I PRN 98/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Myślicki. Sędziowie SN: W. Myga, B. Błachowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Jana N. przeciwko Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowej w P. o 6-miesięczną odprawę na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 11 października 1982 r.oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneJan N. wystąpił do Terenowej Komisji Odwoławczej w Lubaczowie o przyznanie mu 6-miesięcznej odprawy przewidzianej uchwałą nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. Oświadczył, że proponowane mu przez zakład pracy zatrudnienie uniemożliwiałoby dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego, że rezygnuje z zatrudnienia w charakterze pracownika w uspołecznionych zakładach pracy i podejmuje pracę na własnym gospodarstwie rolnym.Orzeczeniem z dnia 21.VI.1982 r. Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy żądaną odprawę przyznała. W uzasadnieniu m.in. ustaliła, że wnioskodawca był zatrudniony w charakterze robotnika na stacji PKP w punkcie przeładunkowym w N., który to punkt został zlikwidowany, oraz że wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 6 ha.Na skutek odwołania wniesionego przez zakład pracy Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie wyrokiem z dnia 11.X.1982 r. zmienił orzeczenie Komisji i wniosek oddalił. Okręgowy Sąd w uzasadnieniu podniósł, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem TKO, iż wnioskodawca nabył uprawnienie do odprawy, skoro doszło do rozwiązania umowy w warunkach przewidzianych w art. 42 § 3 k.p. Strona pozwana nie przeczy, że nastąpiło ograniczenie zatrudnienia w punkcie przeładunkowym w W., tym samym należało dokonać reorganizacji i przesunięć pracowników z tamtego punktu na inne odcinki pracy w Dyrekcji Rejonu, w szczególności tam, gdzie występowały poważne braki siły roboczej. Okoliczność, że wnioskodawcy nie odpowiadała praca zaproponowana przez stronę pozwaną oraz że wnioskodawca prowadzi ponad 6-hektarowe gospodarstwo rolne, a dojazdy do pracy utrudniałyby mu pracę w tym gospodarstwie, nie może być odczytana jako brak propozycji pracy wykonywanej w pokrewnym zawodzie.Od wyroku powyższego wniósł Minister Pracy, Płac i Spraw Socjalnych rewizję nadzwyczajną w dniu 21.VI.1983 r. W rewizji zarzuca się rażące naruszenie prawa, a w szczególności przepisu art. 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych w związku z art. 79 k.p. i § 1 oraz § 6 ust. 1 pkt 2 uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę, jak również naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania zakładu pracy od orzeczenia Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Lubaczowie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie rewizja nadzwyczajna zarzuca, że Okręgowy Sąd nieprawidłowo interpretuje § 6 uchwały nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195) w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 marca 1983 r., tj. do zmiany wprowadzonej uchwałą nr 20 Rady Ministrów z dnia 28 lutego 1983 r. zmieniającą uchwałę w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 10, poz. 54). W § 6 ust. 1 przewidywano prawo pracownika do 6-miesięcznej odprawy w dniu rozwiązania stosunku pracy w dwóch różnych sytuacjach odmiennie uregulowanych w pkt 1 i w pkt 2. Wnioskodawca powoływał się na przesłanki przewidziane w pkt 2 ust. 1 § 6 tej uchwały, tj. na fakt, że zrezygnował z pracy w uspołecznionych zakładach pracy w celu wyłącznego prowadzenia gospodarstwa rolnego, i spełnienie tych przesłanek nie budzi wątpliwości. Zbędne więc było rozważenie przesłanek określonych w pkt 1 ust. 1 § 6 uchwały, albowiem nie one były podstawą żądania wnioskodawcy.Mimo trafności tego zarzutu Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nadzwyczajna nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej przyjęto błędne założenie, że jest rzeczą bezsporną, iż wypowiedzenie warunków pracy - na skutek którego uległa rozwiązaniu umowa o pracę - zostało dokonane przez zakład pracy z powodu likwidacji punktu przeładunkowego w W. Wprawdzie Terenowa Komisja Odwoławcza dokonała takiego ustalenia, ale zostało ono skutecznie podważone przez stronę pozwaną w postępowaniu odwoławczym. Okręgowy Sąd bowiem przyjął - odmiennie niż Komisja - że nie nastąpiła likwidacja punktu, lecz ograniczenie zatrudnienia w punkcie przeładunkowym w W., a tym samym reorganizacja i przesunięcia pracowników z tamtego punktu na inne odcinki pracy w Dyrekcji Regionu. To stanowisko Sądu znajduje potwierdzenie w konsekwentnych oświadczeniach strony pozwanej, która zarówno w pismach do sądu, jak i w piśmie do wnioskodawcy z dnia 30.III.1982 r. wyraźnie powoływała się na brak przesłanek określonych w § 1 uchwały nr 169, zaprzeczając, aby nastąpiła likwidacja punktu przeładunkowego w W., i twierdząc, że tylko wskutek czasowego ograniczenia dostaw ze Związku Radzieckiego i dostaw tranzytowych nastąpiło czasowe ograniczenie pracy w tym punkcie i stąd konieczność przesunięcia