II UZP 27/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Błachowska, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, W. Bryndy, w sprawie z wniosku Julianny B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. o rentę inwalidzką wojenną po rozpoznaniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu postanowieniem z dnia 20 lipca 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"Czy obóz w Potulicach należy traktować jako obóz koncentracyjny lub więzienie hitlerowskie i czy w związku z tym osoby tam uwięzione uznać należy za kombatantów, którym przysługują świadczenia z ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186)?"powziął następującą uchwałę:Pobyt w obozie pracy w Potulicach w okresie okupacji hitlerowskiej w latach 1939 - 1945 nie uprawnia do świadczeń rentowych określonych w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186).Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni w okresie okupacji hitlerowskiej została osadzona w obozie pracy w Potulicach, gdzie przebywała od dnia 18.VIII.1941 r. do dnia 23.I.1945 r.Uzyskawszy w dniu 4.XII.1980 r. zaświadczenie Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w Bydgoszczy stwierdzające, że ma prawo do korzystania ze świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 34, poz. 186), wnioskodawczyni złożyła wniosek o rentę inwalidzką wojenną.Organ rentowy decyzją z dnia 14.V.1981 r. załatwił powyższy wniosek odmownie, albowiem pobyt w obozie w Potulicach nie uprawnia do świadczeń przewidzianych w art. 4 ust. 2 wymienionej wyżej ustawy. Obóz ten był obozem pracy, a nie obozem koncentracyjnym.Rozpoznając odwołanie wnioskodawczyni od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału ZUS, którym zatwierdzono decyzję organu rentowego, Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przedstawił do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne przytoczone w sentencji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych świadczenia przewidziane w ustawie przysługują kombatantom, którymi są - enumeratywnie wymienieni - uczestnicy walk o narodowe i społeczne wyzwolenie Ojczyzny, uczestnicy ruchu oporu, w tym również prowadzący tajne nauczanie, więźniowie obozów koncentracyjnych, w tym osoby prześladowane w hitlerowskich więzieniach, oraz uczestnicy walk o utrwalenie władzy ludowej.Uzyskanie prawa do świadczeń jest uzależnione od posiadania przez osobę zainteresowaną obywatelstwa polskiego, zamieszkiwania na terenie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz członkostwa w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację bądź spełniania warunków uprawniających do członkostwa tego Związku. Zaświadczenia o prawie do świadczeń przewidzianych w ustawie wydają Zarządy Wojewódzkie ZBoWiD.W myśl § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra do Spraw Kombatantów z dnia 10 grudnia 1975 r. w sprawie trybu ustalania uprawnień do świadczeń przysługującym kombatantom i więźniom obozów koncentracyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 255) w zaświadczeniu stwierdza się, że kombatant lub więzień obozu koncentracyjnego jest członkiem ZBoWiD lub spełnia warunki uprawniające do członkostwa tego Związku, oraz określa się okresy działalności kombatanckiej lub pobytu w obozie koncentracyjnym (zgodnie z art. 1 i 13 wymienionej ustawy także prześladowania w więzieniach hitlerowskich) podlegające zaliczeniu do okresów zatrudnienia w myśl art. 8 ustawy.W świetle przytoczonych przepisów nasuwają się wątpliwości co do zasadności wydania wnioskodawczyni zaświadczenia o prawie do świadczeń określonych w ustawie z dnia 23 października 1975 r.Jak wynika z dwukrotnych wyjaśnień Zarządu Głównego ZBoWiD - odpowiedzi na wystąpienia Sądu Najwyższego, wydanie powyższego zaświadczenia jest wynikiem przyznania - w wyniku realizacji uchwał VI Kongresu ZBoWiD - uprawnień do członkostwa tego Związku osobom więzionym w obozie w Potulicach, chociaż obóz ten nigdy nie był obozem koncentracyjnym.Mając na względzie stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w uchwałach z dnia 2 czerwca 1977 r. II UZP 2/77 i z dnia 23 sierpnia 1977 r. II UZP 10/77 oraz z dnia 7 listopada 1977 r. II UZP 18/77 (OSNCP z 1977 r. z. 11, poz. 211 oraz OSNCP z 1978 r. z. 2, poz. 27 i 30), Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejsze zagadnienie podziela poglądy tam wyrażone co do charakteru dowodowego zaświadczenia, o którym mowa w art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r.Zaświadczenie Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD nie przesądza jednak o nabyciu uprawnienia do renty inwalidzkiej na podstawie art. 4 ust. 2 wymienionej ustawy. Nabycie bowiem prawa do renty inwalidzkiej na podstawie tego przepisu uzależnione jest od spełnienia warunków wymienionych w tym przepisie, a mianowicie: wykazania przez osobę zainteresowaną, iż była więźniem obozu koncentracyjnego lub była prześladowana w hitlerowskim więzieniu, oraz zaliczenia jej do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa pozostającego w związku z pobytem w obozie lub więzieniu.Przepis art. 4 ust. 2 omawianej ustawy, rozszerzający krąg uprawnionych do świadczeń rentowych z ustawy o zaopatrzeniu inwalidów wojennych jako przepis o charakterze rentowym, przyznający uprawnienia do świadczeń z budżetu Państwa (art. 2 ustawy), nie podlega wykładni rozszerzającej.Skoro powołany przepis przyznaje uprawnienia rentowe tylko więźniom obozów koncentracyjnych oraz więźniom prześladowanym w hitlerowskich więzieniach (w związku z art. 1 i 13 tej ustawy), to uprawnienia te nie przysługują innym osobom, które były osadzone w okresie okupacji w innych obozach lub miejscach odosobnienia.Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniach powołanych wyżej, ani organy rentowe, ani Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie mogą samodzielnie ustalać okoliczności, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 23 października 1975 r. Z tych samych względów nie są one uprawnione do samodzielnego ustalania charakteru miejsca odosobnienia, w jakim była osadzona osoba ubiegająca się o świadczenia rentowe na podstawie art. 4 ust. 2 wymienionej ustawy.Skoro więc zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1975 r. uprawnione organy ZBoWiD stwierdziły, że obóz pracy w Potulicach nie był obozem koncentracyjnym, to stwierdzenie jest wiążące w postępowaniu rentowym.Pobyt więc w tym obozie nie daje uprawnień do renty inwalidzkiej przewidzianej dla inwalidów wojennych, określonej w art. 4 ust. 2 powołanej wyżej ustawy.Z tych powodów Sąd Najwyższy powziął uchwałę jak w sentencji.