III PZP 5/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Knap. Sędziowie: T. Szymanek, J. Sokołowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Tadeusza E. przeciwko Cukrowni w O. o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 9 lutego 1973 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ważne jest wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi objętemu układem zbiorowym pracy dla przemysłu cukrowniczego z dnia 8 czerwca 1962 r., dokonane przez pracodawcę bez uprzedniego uzgodnienia z radą zakładową?",postanowił:Wypowiedzenie umowy o pracę dokonane przez przedsiębiorstwo przemysłu cukrowniczego bez uzgodnienia z radą zakładową jest nieważne (art. 5 ust. 1 układu zbiorowego pracy dla przemysłu cukrowniczego z dnia 8 czerwca 1962 r.).Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Grodkowie, rozpoznawszy sprawę ze względu na nierozstrzygnięcie jej w postępowaniu przed komisją rozjemczą, oddalił powództwo Tadeusza E. przeciwko Cukrowni w O. o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie.Zdaniem Sądu wypowiedzenie umowy o pracę powodowi pismem z dnia 22 lutego 1972 r. doprowadziło do wygaśnięcia tej umowy z dniem 31 maja 1972 r., gdyż zarzut, że wypowiedzenie było wyrazem szykany, okazał się bezpodstawny.Sąd Wojewódzki przy rozpoznawaniu rewizji powoda, po stwierdzeniu, że rada zakładowa nie ustosunkowała się do wypowiedzenia umowy o pracę powodowi, powziął poważne wątpliwości w kwestii, czy treść art. 5 ust. 1 obowiązującego strony układu zbiorowego pracy dla przemysłu cukrowniczego z dnia 8 czerwca 1962 r. należy wykładać w ten sposób, że wypowiedzenie umowy o pracę przez zakład pracy bez uzgodnienia z radą zakładową jest nieważne.Z tego względu Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Artykuł 5 ust. 1 i 2 układu zbiorowego pracy dla przemysłu cukrowniczego z dnia 8 czerwca 1962 r. ma następujące brzmienie:"1. Przyjmowania i zwalniania pracowników dokonuje dyrekcja po uzgodnieniu z radą zakładową. W przypadku braku zgodności, sprawę rozstrzygają ostatecznie władze nadrzędne dyrekcji i rady zakładowej.2. Postanowienia ustępu 1 nie dotyczą pracowników powołanych przez władze nadrzędne na stanowiska kierownicze".Zbliżoną pod względem redakcyjnym, a identyczną w podstawowych założeniach treść zawiera art. 4 układu zbiorowego pracy z dnia 24 stycznia 1949 r. dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu, zgodnie z którym:"1. Przyjmowanie i zwalnianie pracowników należy do zarządu, po uprzednim uzgodnieniu na piśmie z radą zakładową. Nie dotyczy to osób mianowanych przez władze nadrzędne spółdzielni na następujące stanowiska: pełnomocników zarządów głównych, kierowników technicznych i personalnych.2. W przypadku nieosiągnięcia uzgodnienia z radą zakładową spór przekazany zostanie do ostatecznego wspólnego rozstrzygnięcia władzom nadrzędnym zarządu i rady zakładowej".Dokonując wykładni ostatnio przytoczonego przepisu układu, Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów z dnia 14 kwietnia 1972 r. w sprawie III PZP 23/70 (OSNCP 1972, z. 9, poz. 154) wyjaśnił, że wypowiedzenie umowy o pracę dozorcy przez Gminną Spółdzielnię "Samopomoc Chłopska" bez uprzedniej, wyrażonej na piśmie zgody rady zakładowej jest nieważne (art. 4 ust. 1 układu zbiorowego pracy z dnia 24 stycznia 1949 r. dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu). Powyższy pogląd utrwalił się już w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym analogicznych przepisów zawartych w innych układach zbiorowych pracy (por. np. uchwałę z dnia 22 czerwca 1972 r. III PZP 37/70, OSNCP 1973, z. 1, poz. 6).W świetle uzasadnienia cyt. uchwały składu 7 sędziów z dnia 14 kwietnia 1972 r. treść art. 4 omawianego układu zbiorowego ma charakter normatywny i w rozumieniu art. XVI w zw. z art. XII § 3 przep. wprow. k.c. przepis ten ma moc ustawy. Czynność zaś prawna sprzeczna z ustawą jest nieważna (art. 58 § 1 k.c.). Sąd Najwyższy stwierdził również, że niezachowanie drogi przewidzianej w art. 4 ust. 2 u.z.p. z dnia 24 stycznia 1949 r. dla pracowników spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu prowadzi do sytuacji sprzecznej z porządkiem prawnym.Okoliczność, że przepis ten wymaga pisemnej formy uzgodnienia z radą zakładową zwolnienia pracownika, natomiast układ zbiorowy pracy mający zastosowanie w niniejszej sprawie nie określa formy tego uzgodnienia, nie jest istotna.Nie może ona mianowicie usprawiedliwiać wniosku, że brak uzgodnienia z radą zakładową wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi objętemu układem zbiorowym pracy dla przemysłu cukrowniczego wywołuje inne skutki niż przyjęte w cytowanej uchwale 7 sędziów. Skoro bowiem przepisy układu zbiorowego pracy mają moc ustawy w rozumieniu art. XVI w zw. z art. XII § 3 przep. wprow. k.c., to zgodnie z art. 58 § 1 tego kodeksu nieważność wypowiedzenia jest następstwem zarówno braku zgody rady zakładowej, wymaganej układem zbiorowym pracy, jako też niezachowania formy tej zgody, jeżeli układ formę tę określa.Wyżej stwierdzono, że przepisy art. 4 u.z.p. dla pracowników zatrudnionych w spółdzielczości zaopatrzenia i zbytu i art. 5 układu obowiązującego strony w niniejszej sprawie są w swych założeniach identyczne. Z tego względu wykładnia art. 5 u.z.p. dla przemysłu cukrowniczego musi być zbieżna z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 kwietnia 1972 r., podjętej przez Sąd Najwyższy w sprawie III PZP 23/70. Nie ma bowiem przekonywających argumentów, które by usprawiedliwiały odmienne rozstrzygnięcie kwestii następstw braku uzgodnienia z radą zakładową wypowiedzenia pracownikowi umowy o pracę na gruncie przepisów tego układu.Wypada dodać, że przedstawiony pogląd jest zgodny z poglądem zawartym w porozumieniu Związku Zawodowego Pracowników Przemysłu Spożywczego i Cukrowniczego z Ministerstwem Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia 17 maja 1965 r., opartym na wynikającym z układu zbiorowego pracy upoważnieniu stron tego układu do interpretacji jego przepisów (art. 3 ust. 1). Według tego porozumienia odpowiedni przepis układowy należy tłumaczyć w ten sposób, iż brak zgody rady zakładowej na wypowiedzenie umowy o pracę pracownikowi powoduje nieważność wypowiedzenia.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi objętej uchwałą.