pracowników w tym czasie do innej pracy.Jak wynika z preambuły do uchwały nr 169 i z jej § 1, przewidziane w niej dodatkowe świadczenia przysługują pracownikom zmieniającym pracę "z powodu zmiany w strukturze zatrudnienia". Założeniem przepisów omawianej uchwały Rady Ministrów jest przyznanie dodatkowych świadczeń pieniężnych i określonych preferencji pracownikom takich jednostek gospodarki uspołecznionej, w których planowana zmiana struktury zatrudnienia wywołuje konieczność likwidacji określonych stanowisk pracy lub zmniejszenia stanu zatrudnienia w grupie zawodowej, w której pracownik był zatrudniony, i doprowadza do trwałego pozbawienia pracownika zatrudnienia. Z uprawnień przewidzianych uchwałą nr 169 Rady Ministrów nie mogą przeto korzystać ci pracownicy, którzy spełniają wprawdzie warunki z § 6 ust. 1 pkt 2 przedmiotowej uchwały, ale nie spełniają warunku przewidzianego w § 1.Rewizja nadzwyczajna przeoczyła, że wnioskodawca nie spełnia warunków z § 1 w związku z preambułą uchwały nr 169 Rady Ministrów. Przesunięcia kadrowe bowiem, jakie nastąpiły u strony pozwanej w związku z czasowym zawieszeniem pracy punktu przeładunkowego w W., nie mają charakteru planowanych i trwałych zmian w strukturze zatrudnienia. Wypowiedzenie miejsca pracy wnioskodawcy było spowodowane koniecznością przesunięcia go na inne miejsce pracy w okresie czasowego braku pracy w punkcie przeładunkowym w W., przy istniejącym u strony pozwanej ostrym deficycie ludzi do pracy.Powyższe rozważania prowadzą przeto do wniosku, że nie ma prawa do odprawy przewidzianej w uchwale nr 169 Rady Ministrów z dnia 17 sierpnia 1981 r. w sprawie dodatkowych świadczeń dla pracowników uspołecznionych zakładów pracy zmieniających pracę (M.P. Nr 21, poz. 195) pracownik Dyrekcji Rejonowej Kolei Państwowej, chociażby spełniał warunki przewidziane w § 6 ust. 1 pkt 2 tej uchwały w brzmieniu obowiązującym do dnia 15 marca 1983 r., zatrudniony w charakterze robotnika w punkcie przeładunkowym, któremu - w związku z czasowym ograniczeniem dostaw do tego punktu - wypowiedziano miejsce pracy, proponując zatrudnienie w tym samym charakterze i na nie zmienionych warunkach płacowych przy pracach, przy których występuje brak ludzi do pracy, a związanych z obsłużeniem najbliższego odcinka drogowego torów.Oddaleniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie fakt przeoczenia przez Okręgowy Sąd, że sprawa została rozpoznana w pierwszej instancji przez niewłaściwy organ. Właściwą do rozpatrzenia sporu o odprawę przewidzianą w § 6 uchwały nr 169 jest - na podstawie art. 248 § 1 k.p. - komisja rozjemcza. Przedmiot sporu nie jest bowiem objęty zakresem spraw rozpatrywanych z mocy art. 264 § 1 k.p. przez komisję odwoławczą do spraw pracy. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 1.VI.1982 r. w sprawie III PZP 14/82 zajął takie samo stanowisko, wyjaśniając dodatkowo, że wprawdzie prawo do odprawy łączy się z momentem rozwiązania stosunku pracy i jest m.in. zależne od sposobu rozwiązań stosunku pracy, niemniej jednak roszczenie wynikające z tego prawa nie stanowi odszkodowania ani wynagrodzenia w związku z rozwiązaniem umowy o pracę.Okręgowy Sąd naruszył w sposób rażący art. 63 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.), przewidujący obowiązek sądu uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania właściwemu organowi orzekającemu, gdy organ orzekający rozpoznał sprawę nie podlegającą jego kompetencji. Taka sytuacja występowała w niniejszej sprawie, gdyż Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w L. z naruszeniem art. 248 § 1 pkt 1 i art. 254 k.p. rozpoznała sprawę nie należącą do jej kompetencji.Wobec tego, że rewizja nadzwyczajna została złożona po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, rażące naruszenie art. 63 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy o o.s.p. i u.s. przez Okręgowy Sąd tylko wtedy mogłoby stanowić przesłankę uchylenia tego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, gdyby kwestionowane orzeczenie rażąco naruszało interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (art. 421 § 2 k.p.c.). Nie można jednak utożsamiać rażącego naruszenia prawa procesowego, o którym mowa w art. 417 § 1 k.p.c., z pojęciem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, o którym mowa w art. 417 § 1 i art. 421 § 2 k.p.c. Istotne nieprawidłowości w rozstrzyganiu sporu o odprawę przewidzianą w uchwale nr 169 Rady Ministrów, polegające na rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji przez niewłaściwy organ, i przeoczenie tego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który - zmieniając orzeczenie organu pierwszej instancji - oddalił wniosek pracownika, nie mogą być uznane za uchybienia naruszające interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, gdy ze sprawy wynika w sposób nie budzący żadnej wątpliwości, że pracownik nie spełnia warunków określonych w § 1 wymienionej uchwały do otrzymania odprawy.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.