II UZP 45/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Knap (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Anieli M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o emeryturę za przekazane gospodarstwo rolne po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 28 stycznia 1981 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach postanowieniem z dnia 23 października 1980 r. sygn. akt II U 2046/80 do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy po ustalaniu uprawnień do emerytury dla rolnika wymóg sprzedaży jednostkom gospodarki uspołecznionej produktów rolnych o wartości nie mniejszej niż 15.000 zł rocznie przewidziany w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U. Nr 32, poz. 140) dotyczy również roku 1977 na tych samych zasadach co w latach następnych?"powziął następującą uchwałę:Jednym z warunków wymaganych do przyznania emerytury rolnikowi, który gospodarstwo rolne przekazał następcy w 1980 roku, jest wykazanie, że w okresie od 1 stycznia 1977 r. do 31 grudnia 1979 r. w każdym kolejnym roku wytwarzał on i sprzedawał jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty rolne o wartości nie mniejszej niż 15.000 zł.Odstępstwo od tej zasady przewidziane jest dla roku kalendarzowego, w którym wartość sprzedawanych produktów była niższa niż ustalone minimum na skutek okoliczności nie zawinionych przez rolnika (art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 63 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - Dz.U. Nr 32, poz. 140). Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Aniela M., ur. 15.V.1906 r., umową sporządzoną dnia 15.VII.1980 r. przez Naczelnika Gminy w K. przekazała swoje gospodarstwo rolne o powierzchni 2,99 ha córce Stanisławie B.Wniosek przekazujący gospodarstwo o przyznanie jej emerytury został przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Kielcach załatwiony odmownie decyzją z dnia 13.VIII.1980 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano na to, że wnioskodawczyni sprzedała w 1977 roku jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty rolne o wartości mniejszej niż 15.000 zł.Rada Nadzorcza Zakładu po rozpatrzeniu odwołania Anieli M. orzeczeniem z dnia 10.IX.1980 r. zatwierdziła decyzję Oddziału ZUS w K. z dnia 13.VIII.1980 r., przyjąwszy za wykazane, że wartość produktów rolnych sprzedanych przez Anielę M. w 1977 r. wyniosła 7.846 zł, tj. była mniejsza niż wymagane minimum 15.000 zł.Przy rozpoznawaniu odwołania wnioskodawczyni Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 23.X.1980 r. postanowił z mocy art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia sformułowane w pytaniu zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:U podstaw systemu zaopatrzenia emerytalnego rolników leży założenie, że chodzi tu o członków społeczeństwa, którzy, wytwarzając w prowadzonych przez siebie gospodarstwach rolnych, produkty rolne i sprzedając je jednostkom gospodarki uspołecznionej, aktywnie uczestniczą w realizacji programu wyżywienia narodu (art. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. i wstęp do jej części normatywnej). Jednym przeto z ustawowych warunków nabycia przez rolnika prawa do emerytury jest wytworzenie i sprzedaż przezeń jednostkom gospodarki uspołecznionej produktów rolnych o wartości ewidencjonowanej w skali rocznej i wynoszącej co najmniej określone minimum w zasadzie przez taką liczbę lat, jaka odpowiada okresom zatrudnienia wymaganego do uzyskania prawa do emerytury prrzez pracownika (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy).W odniesieniu do rolników, którzy ze względu na ich wiek nie są w stanie uczynić zadość wyrażonej w art. 2 ust. 1 pkt 2 zasadzie osiągnięcia wymaganego okresu sprzedaży, ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin w art. 63 stanowi, że takiemu rolnikowi emerytura przysługuje, jeżeli wytwarzał i sprzedawał jednostkom gospodarki uspołecznionej produkty rolne o wartości nie mniejszej niż 15.000 zł w każdym roku, licząc od dnia 1 stycznia 1977 r. do końca roku poprzedzającego rok przekazania gospodarstwa, oraz jeżeli - oczywiście - spełnia pozostałe warunki wymagane do przyznania świadczenia emerytalnego.W wypadku rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne następcy w 1980 r., okres obowiązku wykazania się określonym w art. 63 minimum sprzedaży jednostkom gospodarki uspołecznionej produktów rolnych wytworzonych w tym gospodarstwie sprowadza się zaledwie do trzech kolejnych lat: 1977, 1978 i 1979. Jest to zatem w zakresie czasowym maksymalne ograniczenie zasady ustalonej w art. 2 ust. 1 pkt 2 w sprawie obowiązku udowodnienia sprzedaży tym jednostkom produktów rolnych przez rolnika.W świetle redakcji art. 63 ustawy o z.e.r. z 1977 r. nie może być żadnej wątpliwości, że sprzedaż produktów rolnych o wskazanym w tym przepisie minimum wartości dotyczy każdego roku z okresu 1977-1979, jak to wynika wprost z użytych tam słów "w każdym roku, licząc od (...)".Zgodnie z wyjaśnieniem zawartym w art. 75 ust. 1 pkt 6 ustawy o z.e.r. z 1977 r. przez występujące w niej określenie lat, w których rolnik wytwarzał w prowadzonym gospodarstwie rolnym produkty rolne i sprzedawał je jednostkom gospodarki uspołecznionej, rozumie się lata kalendarzowe, w których nastąpiła sprzedaż tych produktów.W przedstawionym stanie prawnym nie ma oparcia dla sugestii, że w rozważanym w sprawie stanie faktycznym należałoby obliczyć średnią roczną sprzedanych jednostkom gospodarki uspołecznionej produktów rolnych z okresu lat 1977-1979 i przyjąć, że warunek sprzedaży został spełniony, jeżeli owa średnia roczna nie byłaby niższa niż 15.000 zł.Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 1 pkt 2 in fine zalicza się na dobro rolnika również rok kalendarzowy, w którym wartość sprzedanych produktów była niższa niż 15.000 zł, jeżeli było to spowodowane okolicznościami nie zawinionymi przez rolnika (patrz w tej mierze także § 7 i 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1977 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - Dz.U. Nr 37, poz. 166).Z podanych przyczyn i względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji powziętej uchwały.