V PZP 5/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN Fr. Rusek. Sędziowie SN: A. Filcek, W. Formański, T. Kasiński (współsprawozdawca), T. Szymanek, Z. Świeboda, J. Wasilewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, E. Oborskiego, po rozpoznaniu wniosku Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych, skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały zawierającej odpowiedź na następujące pytanie prawne:"Czy dopuszczalne jest zasądzenie w walucie zagranicznej odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem skierowanym do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę przysługujące pracownikowi zatrudnionemu na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330) i wynagradzanemu w części w obcej walucie wypłaca się w pieniądzu polskim. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego zagadnienie prawne dotyczy pracowników zatrudnionych przez polskie przedsiębiorstwa na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (Dz. U. Nr 51, poz. 330). W stosunku do tych pracowników mają zastosowanie przepisy kodeksu pracy, jeżeli ich prawa i obowiązki nie zostały w sposób szczególny unormowane przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia wydanego na podstawie upoważnienia z art. 298 § 1 k.p. Szczególne uregulowanie praw i obowiązków w tym zakresie zawiera wymienione wyżej rozporządzenie Rady Ministrów. Cechą charakterystyczną stosunku pracy nawiązanego na podstawie przepisów powyższego rozporządzenia jest obowiązek świadczenia pracy za granicą przez czas określony w umowie, co łączy się z koniecznością okresowego pobytu pracownika poza krajem. Za pracę wykonywaną w takich warunkach pracownikowi przysługuje od zatrudniającego zakładu pracy wynagrodzenie płatne w części w obcej walucie, tj. w zasadzie w walucie kraju, w którym świadczy pracę. Uprawnienie to wynika pośrednio z przepisów powołanego wyżej rozporządzenia, natomiast wprost z nie uchylonych postanowień nie opublikowanej uchwały nr 8 Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1972 r. w sprawie zatrudniania i wynagradzania pracowników budownictwa eksportowego i usług związanych z eksportem (§ 15 rozporządzenia).Kodeks pracy nie normuje bezpośrednio, w jakiej walucie dopuszczalne jest wypłacanie pracownikowi wynagrodzenia za pracę lub odszkodowania w razie sprzecznego z prawem rozwiązania umowy o pracę. W tym przedmiocie - z mocy art. 300 k.p. - odpowiednie zastosowanie ma art. 358 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, iż zobowiązania pieniężne na obszarze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie - mogą być wyrażane tylko w pieniądzu polskim. Zastosowanie powołanego przepisu prawa cywilnego do stosunków pracy prowadzi do stwierdzenia, iż w tym stosunku prawnym zobowiązania pieniężne mogą być realizowane tylko w pieniądzu polskim, jeśli brak jest szczególnego przepisu zawierającego wyjątkowo odmienne unormowanie. Taki wyjątek od zasady wyrażania zobowiązań w pieniądzu polskim, z uwzględnieniem treści art. 298 § 1 k.p. i przepisów wymienionego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów, stanowią postanowienia powołanej już uchwały nr 8. Te szczególne postanowienia nie mogą być wykładane rozszerzająco. Z treści § 5 ust. 1 uchwały wynika, że w obcej walucie może być wypłacane pracownikowi wynagrodzenie za pracę, i to tylko za okres od dnia rozpoczęcia pracy za granicą do dnia jej zakończenia. Postanowienia tego nie można rozumieć - w świetle jego wyraźnej treści - jako normującego również uprawnienia odszkodowawcze pracownika z tytułu wadliwego rozwiązania z nim umowy o pracę. Nie ma też odrębnego przepisu nakazującego wypłatę pracownikowi odszkodowania w obcej walucie. Obowiązujące w tym stosunku pracy przepisy szczególne nie normują bezpośrednio uprawnień pracowników do odszkodowania w razie niezgodnego z prawem rozwiązania z nim przez zakład pracy umowy o pracę.W tym przedmiocie z mocy art. 5 k.p. mają zastosowanie przepisy tego kodeksu. W razie niezgodnego z prawem wypowiedzenia bądź rozwiązania przez zakład pracy z pracownikiem umowy o pracę zawartej na czas określony przepisy art. 50 § 3 i 4 i art. 49 k.p. przewidują prawo pracownika do odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za ściśle określony czas. Przepisy te zatem regulują prawo do odszkodowania i jego zakres. Z tego, że zakres odszkodowania ustala się stosownie do wysokości wynagrodzenia pracownika, nie wynika wniosek, iż przepisy te jednocześnie określają, w jakiej walucie powinno być wypłacone pracownikowi odszkodowanie.Wykładnią przytoczonych przepisów, przy uwzględnieniu, iż pracownikowi zatrudnionemu za granicą przysługuje wyjątkowo wynagrodzenie za pracę w obcej walucie, i to za okres od dnia zakończenia pracy, nie uzasadnia uznania, że w takiej walucie przysługuje pracownikowi także odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę, do którego nabywa prawo po zakończeniu stosunku pracy.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi stwierdzającej, iż pracownikowi zatrudnionemu przez polskie przedsiębiorstwo za granicą wypłaca się odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę w pieniądzu polskim.