V PZP 9/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes SN T. Szymanek. Sędziowie: E. Brzeziński (współsprawozdawca i autor uzasadnienia). W. Dębicka, E. Jachczyk, A. Szczurzewski, Z. Świeboda (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Wojewódzkiego Związku Kółek Rolniczych w B. o rejestrację Związku po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 25 listopada 1981 r., sygn. akt I PRN 78/81:"Czy na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o rejestracji kółek rolniczych oraz związków kółek i organizacji rolniczych (Dz. U. Nr 11, poz. 51) dopuszczalna jest rejestracja sądowa wojewódzkiego związku kółek rolniczych, nie mieszczącego się w strukturze kółek rolniczych, związków kółek i organizacji rolniczych podlegających Centralnemu Związkowi Kółek i Organizacji Rolniczych?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Przepisy ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o rejestracji kółek rolniczych oraz związków kółek i organizacji rolniczych (Dz. U. Nr 11, poz. 51) nie dotyczą organizacji nie mieszczących się w strukturze kółek rolniczych, związków kółek i organizacji rolniczych podlegających Centralnemu Związkowi Kółek i Organizacji Rolniczych.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 6 października 1981 r. sygn. (...) zarejestrował Wojewódzki Związek Kółek Rolniczych w B. zrzeszający przystępujące do tego Związku kółka rolnicze, gminne związki kółek rolniczych i spółdzielnie kółek rolniczych województwa bydgoskiego. Ze statutu tego Związku wynika, że jest on niezależną i samorządną organizacją gospodarczą kółek rolniczych, nie mieszczącą się w strukturze Centralnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych i jest pozbawiony cech związku zawodowego, współpracuje jednak z Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym Rolników Indywidualnych "Solidarność" i poddaje się jego kontroli (§ 5 pkt 9a statutu), przy czym w myśl § 5 pkt 9b statutu "(...) żaden organ Wojewódzkiego Związku ani organizacji członkowskich nie może układać współpracy ze związkiem zawodowym rolników indywidualnych na zasadach sprzecznych z zawartymi powyżej sformułowaniami". Na nadzwyczajnym walnym zjeździe Związku w dniu 26.VII.1981 r. podjęto ponadto następującą uchwałę: "Wojewódzki Związek Kółek Rolniczych nie widzi na razie możliwości przystąpienia do struktury Centralnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych, dopóki on określa się jako związek zawodowy".Postanowienie Sądu Wojewódzkiego w przedmiocie rejestracji Związku zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości.Zwykły skład Sądu Najwyższego, rozpoznając rewizję nadzwyczajną, postanowieniem z dnia 25.XI.1981 r. przedstawił składowi siedmiu sędziów Sądu Najwyższego do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w części wstępnej niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie 7 sędziów zważył, co następuje:Przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 maja 1981 r. o rejestracji kółek rolniczych oraz związków kółek i organizacji rolniczych (Dz. U. Nr 11, poz. 51), tj. przed dniem 7 maja 1981 r., kółka rolnicze i wszelkie inne organizacje rolnicze podlegały rejestracji w drodze administracyjnej na podstawie prawa o stowarzyszeniach z dnia 27 października 1932 r. (Dz. U. Nr 94, poz. 808 z późn. zm.). Prawo o stowarzyszeniach jest - w tym zakresie - ustawą ogólną, regulującą m.in. zagadnienie rejestracji wszelkich stowarzyszeń. Powołana wyżej ustawa - zwana dalej "ustawą z dnia 6 maja 1981 r." - zajmuje w stosunku do prawa o stowarzyszeniach pozycję ustawy szczególnej i nie podlega wykładni rozszerzającej.Przekazanie - w drodze wyjątku od przepisów prawa o stowarzyszeniach - rejestracji kółek rolniczych i innych organizacji rolniczych, wymienionych w ustawie z dnia 6 maja 1981 r., do "trybu przewidzianego dla pracowniczych związków zawodowych" pozostaje niewątpliwie w związku ze specyficzną strukturą wymienionych organizacji rolniczych, powołanych nie tylko do ułatwienia realizacji ekonomicznych i gospodarczych zadań rolników indywidualnych, lecz także do pełnienia w układzie wskazanym w tej ustawie, a więc z Centralnym Związkiem Kółek i Organizacji Rolniczych na czele, funkcji związku zawodowego rolników indywidualnych.W myśl § 1 statutu Centralnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych [Związek ten został zarejestrowany postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 12.V.1981 r. sygn. (...)] "Centralny