I PZP 37/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: E. Berutowicz, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Soboty, w sprawie z wniosku Stanisławy W. przeciwko Urzędowi Miasta i Gminy w M. o wynagrodzenie za pracę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 24 maja 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"a) Który z organów rozstrzygających spory ze stosunku pracy - komisja rozjemcza czy komisja odwoławcza do spraw pracy - jest właściwy do rozstrzygnięcia sporów o ustalenie uprawnień wynikających z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 219);b) czy można uznać za zatrudnienie na stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom pracownicy posiadanym przed urlopem bezpłatnym - w rozumieniu § 2 ust. 1 wymienionego rozporządzenia - zatrudnienie jej po powrocie z urlopu na stanowisku odpowiadającym dotychczasowemu wynagrodzeniu, którego górna granica płacy jednak jest niższa od posiadanej przed urlopem?"po zapoznaniu się z poglądem Centralnej Rady Związków Zawodowych podjął następującą uchwałę:I. Komisja odwoławcza do spraw pracy właściwa jest do rozstrzygnięcia sporu dotyczącego zatrudnienia pracownicy na stanowisku równorzędnym pod względem wynagrodzenia i odpowiadającym jej kwalifikacjom, po zakończeniu przez nią urlopu bezpłatnego udzielonego jej na podstawie przepisów uchwały nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 5, poz. 26, analogiczne rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. - Dz.U. Nr 43, poz. 219). II. Zakład pracy nie czyni zadość przepisom prawa, jeżeli zatrudnia pracownicę - o jakiej mowa w pkt I - na stanowisku, dla którego górna granica wynagrodzenia jest niższa niż dla stanowiska poprzedniego przez nią zajmowanego. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni pracowała w Urzędzie Miasta i Gminy w M. na stanowisku kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. Wynagrodzenie jej wynosiło 2.350 zł plus 150 zł z tytułu dodatku za śluby i ryczałt w wysokości 3.600 zł za umundurowanie na okres 2 lat.Od dnia 1.X.1973 r. do dnia 31.VII.1975 r. korzystała ona z bezpłatnego urlopu w celu sprawowania opieki nad małym dzieckiem. Po powrocie do pracy została zaszeregowana na stanowisku referenta z wynagrodzeniem miesięcznym 2.350 zł - bez dodatków.W związku z tym domaga się ona zobowiązania zakładu pracy do właściwego jej zaszeregowania, ponieważ zakład pracy - wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi - nie zatrudnił jej po powrocie z urlopu bezpłatnego na stanowisku równorzędnym lub odpowiadającym jej kwalifikacjom zawodowym. W związku z tym zakład pracy pozbawił ją też możliwości awansowych i przeto naraził na szkodę.Terenowa komisja rozjemcza zasądziła na rzecz wnioskodawczyni 12.600 zł. Na kwotę tę składają się dwie pozycje: 150 zł z tytułu udzielonych ślubów i 150 zł za umundurowanie - za okres 42 miesięcy. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że stanowisko starszego referenta zbyt daleko odbiega od stanowiska kierownika urzędu stanu cywilnego. Ponadto zakład pracy, ustalając wynagrodzenie wnioskodawczyni, pominął dodatki do wynagrodzenia zasadniczego, jakie pobierała przed rozpoczęciem urlopu bezpłatnego.Od orzeczenia tego złożyła odwołanie wnioskodawczyni, domagając się rozstrzygnięcia jej żądania w przedmiocie niewłaściwego zaszeregowania. Twierdziła, że powinna być przyjęta do pracy na stanowisku inspektora, ponieważ odpowiada ono jej kwalifikacjom i umożliwia awans, którego została pozbawiona.Odwołał się także Naczelnik Miasta i Gminy M., wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie wniosku. Wnioskodawczyni została zatrudniona zgodnie z jej kwalifikacjami i za tym samym wynagrodzeniem zasadniczym, jakie pobierała przed rozpoczęciem urlopu bezpłatnego. Nie przysługują jej natomiast dodatki, jakie otrzymują kierownicy urzędów stanu cywilnego na pokrycie kosztów ubrania reprezentacyjnego oraz za udzielanie ślubów w dni wolne od pracy lub poza godzinami urzędowymi. Zresztą wynagrodzenie, jakie wnioskodawczyni otrzymuje od dnia 1.I.1976 r., rekompensuje jej także pobierane uprzednio dodatki.Ewentualne więc jej roszczenie do tego dnia zamyka się w kwocie 1.080 zł, którą to kwotę - jak można wnosić z odwołania - zakład pracy byłby skłonny wypłacić wnioskodawczyni.Przy rozpoznaniu odwołań wyłoniły się zagadnienia prawne, przedstawione przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych, uwidocznione w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, udzielając odpowiedzi na postawione mu pytania, miał na uwadze, co następuje:Przede wszystkim należy podkreślić, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1975 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (Dz. U. Nr 