III PZP 24/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Zieliński. Sędziowie: M. Piekarski, M. Wilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Mieczysława Ż. przeciwko Skarbowi Państwa - Zespół Opieki Zdrowotnej w G. o dopuszczenie do pracy i zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie postanowieniem z dnia 26 czerwca 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ważne jest wypowiedzenie przez zakład pracy umowy o pracę bez uprzedniego rozpatrzenia wspólnie z radą zakładową przyczyn uzasadniających wypowiedzenie umowy o pracę i uzgodnienia stanowisk co do zasadności wypowiedzenia - przewidzianego w § 8 ust. 6 ramowego regulaminu pracy dla zakładów społecznych służby zdrowia i zakładów pomocy społecznej, stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4 kwietnia 1969 r. (Dz. Urz. Min. Zdrowia i Opieki Społecznej Nr 8, poz. 26)?",udzielił następującej odpowiedzi:Pod rządem ramowego regulaminu pracy dla zakładów społecznych służby zdrowia i zakładów pomocy społecznej, stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4 kwietnia 1969 r. (Dz. Urz. Min. Zdrowia i Opieki Społecznej Nr 8, poz. 26), oświadczenie woli o wypowiedzeniu pracownikowi, o dłuższym niż pięcioletnim stażu pracy, umowy o pracę bez uprzedniego rozpatrzenia wspólnie z radą zakładową (delegatem związkowym) przyczyn tego wypowiedzenia i bez uzgodnienia stanowisk co do jego zasadności jest nieważne (ust. 6 § 8 cyt. regulaminu). Skuteczność wymienionych czynności nie jest uzależniona od stwierdzenia ich na piśmie, chyba że statut związku zawodowego stanowi inaczej. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w Olsztynie zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Powód był zatrudniony w Szpitalu Powiatowym w G. i w Obwodowej Przychodni Zdrowia w G. na stanowisku lekarza od dnia 1.I.1959 r. W dniu 27.X.1971 r. Szpital Powiatowy w G. wypowiedział mu umowę o pracę ze skutkiem na dzień 31.I.1972 r. po uprzednim wyrażeniu zgody na to wypowiedzenie przez radę zakładową. W odniesieniu natomiast do pracy powoda w Przychodni Obwodowej, w której także wypowiedziano mu umowę o pracę w piśmie z dnia 27.X.1971 r., nie dokonano uprzedniego uzgodnienia z radą zakładową. Dlatego też Sąd Powiatowy w Giżycku, rozpoznając roszczenie powoda o dopuszczenie go do pracy na obu poprzednio zajmowanych stanowiskach, tj. w Szpitalu i Przychodni, oddalił jego roszczenia w odniesieniu do Szpitala, orzekł zaś dopuszczenie go do pracy na stanowisku lekarza w Przychodni Obwodowej w G. oraz zasądził na jego rzecz od Zespołu Opieki Zdrowotnej w G., jako następcy prawnego Przychodni, 22.575 zł tytułem odszkodowania za czas pozostawania bez pracy.Sąd Powiatowy oparł swe rozstrzygnięcie na dokonanych przez siebie ustaleniach co do braku zgody rady zakładowej i co do przeszło 5-letniego stażu powoda w pozwanej Przychodni oraz powołał się na § 8 ust. 6 ramowego regulaminu pracy dla zakładów społecznych służby zdrowia i zakładów pomocy społecznej. Regulamin ten stanowi załącznik do zarządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 4 kwietnia 1969 r. (Dz. Urz. Min. Zdrowia i Opieki Społecznej Nr 8, poz. 26).Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżyły obie strony, a Sądowi Wojewódzkiemu przy rozpoznawaniu sprawy na skutek rewizji nasunęły się wątpliwości, ujęte w przedstawionym zagadnieniu prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wymieniony wyżej regulamin zawiera treść normatywną i w rozumieniu art. XVI w zw. z art. XII § 3 przep. wprow. k.c. ma moc ustawy. Został on bowiem wydany w postaci zarządzenia przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w porozumieniu z Zarządem Głównym Związku Zawodowego Pracowników Służby Zdrowia i z Przewodniczącym Komitetu Pracy i Płac, na podstawie i z powołaniem się na § 1 ust. 2 uchwały nr 327 Rady Ministrów z dnia 16 sierpnia 1957 r. w sprawie przestrzegania porządku i dyscypliny pracy (M.P. z 1968 r. Nr 3, poz. 22) oraz zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 10 września 1956 r. w sprawie uchylenia przepisów o zabezpieczeniu socjalistycznej dyscypliny pracy (Dz. U. Nr 41, poz. 187; zm. Dz. U. z 1968 r. Nr 3, poz. 12).Treść § 8 ust. 6 tego regulaminu ma następujące brzmienie:Wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi, mającemu krótszy niż pięcioletni staż pracy w danym zakładzie, wymaga zasięgnięcia opinii rady zakładowej (delegata związkowego), a pracownikowi o stażu dłuższym niż 5 lat - wymaga uprzedniego rozpatrzenia wspólnie z radą zakładową (delegatem związkowym) przyczyn uzasadniających wypowiedzenie umowy o pracę i uzgodnienia stanowisk co do zasadności wypowiedzenia.W razie rozbieżności stanowisk rada zakładowa jest obowiązana przedstawić swoje stanowisko na piśmie wraz z uzasadnieniem kierownikowi zakładu w ciągu 7 dni.Kierownikowi zakładu pracy przysługuje odwołanie do wyższej instancji związkowej i jednostki nadrzędnej, sprawującej bezpośredni nadzór nad zakładem pracy, która ostatecznie rozstrzyga sprawę po zapoznaniu się z opinią właściwej instancji związkowej.Przytoczony przepis wprowadza dwojaką ochronę pracowników społecznej służby zdrowia i zakładów pomocy społecznej przed wypowiedzeniem umowy o pracę, w zależności od stażu pracy: słabszą, polegającą na obowiązku zasięgnięcia tylko opinii organu związkowego w odniesieniu do pracowników o krótszym niż pięcioletni stażu pracy, i silniejszą, bo przewidującą uprzednie uzyskanie zgody rady zakładowej (delegata związkowego) w stosunku do pracowników mających za sobą dłuższy niż pięcioletni staż pracy.Opinia organu związkowego może być pozytywna albo negatywna, a wypowiedzenie umowy o pracę pomimo negatywnej opinii nie daje podstaw do uznania tego wypowiedzenia za bezskuteczne.Odmiennie natomiast należy ocenić brak wymaganej zgody organu związkowego na wypowiedzenie umowy o pracę. Użyte bowiem w regulaminie określenia: "uprzednie rozpatrzenie przyczyn" i "uzgodnienie stanowisk co do zasadności wypowiedzenia" wprowadzają wymaganie uprzedniego uzyskania zgody rady zakładowej na wypowiedzenie.Brak więc uprzedniej zgody rady zakładowej uniemożliwia zakładowi pracy złożenie pracownikowi ważnego oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę. Z tej przyczyny takie oświadczenie woli nie stanowi wypowiedzenia umowy. Jest ono bowiem nieważne.W judykaturze wykładnia ta nie budzi już wątpliwości w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14.IV.1972 r. III PZP 23/70 (OSNCP 1972, z. 9, poz. 154).Taką też wykładnię Sąd Najwyższy zastosował do analogicznych przepisów szeregu układów zbiorowych pracy, np. u.z.p. dla pracowników państwowego przemysłu terenowego (w sprawie III PZP 5/71), u.z.p. w budownictwie (w sprawie III PZP 41/71), u.z.p. dla przemysłu mleczarskiego (w sprawach I PR 160/72 i I PR 161/72), u.z.p. dla przemysłu cukrowniczego (w sprawie III PZP 5/73) i innych. Także w uchwale z dnia 30.VIII.1973 r. III PZP 21/73 Sąd Najwyższy wskazał na konieczność uzyskania zgody właściwego organu na rozwiązanie umowy o pracę z radnym rady zakładowej.Z wyraźnego brzmienia § 8 ust. 6 cyt. regulaminu wynika, że zgoda rady zakładowej nie może być wyrażona po złożeniu oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę. W świetle zaś argumentów przytoczonych w cytowanej wyżej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14.IV.1972 r. brak jest podstaw do zastosowania art. 63 k.c., gdyż nie dałoby się to pogodzić z zasadami prawa pracy (art. XII § 3 przep. wprow. k.c.), które sprzeciwiają się utrzymywaniu stanu niepewności co do skuteczności czy też bezskuteczności wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę. Czynność prawna dokonana bez wymaganej przez prawo zgody osoby trzeciej powoduje tzw. bezskuteczność zawieszoną, nie wywołując w okresie trwania tego stanu zamierzonego skutku prawnego, jej skuteczność zaś albo nieważność zależy od zachowania się osoby trzeciej. W zobowiązaniowych stosunkach pracy taka niepewność nie dałaby się pogodzić z organizatorską i ochronną funkcją prawa pracy, przeto w okolicznościach niniejszej sprawy, typowych także dla szeregu analogicznych spraw, brak uprzedniego uzgodnienia z radą zakładową oświadczenia zakładu pracy o wypowiedzeniu pracownikowi umowy o pracę powoduje nieważność takiej czynności prawnej.Z tych przyczyn niezachowanie wymagań przewidzianych w § 8 ust. 6 wymienionego regulaminu pracy dla zakładów społecznych służby zdrowia i zakładów pomocy społecznej prowadzi do sytuacji sprzecznej z porządkiem prawnym.Omawiany regulamin nie uzależnia skuteczności rozpatrzenia przyczyn wypowiedzenia i uzgodnienia stanowisk zakładu pracy oraz rady zakładowej (delegata związkowego) w kwestii oceny zasadności wypowiedzenia od zastosowania szczególnej formy tych czynności. Dokonanie ich więc może być udowadniane za pomocą wszelkich środków dowodowych, jeżeli statut właściwego związku zawodowego nie przewiduje wypowiadania się rady zakładowej w szczególnej formie (np. w formie pisemnego protokołu).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi objętej uchwałą.