Rw 300/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Woźniak, ppłk E. Zawiłowski.Wiceprokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk L. Adamski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 21 września 1979 r. na rozprawie sprawy Romana N. skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w: 1) art. 304 § 3 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności, 2) art. 306 pkt 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności, 3) art. 186 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz łącznie - na karę 3 lat pozbawienia wolności, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. z dnia 8 sierpnia 1979 r., uwzględniając rewizję obrońcy, zaskarżony wyrok zmienił przez:1) nadzwyczajne złagodzenie kar orzeczonych za przestępstwo określone w: a) art. 304 § 3 k.k. - z zastosowaniem art. 57 § 2 i 3 pkt 1 k.k. - do 1 roku pozbawienia wolności, b) art. 306 pkt 1 k.k. z zastosowaniem art. 57 § 2 i 3 pkt 3 k.k. - do 3 miesięcy, 2) złagodzenie kary łącznej pozbawienia wolności do 1 roku, i z tymi zmianami utrzymał w mocy.Uzasadnienie faktyczne(...) Obrońca w rewizji, podnosząc zarzut wymierzenia oskarżonemu rażąco niewspółmiernej kary (art. 387 pkt 4 k.p.k.), domagał się zmiany wyroku sądu pierwszej instancji przez "znaczne złagodzenie kary pozbawienia wolności". Z uzasadnienia rewizji wynika, że owo złagodzenie orzeczonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności (łącznej) powinno - zdaniem obrońcy - poprzedzić nadzwyczajne złagodzenie (art. 25 § 2 i art. 57 § 2 k.k.) kar jednostkowych, orzeczonych za przestępstwa opisane w pkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu obrońcy, popierającego rewizję, oraz po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, który wniósł o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:I. Żądanie rewizji jest całkowicie zasadne.W sprawie zaistniał zbieg dwóch podstaw nadzwyczajnego złagodzenia kary za przestępstwa opisane w pkt 1 i 2 zaskarżonego wyroku:Po pierwsze - ustalono, że oskarżony, jako osoba o psychopatycznych cechach osobowości z elementami infantylizmu, dopuszczając się dezercji (art. 304 § 3 k.k.) i samouszkodzenia (art. 306 pkt 1 k.k.), miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność kierowania swoim postępowaniem, czyli że zaistniała podstawa określona w art. 25 § 2 k.k.Po wtóre - okazało się, że oskarżony w czasie popełnienia wspomnianych czynów, zmierzających do uchylenia się od służby wojskowej, w rzeczywistości był niezdolny do tej służby, a zatem mają zastosowanie wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej (OSNKW 1977 z. 1-2, poz. 2), gdy chodzi o przestępstwa tzw. ściśle wojskowe, do których zalicza się i dezercja, i samouszkodzenie, czyli że zaistniała podstawa przewidziana w art. 57 § 2 k.k.Tymczasem sąd pierwszej instancji nie tylko nie zastosował do oskarżonego nadzwyczajnego złagodzenia kary na żadnej podstawie, ale nawet za jedno z omawianych przestępstw, akurat za to mniej społecznie niebezpieczne (art. 306 pkt 1 k.k.). orzekł karę w wymiarze odpowiadającym podwójnej wysokości dolnej granicy zagrożenia (...).(...) Wymierzając karę za pierwszy z przypisanych oskarżonemu czynów (art. 304 § 3 k.k.), sąd pierwszej instancji wziął natomiast pod uwagę tylko jedną z wymienionych wyżej okoliczności wyjątkowych, uzasadniających nadzwyczajne złagodzenie kary, a mianowicie tę, że oskarżony miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność pokierowania swoim postępowaniem. Sąd pierwszej instancji jednak stwierdził, że: "(...) okoliczność ta (...) z uwagi na znaczny stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu, nasilenie złej woli i stopnia zawinienia nie może skutkować nadzwyczajnego złagodzenia kary." Pomijając fakt, że przy przestępstwach umyślnych "nasilenie złej woli" jest równoznaczne ze "stopniem zawinienia", a "stopień zawinienia" jest z kolei tylko jednym z podmiotowych elementów wyznaczających "stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu", wobec czego wyliczanie tych pojęć tak, jakby chodziło o trzy różne okoliczności, stanowi nieporozumienie, należy zauważyć, że sąd pierwszej instancji - praktycznie rzecz biorąc - nie wykazał, w czym konkretnie wyrażał się ów znaczny stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu. Stwierdzenie sądu pierwszej instancji, iż oskarżony: "(...) musiał się (...) liczyć z tym, że fakt ucieczki żołnierza zainteresuje ośrodki wrogiej propagandy i dywersji ideologicznej", przy nieodtworzeniu procesu rozumowania oskarżonego (z jednej strony) oraz ustaleniu ograniczenia w znacznym stopniu jego poczytalności (z drugiej strony), jest niedopuszczalnym domniemaniem na niekorzyść oskarżonego, a ponadto jeszcze domniemaniem więcej niż wątpliwym. Dlaczego sąd pierwszej instancji pominął przy wymiarze kary za omawiany czyn drugą okoliczność wyjątkową, uzasadniającą nadzwyczajne złagodzenie kary, a mianowicie niezdolność oskarżonego do służby wojskowej, to tego absolutnie nie wiadomo. Być może nastąpiło to z uwagi na wskazówkę zawartą we wspomnianych już wytycznych, że: "(...) art. 57 § 2 i art. 61 k.k. nie powinny być z reguły stosowane w stosunku do sprawców (...) dezercji połączonej co najmniej z usiłowaniem ucieczki za granicę (art. 304 § 3)". Jeżeli tak, to wypada zwrócić uwagę, że owa reguła ustalona została dlatego, iż zazwyczaj "sprawca dezercji określonej w art. 304 § 3 k.k, usiłujący co najmniej dokonać ucieczki za granicę, dopuszcza się dodatkowo zamachu na nienaruszalność granic PRL" (por. uzasadnienie do tezy 5 tych wytycznych). Dlatego też można i należy wyrazić pogląd, że wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa wojskowe popełnione przez żołnierzy uznanych ex post za niezdolnych do służby wojskowej ze względu na stan zdrowia (OSNKW 1977, z. 1-2, poz. 2), stwierdzające, że: "(...) art. 57 § 2 i art. 61 k.k. nie powinny być z reguły stosowane w stosunku do sprawców (...) dezercji połączonej co najmniej z usiłowaniem ucieczki za granicę (art. 304 § 3 k.k.)", nie odnoszą się do tych sprawców, którzy nie dopuścili się dodatkowo zamachu na nienaruszalność granic PRL (w rozumieniu art. 288 k.k.). W tym wypadku natomiast oskarżony - co wynika zresztą z trafnych ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji - nie dopuścił się zamachu na nienaruszalność granic PRL (art. 288 k.k.), gdyż granicę między Polską z Czechosłowacją przekroczył, mając wymagane na to zezwolenie z biura paszportowego KW MO w N. Stąd też reguła wytycznych wyłączająca stosowanie art. 57 § 2 k.k. do sprawców dezercji usiłujących co najmniej dokonać ucieczki za granicę nie mogła do oskarżonego mieć zastosowania. Tak więc w razie zbiegu dwóch podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia kary i jednoczesnego braku wyraźnych przeciwwskazań do takiego postępowania - zachodzi potrzeba wydatnego złagodzenia kary również za przestępstwo określone w art. 304 § 3 k.k., a to na podstawie art. 57 § 2 i 3 pkt 1 k.k.W konsekwencji uzasadnione jest także złagodzenie kary łącznej według zasady przyjętej przez sąd pierwszej instancji, tj. całkowitej absorpcji (...).