III UZP 35/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN B. Błachowska. Sędziowie SN: J. Myślicki (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Marii Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o rentę rodzinną po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, postanowieniem z dnia 30 czerwca 1986 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy repatriantce można zaliczyć do okresu zatrudnienia na podstawie art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267) okres wychowywania przez nią dziecka, jeżeli dziecko to urodziła w czasie pracy w kołchozie na terenie ZSRR?"podjął następującą uchwałę:Okres przerwy w pracy celem sprawowania opieki nad dzieckiem urodzonym w czasie pracy w kołchozie na terenie ZSRR podlega zaliczeniu do okresu zatrudnienia na podstawie art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), jeżeli matka tego dziecka przybyła do Polski po dniu 22 lipca 1944 r. i uznana została za repatriantkę.Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 19 marca 1986 r. Odział ZUS w R. odmówił wnioskodawczyni Marii Ł. ur. 21 lipca 1926 r. prawa do renty inwalidzkiej na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji zaznaczono, że zainteresowana zatrudnienie po raz pierwszy podjęła po ukończeniu 40 lat życia i zamiast ustawowo wymaganych 10 lat, udowodniła 6 lat, 5 miesięcy i 18 dni zatrudnienia.Na rozprawie przed Sądem wnioskodawczyni podała, że pracowała na terenie ZSRR do końca grudnia 1956 r. W dniu 25 marca 1955 r. urodziła syna. Do Polski przybyła w dniu 15 lipca 1957 r., jako repatriantka.Na tle tego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wystąpił do Sądu Najwyższego w trybie art. 391 § 1 k.p.c. o rozstrzygnięcie pytania prawnego wymienionego w sentencji niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zaskarżoną decyzją organ rentowy załatwił odmownie wniosek zainteresowanej z dnia 18 stycznia 1985 r. o rentę inwalidzką. W tej dacie obowiązywała już ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, która w art. 10 ust. 2 przewidziała delegację dla Rady Ministrów zezwalającą na ustalenie w drodze rozporządzenia innych okresów zatrudnienia obywateli polskich za granicą, niż wymienione w ust. 1 tego artykułu, w tym również okresów zatrudnienia repatriantów, które uwzględnia się przy ustalaniu prawa do świadczeń określonych w ustawie oraz warunki i zasady udzielania świadczeń z tytułu tego zatrudnienia.Na podstawie powyższego upoważnienia wydane zostało obowiązujące od dnia 1 kwietnia 1984 r. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r. w sprawie okresów zatrudnienia za granicą i zasad udzielania świadczeń emerytalno-rentowych z tytułu tego zatrudnienia (Dz. U. Nr 17, poz. 81).Paragraf 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia postanawia, że przy ustalaniu prawa do świadczeń przewidzianych w ustawie (tj. w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p.) uwzględnia się również okresy zatrudnienia za granicą osób, które w okresie tego zatrudnienia nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju, po dniu 22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów.Obowiązujące przed wejściem w życie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 września 1968 r. w sprawie świadczeń rentowych dla repatriantów (Dz. U. Nr 38, poz. 271), za repatrianta uważało osobę, która powróciła do kraju po wyzwoleniu i uznana została za repatrianta przez właściwy organ administracji państwowej (§ 1 ust. 2)."Uznanie za repatrianta" otwierało - w myśl rozporządzenia - możliwość, w razie zatrudnienia za granicą, przyznania świadczeń rentowych przewidzianych w ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - "w zakresie, wysokości i na warunkach w niej określonych", z tym że przy ocenie prawa do świadczeń okresy zatrudnienia za granicą uważało się za okresy zatrudnienia na obszarze Państwa Polskiego, a okresy służby wojskowej - za okresy równorzędne z okresami zatrudnienia lub zaliczalne do okresów zatrudnienia zgodnie z art. 9 i 10 ustawy o z.e.p. (§ 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia).Osoby, które powróciły do kraju po 22 lipca 1944 r. i uznane zostały za repatriantów, powinny być traktowane pod względem prawa do świadczeń na równi z pracownikami zatrudnionymi na obszarze Państwa Polskiego (art. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p.) z uwzględnieniem przepisów wymienionego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 marca 1984 r., które w zakresie wynikającym z pytania prawnego nie zawiera ograniczeń.Prawo do świadczeń członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych uchwala się na zasadach, w wysokości i w trybie określonym m.in. przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, przepisami dotyczącymi urlopów wychowawczych (art. 3 ust. 2 pkt 3 i 5 dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin - Dz. U. z 1983 r. Nr 27, poz. 135).Zważywszy na istniejące analogie pomiędzy charakterem pracy członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych w Polsce a pracą członków kołchozów na terenie ZSRR nie ma w świetle powołanych przepisów przeszkód w zaliczeniu do zatrudnienia - na podstawie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - okresu przerwy w pracy związanej ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem urodzonym w okresie pracy w kołchozie, jeżeli przerwa taka faktycznie miała tam miejsce.Wnioskodawczyni urodziła dziecko (we wspomnianym okresie) przed wejściem w życie uchwały nr 158 Rady Ministrów z dnia 24 maja 1968 r. w sprawie urlopów bezpłatnych dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 24, poz. 154). Przerwy w pracy spowodowane opieką nad dzieckiem w wieku do lat 4 mające miejsce przed wejściem w życie przepisów tej uchwały stanowią okresy równorzędne z okresami zatrudnienia w rozumieniu i na warunkach wynikających z art. 11 ust. 2 pkt 11 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1984 r. III UZP 17/84 - OSNCP 1985, z. 1, poz. 2) oraz uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1986 r. III UZP 39/86.Z tych względów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.