Związek Kółek i Organizacji Rolniczych jest niezależnym samorządnym związkiem zawodowym rolników indywidualnych zrzeszonych w kółkach i organizacjach rolniczych", przy czym - jak to wynika z wyjaśnień złożonych przez uprawnionych przedstawicieli Związku na posiedzeniu Sądu Wojewódzkiego, bezpośrednio poprzedzającym wydanie wspomnianego wyżej postanowienia o rejestracji - Związek ten "będący Niezależnym Samorządnym Związkiem Zawodowym Rolników Indywidualnych zrzesza osoby prawne wymienione w § 10 (tj. kółka rolnicze, gminne związki kółek i organizacji rolniczych, wojewódzkie związki kółek i organizacji rolniczych, jednostki gospodarcze kółek rolniczych posiadające osobowość prawną i ewentualnie także inne osoby prawne zrzeszające rolników indywidualnych). Ta struktura zapewnia właściwą społeczno-gospodarczą działalność kółek rolniczych. Równocześnie zrzesza rolników indywidualnych jako członków Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych. Rolnicy ci stają się członkami Związku po przystąpieniu do kółek rolniczych bądź innej organizacji rolniczej zrzeszającej rolników indywidualnych. Jest to inna struktura organizacyjna niż w pracowniczych związkach zawodowych. Kółka rolnicze przyjmują na członków rolników indywidualnych analogicznie jak organizacje związku zawodowego odpowiedniego szczebla. Ta struktura spełnia również wymagania przepisów ustawy o związkach zawodowych, czemu daje wyraz § 1 statutu (...)".W myśl § 14 ust. 2 tegoż statutu "Działalność kółek rolniczych, tworzonych przez niego jednostek gospodarczych rolniczych związków zrzeszeń branżowych oraz związków kółek i organizacji rolniczych podlega lustracji Centralnego Związku".Celem zaś Związku - według sformułowań § 4 statutu - jest:1) reprezentowanie i obrona praw i interesów społeczno-zawodowych rolników indywidualnych oraz organizacji członkowskich wobec organów władzy i administracji, a także instytucji i organizacji;2) działanie na rzecz podnoszenia rangi zawodu rolnika, postępu w produkcji rolnej i rozwoju usług produkcyjnych dla gospodarstw indywidualnych;3) współdecydowanie w kształtowaniu polityki Państwa na rzecz stałego postępu gospodarczego, społecznego, socjalnego i kulturalno-oświatowego oraz tworzenia równorzędnych w stosunku do ludności miejskiej warunków pracy i życia ludności wiejskiej.W takim brzmieniu statut Związku został przyjęty na VII Krajowym Zjeździe Delegatów Kółek Rolniczych w dniach 24-25.III.1981 r. i niewątpliwie znany był ustawodawcy przy redagowaniu uchwały z dnia 6 maja 1981 r. Istnieją - w takiej sytuacji - podstawy do wniosku, że celem tej ustawy było umożliwienie realizacji takich właśnie zadań Związku, w szczególności zaś umożliwienie skonsolidowania działalności kółek i innych organizacji rolniczych w ramach jednej organizacji, łączącej działalność gospodarczą z działalnością związkową, z Centralnym Związkiem Kółek i Organizacji Rolniczych - jako organem koordynującym te działania - na czele. Przy odmiennych założeniach skierowanie rejestracji poszczególnych kółek rolniczych i innych organizacji rolniczych oraz ich związków do "trybu przewidzianego dla pracowniczych związków zawodowych" nie miałoby logicznego usprawiedliwienia. Na inną wykładnię przepisów ustawy z dnia 6 maja 1981 r. nie zezwala zresztą również wynikająca m.in. z przepisów art. 4 k.c. i art. 7 k.p. ogólna dyrektywa, by przepisy prawa tłumaczone były i stosowane zgodnie z zasadami ustroju i celami Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Z pewnością zaś nie mieści się w granicach celów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadzanie dezorientacji i zamętu pojęciowego w strukturach organizacji kółek rolniczych.Inne organizacje rolnicze - bez względu na to, jaką przyjęły nazwę - jeżeli już w samym swoim założeniu wykluczają możliwość realizacji funkcji takiego związku zawodowego, o jakim mowa w statucie Centralnego Związku Kółek i Organizacji Rolniczych, i zarazem wykluczają możliwość organizacyjnego skoordynowania swych działań z działaniami tego Związku, nie mieszczą się w ramach hipotez ustawy z dnia 6 maja 1981 r. i w konsekwencji nie mogą korzystać ze szczególnego trybu rejestracji, przewidzianego w tej ustawie. Jako innego rodzaju stowarzyszenia mogą natomiast być rejestrowane w trybie prawa o stowarzyszeniach. Pod tym względem więc sytuacja prawna takich stowarzyszeń nie ulega zmianie w porównaniu z sytuacją, jaka istniała przed wejściem w życie rozważanej ustawy z dnia 6 maja 1981 r.