane na podstawie art. 17 ust. 5 i art. 125 ustawy o p.z.e. rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 19 sierpnia 1968 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 246). Przepis § 4 ust. 4 pkt 1 tego rozporządzenia określa roczną wartość użytkowania działki pod okopowe o powierzchni 25 arów, jak również wartość ziemniaków wydanych zamiast tej działki na kwotę 1.130 zł. Przepis ten jest kategoryczny i jednoznaczny w swym brzmieniu i nie pozwala na stosowanie w zakresie obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty odmiennej - sprzecznej z jego treścią - zasady określania wartości działki pod opokowe lub wartości ziemniaków wydanych zamiast tej działki. Stwierdzić zatem należy, że w przypadku pobrania przez pracownika państwowego gospodarstwa rolnego ziemniaków zamiast użytkowania 25 arów ziemi pod okopowe przyjmuje się do podstawy wymiaru emerytury lub renty kwotę 1.130 zł.Wymienione wyżej rozporządzenie nie zawiera natomiast takich przepisów, które określałyby wartość innych - poza działką pod okopowe lub ziemniaków zamiast takiej działki - deputatów lub świadczeń w naturze, a m.in. wydawanego bezpłatnie mleka. Przepis § 4 ust. 2 wymienionego rozporządzenia odsyła do odpowiednich w tym względzie innych przepisów. Z mocy zatem tego przepisu wartość pobieranego przez wnioskodawcę bezpłatnie mleka podlega obliczeniu na podstawie odpowiednich postanowień wymienionego wyżej układu zbiorowego pracy.Według § 8 ust. 5 zał. nr 8 do u.z.p. w związku z ust. 4 § 8 ekwiwalent pieniężny za przysługujące bezpłatnie mleko oblicza się według obowiązującej ceny skupu dla klasy B mleka, płaconej przez mleczarnię w danym rejonie. Wypada przy tym zaznaczyć, iż należy mieć także na uwadze okres, z którego przyjęto zarobki do obliczania podstawy wymiaru emerytury lub renty.Z powyższych względów udzielono odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne jak w sentencji uchwały.