III PZP 56/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: A. Grymaszewski, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisławy K. przeciwko Zakładowi Aparatury Elektronicznej "Elpan" w L. o wypłatę premii po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie postanowieniem z dnia 25 sierpnia 1982 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy w związku z zawieszeniem działalności związków zawodowych i brakiem możliwości powołania zakładowej komisji rozjemczej, terenowa komisja rozjemcza jest właściwą do rozpoznania sprawy o wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia?"powziął następującą uchwałę:Terenowa komisja rozjemcza rozpatruje sprawy wymienione w art. 248 k.p. dotyczące pracowników także wówczas, gdy nie istnieje możliwość powołania zakładowej komisji rozjemczej w związku z zawieszeniem działalności związków zawodowych na okres stanu wojennego. Uzasadnienie faktyczneStanisława K. wniosła o zasądzenie kwoty 989 zł tytułem zwrotu potrąconej premii z zakładowego funduszu nagród. Ponieważ w zakładzie pracy brak było zakładowej komisji rozjemczej, wniosek przesłano do terenowej komisji rozjemczej celem rozpatrzenia, która oddaliła wniosek. W odwołaniu od orzeczenia wymienionej komisji skarżąca zarzuciła m.in., że pozwany zakład pracy zatrudnia na stałe ponad 100 osób i powinna być powołana w tymże zakładzie zakładowa komisja rozjemcza, a w związku z tym wydane zostało orzeczenie przez niewłaściwą podmiotowo komisję, co powinno skutkować uchylenie zaskarżonego orzeczenia (art. 63 § 1 pkt 1 ustawy o o.s.p.u.s.).Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie, rozpoznając odwołanie, przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia sformułowane w sentencji zagadnienie prawne (art. 66 § 1 ustawy o o.s.p.u.s.). Zdaniem Sądu terenowa komisja rozjemcza naruszyła zakres właściwości podmiotowej i chociaż w zakładzie pracy nie powołano zakładowej komisji rozjemczej, to należało spowodować jej powołanie. Ze względu jednak na zawieszenie działalności związków zawodowych zachodzi trudność jej powołania i na tym tle powstała wątpliwość Sądu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Wnioskodawczyni pracuje w pozwanym zakładzie zatrudniającym ponad 100 pracowników i nie należącym do tych, w których nie powołuje się zakładowych komisji rozjemczych (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 1974 r. w sprawie komisji rozjemczych oraz komisji odwoławczych do spraw pracy - Dz. U. z 1976 r. Nr 31, poz. 183). W art. 248 i 249 k.p. zawarty jest zakres działania zakładowych i terenowych komisji rozjemczych. Rzeczowy zakres działania zakładowych i terenowych komisji rozjemczych jest identyczny. Różnica leży wyłącznie w zakresie podmiotowym, gdyż terenowe komisje rozjemcze - poza sporami pracowników zajmujących stanowiska kierownicze - rozpatrują spory pracowników zatrudnionych w położonych na ich obszarze działania zakładach pracy, w których nie działają zakładowe komisje rozjemcze. Chociaż rzeczowy zakres działania obu komisji jest identyczny, to jednak komisja jedna nie może zastępować w rozpatrywaniu spraw drugiej, bo doszłoby do naruszenia podmiotowego zakresu ich działania, a w konsekwencji uchybienia dającego podstawę uchylenia zaskarżonego orzeczenia (art. 63 § 1 pkt 1 ustawy o o.s.p.u.s.) U podstaw takiego unormowania tej kwestii legło założenie bardziej ścisłego powiązania tych komisji z terenem ich działania, co pozwala na lepszą znajomość źródeł konfliktu pracowniczego i daje gwarancję bardziej trafnego rozpatrzenia powstałego sporu. Dlatego też ustawodawca postawił na pierwszym miejscu zakładowe komisje rozjemcze i określił ich zakres właściwości, terenowe komisje rozjemcze zaś będące dalej od stron i ich sporu w ograniczonym zakresie są właściwe podmiotowo.W pozwanym zakładzie powinna działać zakładowa komisja rozjemcza do rozpatrywania sporów o roszczenia pracownicze ze stosunku pracy określone w art. 248 § 1 k.p. Powołania zaś członków tejże komisji rozjemczej powinien dokonać wspólnie kierownik zakładu pracy i rada zakładowa na okres kadencji rady zakładowej (art. 251 § 1 k.p. i § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 25 października 1974 r.). Jednakże taka komisja nie została powołana.Na skutek wprowadzenia stanu wojennego i zawieszenia na ten okres działalności związków zawodowych zarządzenie nr 51 Prezesa Rady Ministrów z dnia 13 grudnia 1981 r. w sprawie zawieszenia działalności związków zawodowych i niektórych organizacji społecznych na czas obowiązywania stanu wojennego (M. P. Nr 30, poz. 273) nie istnieje obecnie możliwość powołania zakładowej komisji rozjemczej w pozwanym zakładzie. Kodeks pracy przewiduje właściwość terenowej komisji rozjemczej w razie niedziałania zakładowej komisji rozjemczej bez względu na przyczynę. Stanowi bowiem, że terenowa komisja rozjemcza rozpatruje sprawy wymienione w art. 248 k.p. dotyczące pracowników zatrudnionych w zakładach pracy, w których nie działa zakładowa komisja rozjemcza (art. 249 pkt 1 k.p.). Nie można zatem uznać za zasadne stanowiska, że w razie niedziałania rady zakładowej w zakładzie pracy kierownik zakładu może na podstawie art. 251 § 1 k.p. powołać samodzielnie zakładową komisję rozjemczą.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji (art. 66 § 2 ustawy o o.s.p.u.s.).