RNw 93/71

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy Jana R., przeciwko któremu postępowanie karne o przestępstwo z art. 304 § 1 k.k. zostało umorzone na podstawie art. 26 § 1 k.k. wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 3 marca 1971 r., utrzymanym w mocy wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1971 r., z powodu rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego od wyroków Sądów obu instancji, uchylił zaskarżone orzeczenia i przekazał sprawę Jana R. Sądowi Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 3 marca 1971 r. zostało umorzone postępowanie karne na podstawie art. 26 § 1 k.k. o czyn polegający według zarzutu aktu oskarżenia na tym, że w dniu 9 grudnia 1970 r. Jan R. w celu trwałego uchylenia się od służby wojskowej opuścił swoją jednostkę i ukrywając się przebywał poza nią do czasu zatrzymania go przez patrol WSW w dniu 12 stycznia 1971 r.Naczelny Prokurator Wojskowy wnosił w rewizji nadzwyczajnej o uchylenie wydanych w sprawie Jana R. orzeczeń i przekazanie jego sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jan R. w dniu 29 października 1970 r. rozpoczął odbywanie służby wojskowej w jednostce wojskowej w N.W dniu 9 grudnia 1970 r. oskarżony Jan R. samowolnie opuścił rejon zakwaterowania kompanii i przygodnie spotkanymi środkami lokomocji pojechał do N.1, miejsca zamieszkania swojej matki. W domu matki przebrał się w ubranie cywilne, a następnie ukrywał się w różnych miejscowościach. Przez ustawiczną zmianę swojego miejsca pobytu dążył do uniknięcia zatrzymania przez organa MO. Na kilka dni przed zatrzymaniem Jan R. powrócił do N.1 i tam w dniu 12 stycznia 1971 r. został zatrzymany przez patrol WSW.W toku postępowania karnego poddano oskarżonego Jana R. badaniu przez biegłych lekarzy psychiatrów, którzy stwierdzili u niego objawy niedorozwoju umysłowego ze skłonnościami do reakcji nerwicowo-depresyjnych i na tej podstawie orzekli, że oskarżony w czasie popełnienia zarzuconego mu czynu miał zdolność rozpoznania znaczenia czynu oraz kierowania swoim postępowaniem ograniczoną w stopniu znacznym. GWKL przy Centralnym Szpitalu Klinicznym WAM uznała go za zdolnego do służby jedynie w formacjach samoobrony.Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie wyrokiem z dnia 3 marca 1971 r. uznał oskarżonego za winnego dopuszczenia się przypisanego mu przestępstwa, lecz powołując się na uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Wojskowa z dnia 24 marca 1964 r. R Nw 70/63 (OSNKW 1964/7-8 poz. 103, OSPiKA 1964/11 poz. 224), postępowanie karne o ten czyn umorzył w trybie art. 26 § 1 k.k. Izba Wojskowa Sądu Najwyższego rozpatrując sprawę w wyniku rewizji prokuratora, podzieliła stanowisko sądu I instancji i zaskarżony wyrok utrzymała w mocy. Sąd rewizyjny w wyroku wydanym w dniu 15 kwietnia 1971 r. wywiódł, że skoro uznano oskarżonego za niezdolnego do odbywania służby wojskowej, to okoliczność ta zgodnie z treścią powołanej uchwały 70/63 stanowi nie tylko podstawę do stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, ale w przypadkach szczególnych, do których należy zaliczyć przedmiotową sprawę, do umorzenia postępowania karnego.Ze stanowiskiem zajętym przez Sądy obu instancji w kwestii zasadności zastosowania w rozpoznawanym wypadku art. 26 § 1 k.k. nie można się zgodzić. Z treści wymienionej wyżej uchwały Sądu Najwyższego wynika, że wada zdrowia sprawcy, mająca wpływ na popełnienie przez niego przestępstwa, stanowi okoliczność łagodzącą przy wymiarze kary w zależności od stopnia tego wpływu, a w przypadkach szczególnych może być nawet umorzone postępowanie karne z mocy art. 7 k.k.W.P.Z zacytowanego fragmentu tej uchwały wynika, że pełne jej zastosowanie było możliwe w warunkach art. 7 k.k.W.P. Brak odpowiedniej instytucji w nowym prawie karnym sprawia, iż prawidłowego rozstrzygnięcia nie należy doszukiwać się w poprzednio obowiązującym prawie, i że należy opierać się wyłącznie na aktualnie obowiązującym przepisie art. 26 § 1 k.k., który w porównaniu z art. 7 k.k.W.P. ma zawężony zasięg działania.Art. 26 § 1 k.k. stanowi, że nie jest przestępstwem czyn, którego społeczne niebezpieczeństwo jest znikome. Na ocenę społecznego niebezpieczeństwa czynu składa się łączna ocena przedmiotowych i podmiotowych znamion czynu, z których każde musi posiadać cechy znikomości. O ile w niniejszej sprawie można zasadnie dopatrzyć się znikomości w odniesieniu do cech osobowych sprawcy, o tyle nie można się zgodzić z poglądami sądów obu instancji, że znikome jest niebezpieczeństwo w zakresie przedmiotowych znamion, dezercji. Już zagrożenie ustawowe dezercji z art. 304 § 1 k.k. karą nie niższą niż 2 lata pozbawienia wolności nakazuje wyłączyć możliwość uznania niebezpieczeństwa społecznego tego przestępstwa za znikome. Wysoka sankcja ustawowa wskazuje bowiem, że ustawodawca uznał dezercję za zawierającą bardzo duży ładunek społecznego niebezpieczeństwa. Czyni to niedopuszczalnym uznanie dezercji, nawet przy stwierdzeniu istotnych okoliczności łagodzących, za czyn o znikomym społecznym niebezpieczeństwie w rozumieniu art. 26 k.k.W rozpoznawanej sprawie brak było zatem podstaw do stosowania art. 26 § 1 k.k., lecz należało natomiast rozważyć możliwość innych rozstrzygnięć, a między innymi zastosowania art. 25 § 2 k.k., lub art. 73 § 1 k.k. Dlatego Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.