43, poz. 219) weszło w życie z dniem 1.I.1976 r. (§ 20).Wnioskodawczyni natomiast rozpoczęła i zakończyła urlop bezpłatny pod rządem uchwały nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. w sprawie bezpłatnych urlopów dla matek pracujących, opiekujących się małymi dziećmi (M.P. Nr 5, poz. 26). Okoliczność ta nie ma jednak istotnego znaczenia, ponieważ w tej dziedzinie stan prawny nie uległ zmianie.Zwrot zamieszczony w § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów, że zakład pracy ma obowiązek zatrudnić pracownicę po urlopie bezpłatnym "na stanowisku równorzędnym lub na innym stanowisku odpowiadającym jej kwalifikacjom za wynagrodzeniem nie mniejszym od pobieranego przed urlopem", jest tylko rozwinięciem myśli wyrażonej w § 2 ust. 1 uchwały nr 13 Rady Ministrów, który stanowił, że zakład pracy obowiązany jest zatrudnić pracownicę - o jakiej mowa - "na stanowisku równorzędnym pod względem wynagrodzenia".Ten przepis ma jednak zastosowanie w niniejszej sprawie, a to zgodnie z treścią art. XXIV przep. wprow. k.p., w myśl którego, jeżeli kodeks pracy przewiduje wydanie przepisów wykonawczych, stosuje się do czasu wydania tych przepisów przepisy dotychczasowe, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami kodeksu. Uchwała nr 13 Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 1972 r. nie pozostaje w sprzeczności - jak to wyżej wykazano - z późniejszym rozporządzeniem Rady Ministrów wydanym na podstawie art. 186 § 2 k.p. Przechodząc do odpowiedzi na pierwsze z postawionych pytań, dotyczące kwestii proceduralnej, Sąd Najwyższy wyraża następujący pogląd:Jeżeli pracownica po powrocie z urlopu bezpłatnego twierdzi, że zakład pracy nie zatrudnił jej na stanowisku odpowiadającym posiadanym przez nią kwalifikacjom i z tego tytułu dochodzi swoich uprawnień, to do rozpoznania takiego sporu właściwa jest komisja odwoławcza do spraw pracy. Spór taki kwalifikuje się jako spór, o którym mowa w art. 264 § 1 pkt 4 k.p. W rzeczywistości bowiem chodzi o rozstrzygnięcie wniosku dotyczącego nawiązania stosunku pracy na odpowiednim stanowisku. Za takim rozwiązaniem przemawia uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 28.V.1976 r. V PZP 12/75 (OSNCP 1976, z. 9, poz. 187), w której Sąd Najwyższy wyraził m.in. następujący pogląd: "Wniosek o ustalenie, że opóźnienie w zgłoszeniu gotowości do podjęcia pracy nastąpiło z przyczyn od pracownika niezależnych, podlega rozpatrzeniu przez komisję odwoławczą do spraw pracy, gdyż okoliczność ta łączy się ściśle ze sporem o przywrócenie do pracy, należącym do kompetencji tej komisji (art. 264 k.p.). Ta sama okoliczność - pomimo treści art. 248 § 1 pkt 1 k.p. - przemawia za właściwością komisji odwoławczej do spraw pracy w sporze o wynagrodzenie za pracę dochodzone przez pracownika w rozważanej sytuacji". Trafnie podnosi Sąd Pracy w treści uzasadnienia pytania prawnego, że w tej sprawie zasądzenie tylko wynagrodzenia nie rozwiązuje sytuacji, bo nadal pozostaje nie rozstrzygnięte żądanie dotyczące obowiązku zakładu pracy nawiązania z pracownicą stosunku pracy na odpowiednim, a więc zgodnym z przepisami stanowisku.Druga część pytania dotyczy kwestii materialnoprawnej. Po powrocie pracownicy z urlopu bezpłatnego zakład pracy może zatrudnić ją na stanowisku, jakie zajmowała przed rozpoczęciem urlopu bezpłatnego. Może jednak zatrudnić ją także na stanowisku równorzędnym w schemacie organizacyjnym danego zakładu pracy.Korzystanie przez pracownicę z uprawnień związanych z pełnieniem funkcji macierzyńskich nie może jednak prowadzić do pogorszenia jej sytuacji w zakładzie pracy. Po powrocie więc z urlopu bezpłatnego - o jakim mowa - powinna być ona zatrudniona na stanowisku, które jest równorzędne także pod względem wynagrodzenia ze stanowiskiem poprzednio przez nią zajmowanym.Zakład pracy obowiązany jest przeto zapewnić pracownicy nie tylko wynagrodzenie na poziomie nie niższym niż zastrzeżone umownie w okresie poprzedzającym udzielenie urlopu bezpłatnego, ale również zapewnić jej dotychczasową pozycję zawodową oraz możliwości awansowe nie mniejsze od posiadanych poprzednio. Jest to zgodne z szeroko pojmowaną ochroną uprawnień kobiet, które korzystają z urlopu bezpłatnego w celu opieki nad małym dzieckiem. Nie można uznać stanowiska za równorzędne pod względem wynagrodzenia, jeżeli pozbawia pracownicę awansu płacowego, który uprzednio posiadała.Pogląd ten jest kontynuacją linii orzecznictwa Sądu Najwyższego zapoczątkowaną uchwałą z dnia 25 czerwca 1975 r. sygn. I PZP 15/75 (OSNCP 1975, z. 3, poz. 43).Uchwała niniejsza została podjęta zgodnie z wnioskiem przedstawiciela Prokuratury Generalnej PRL, który był zbieżny ze stanowiskiem zaprezentowanym przez Centralną Radę Związków Zawodowych.