VI KZP 19/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Ochman (współsprawozdawca).Sędziowie: J. Borodej, R. Góral, Z. Halota (sprawozdawca), J. Mikos, S. Pawela, W. Sutkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1982 r. o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów następującego zagadnienia prawnego:"Czy w sytuacji, gdy w postępowaniu doraźnym sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, dolną granicę ustawowego zagrożenia, w rozumieniu art. 57 § 3 k.k., stanowi kara 3 lat pozbawienia wolności albo wyższa, stanowiąca dolną granicę ustawowego zagrożenia przewidzianego za dany czyn w części szczególnej kodeksu karnego lub innej ustawie karnej, czy też granicę tę stanowi dolne ustawowe zagrożenie przewidziane za dany czyn w części szczególnej kodeksu karnego lub innej ustawie karnej bez zaostrzenia wynikającego z zastosowania art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156)?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneDekret z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156) przewiduje w art. 4 ust. 3, że w postępowaniu doraźnym sąd może w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych, wypadkach, wskazanych w ustawie, zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.Tenże sam przepis wyłącza jednak stosowanie art. 57 § 2 i 4 k.k., w związku z czym możliwe jest - zgodnie z utrzymanym w mocy przez wymieniony przepis cytowanego dekretu art. 57 § 1 k.k. (z ograniczeniem wynikającym z art. 3 tego dekretu) - stosowanie w postępowaniu doraźnym nadzwyczajnego złagodzenia kary w zakresie znacznie węższym, niż przewiduje to art. 57 k.k. (...).Artykuł 4 ust. 3 dekretu o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego utrzymuje także w mocy unormowania kodeksu karnego dotyczące nadzwyczajnego złagodzenia kary, zawarte w art. 57 § 3 k.k., który przewiduje m. in. że: "(...) nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia." Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1 cytowanego dekretu w postępowaniu doraźnym sąd może wymierzyć karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3, chyba że przepis szczególny przewiduje wyższą dolną granicę ustawowego zagrożenia. Powstało więc zagadnienie, czy uregulowanie to nie stwarza nowego ustawowego zagrożenia w przepisach części szczególnej kodeksu karnego i innych ustaw w zakresie przestępstw poddanych postępowaniu doraźnemu. W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy zajmował konsekwentnie stanowisko, że przez ustawowe zagrożenie należy rozumieć zagrożenie przewidziane za dany czyn w części szczególnej kodeksu karnego lub w innej ustawie karnej i że tak pojmowane "ustawowe zagrożenie" nie zostaje zmienione możliwością przekroczenia jego granic na korzyść lub na niekorzyść przez realizowanie dyrektyw sędziowskiego wymiaru kary, czyli że przepisy, zawierające takie dyrektywy, nie powodują zmiany granic "ustawowego zagrożenia" przewidzianego za dane przestępstwo w części szczególnej kodeksu karnego lub w innych ustawach karnych.Sąd Najwyższy dał takiemu stanowisku m. in. wyraz:- w wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie prawidłowego stosowania przepisów dotyczących przestępstw popełnionych w warunkach recydywy z dnia 22 grudnia 1978 r. - VII KZP 23/77, a mianowicie w pkt 16 dotyczącym możliwości stosowania zasad określonych w art. 57 § 3 k.k. co do sprawcy przestępstwa popełnionego w warunkach art. 60 § 1 lub 2 k.k. (OSNKW 1979, z. 1-2, poz. 1),- w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29 lipca 1970 r. - VII KZP 26/70 (OSNKW 1970, z. 10, poz. 116), odnoszącej się do określenia granicy ustawowego zagrożenia określonego w kodeksie karnym z 1969 r. w zw. z art. XIV § 1 pkt 4 przep. wprow. k.k.;- w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18 września 1975 r. - VI KZP 2/75 (OSNKW 1975, z. 10-11, poz. 135), dotyczącej możliwości zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary w odniesieniu do sprawcy występku o charakterze chuligańskim;- w uchwale z dnia 26 stycznia 1978 r. - VII KZP 53/77 (OSNKW 1978, z. 2-3, poz. 18), wyjaśniającej określenie: "zagrożenie karą", użyte w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 19 lipca 1977 r. o amnestii.Za takim pojmowaniem "ustawowego zagrożenia" opowiedział się również Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 maja 1982 r. - VI KZP 7/82 (OSNKW 1982, z. 7-8, poz. 46), a także w wyroku z dnia 22 stycznia 1982 r. - Nr 1/82 (OSNKW 1982, z. 3, poz. 15) (...).Skład siedmiu sędziów zatem uznał za słuszne zastosowanie analogicznej wykładni pojęcia "ustawowego zagrożenia" do tej, jaką posłużono się w wymienionych uchwałach, w stosunku do sytuacji wynikającej z treści art. 4 ust. 1 i 3 dekretu o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego w kontekście z art. 57 § 3 k.k. w razie stosowania w postępowaniu doraźnym nadzwyczajnego złagodzenia kary.