VI KZP 2/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: dr J. Bratoszewski (sprawozdawca), S. Fornalik, M. Budzianowski, dr K. Mioduski, M. Paluch (współsprawozdawca), M. Szczepański. Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Ferenc.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana S., oskarżonego z art. 234 § 1, art. 235, 236 w związku z art. 59 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi, postanowieniem z dnia 18 grudnia 1974 r., a następnie przekazanego przez skład zwykły Sądu Najwyższego składowi powiększonemu, zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy do sprawców umyślnych występków o charakterze chuligańskim i zagrożonych karą pozbawienia wolności (np. art. 234 § 1, art. 235 k.k.) można stosować nadzwyczajne złagodzenie kary na podstawie art. 57 § 1 i 3 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneJeżeli w sprawie występują przesłanki wymienione w art. 57 § 1 lub 2 k.k., uzasadniające zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary, to okoliczność, że popełnione przez sprawcę przestępstwo ma charakter chuligański, nie może samo przez się stanowić o niedopuszczalności stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, podobnie jak nie stoi temu na przeszkodzie sam fakt popełnienia przestępstwa w warunkach recydywy (vide: uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 28 lipca 1971 r., OSNKW 1971, z. 11, poz. 162). Oczywiste jest jednak, że wyrażony w art. 59 § 1 k.k. ustawowy nakaz obostrzenia kary w stosunku do sprawców przestępstw chuligańskich, wskazujący na potrzebę surowego traktowania sprawców tych przestępstw, powinien wpływać na ocenę, czy zastosowanie - fakultatywnego - nadzwyczajnego złagodzenia kary byłoby w konkretnej sytuacji uzasadnione, zwłaszcza że w wyjątkowych wypadkach ustawa zezwala na łagodniejsze potraktowanie sprawcy tego czynu bez potrzeby stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary (vide: art. 59 § 1 k.k. in fine oraz art. 59 § 2 k.k. in fine). Jeżeli jednak sąd uzna, że w stosunku do konkretnego sprawcy, np. działającego w warunkach ograniczonej w znacznym stopniu poczytalności, nieletniego odpowiadającego na podstawie art. 9 § 2 k.k. czy też sprawcy, który swoim własnym działaniem odwrócił w całości albo w części grożące niebezpieczeństwo (art. 141 k.k.), zachodzi potrzeba zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary, to może to uczynić na ogólnych zasadach wynikających z treści art. 57 § 3 k.k. Przepis art. 59 § 2 k.k. zawiera tylko zakaz stosowania do sprawcy występku o charakterze chuligańskim przepisów art. 54 i 55 k.k., ponadto zawiera ograniczenie stosowania do takiego sprawcy warunkowego zawieszenia wykonania kary. Skoro zaś przepis ten nie zawiera jednocześnie zakazu stosowania art. 57 k.k., to z tego wynika, że ustawodawca nie wyłączył dopuszczalności nadzwyczajnego złagodzenia kary do sprawców przestępstw o charakterze chuligańskim.Ewentualne przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby zresztą do paradoksalnej i niczym nie uzasadnionej sytuacji, polegającej mianowicie na tym, że nawet sprawca zbrodni, np. określonej w art. 210 § 1 k.k. czy w art. 168 § 2 k.k., mógłby skorzystać z nadzwyczajnego złagodzenia kary, której minimum wynosiłoby wtedy 1 rok pozbawienia wolności, natomiast sprawca występku byłby tej możliwości pozbawiony i w wypadku popełnienia przez niego np. przestępstwa określonego w art. 155 § 1 k.k. minimum kary, jaką sąd mógłby mu wymierzyć, wynosiłoby zawsze 1 rok i 6 miesięcy pozbawienia wolności tylko dlatego, że występek ten miał charakter chuligański.Ponadto zwrócić należy uwagę na to, że wtedy, gdy sama ustawa przewiduje możliwość zastosowania do sprawcy nadzwyczajnego złagodzenia kary, to najczęściej łączy to z możliwością odstąpienia w ogóle od wymierzenia kary (np. w art. 12 § 2, art. 22 § 3, art. 141 k.k.). Skoro zaś odstąpienie od wymierzenia kary jest dalej idące niż nadzwyczajne złagodzenie kary, a co do możliwości odstąpienia od wymierzenia kary w konkretnym wypadku nawet wobec sprawcy występku o charakterze chuligańskim nie ma żadnej wątpliwości, to tym bardziej wątpliwości takich być nie może co do dopuszczalności nadzwyczajnego złagodzenia kary w stosunku do sprawcy takiego przestępstwa, oczywiście jeżeli zaistnieją przesłanki wymienione w art. 57 § 1 lub 2 k.k.Stosując nadzwyczajne złagodzenie kary przez wymierzenie jej "poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia", za podstawę przyjąć należy zagrożenie karą przewidziane za dany czyn w części szczególnej kodeksu karnego lub w innej ustawie karnej, a nie zagrożenie karą wynikające z przepisu art. 59 § 1 k.k. Według bowiem ustalonych poglądów w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego przez ustawowe zagrożenie karą rozumieć należy tylko zagrożenie przewidziane za dany czyn w części szczególnej kodeksu karnego lub w innej ustawie karnej, a nie wynikające z obostrzeń przewidzianych w przepisach części ogólnej tegoż kodeksu, np. art. 58, 59 czy 60 k.k. (vide: uchwały składu siedmiu sędziów SN z dnia 29 lipca 1970 r., OSNKW 1970, z. 10, poz. 116 i poz. 117). Przeciwko temu poglądowi nie może przemawiać to, że przepis art. 59 § 1 k.k. przewiduje w stosunku do sprawców przestępstw o charakterze chuligańskim obligatoryjne podwyższenie dolnego progu kary. Każdy przepis, przewidujący konkretne zagrożenie za czyn przestępny, ma obligatoryjny charakter, a przecież nie oznacza to niedopuszczalności wymierzenia sprawcy kary łagodniejszej od przewidzianej w ustawie w wypadku, gdy w grę wchodzi zastosowanie do sprawcy nadzwyczajnego złagodzenia kary. Wiążący bowiem charakter sankcji przewidziany jest dla sytuacji typowych, zwykłych. Wtedy zaś, gdy w grę wchodzi sytuacja wyjątkowa, uzasadniająca zastosowanie do sprawcy nadzwyczajnego złagodzenia kary na zasadach przewidzianych w art. 57 k.k., sąd władny jest wymierzyć sprawcy karę "poniżej dolnego progu ustawowego zagrożenia". Zrozumiałe jest przeto, że gdy sąd ze względu na szczególne okoliczności uznaje, iż nawet najniższa kara przewidziana w ustawie byłaby niewspółmiernie surowa, i decyduje się na zastosowanie do sprawcy nadzwyczajnego złagodzenia kary, to nie może jednocześnie zaostrzać tej kary zgodnie z treścią art. 59 § 1 k.k.