I PZP 31/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: E. Berutowicz, J. Knap (sprawozdawca). SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Leokadii G. przeciwko Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy "Plastgum" w P. o przywrócenie do pracy i odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu postanowieniem z dnia 31 maja 1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 66 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych:"1. Czy art. 125 § 1 pkt 1 w związku z art. 13310 § 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 47, poz. 281) ma zastosowanie do członków spółdzielni pracy zatrudnionych na zasadach pracy nakładczej?W przypadku odpowiedzi twierdzącej na powyższe pytanie:2. Czy stwierdzenie, że osoba zatrudniona w pracy nakładczej nie kwalifikuje się do dalszej pracy (§ 9 pkt 1 i 2 uchwały Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy nr 71 z dnia 2 czerwca 1972 r. w sprawie kierunków i zasad działalności spółdzielni zrzeszonych w Centralnym Związku Spółdzielczości Pracy), stanowi podstawę wypowiedzenia takiemu członkowi warunków pracy i płacy nakładczej i zaproponowania zatrudnienia w zwartym zakładzie pracy?3. Czy oświadczenie spółdzielni o wypowiedzeniu warunków pracy i płacy nakładczej, złożone w formie pisemnej bez podania przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie, przy jednoczesnym zapoznaniu członka spółdzielni z decyzją komisji weryfikacyjnej, spełnia wymogi art. 132 powołanej wyżej ustawy o spółdzielniach i ich związkach?4. Czy wypowiedzenie pracy nakładczej i zaproponowanie członkowi spółdzielni pracy w zakładzie zwartym wymaga współdziałania z organami związku zawodowego, stosownie do art. 131 wyżej cytowanej ustawy?"powziął następującą uchwałę:Przepis art. 125 § 1 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61; zm.: Dz. U. z 1974 r. Nr 47, poz. 281), ustalający zakres dopuszczalności wypowiedzenia warunków pracy i płacy spółdzielczej umowy o pracę, nie ma zastosowania do członków spółdzielni pracy zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nakładczą. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawczyni Leokadia G., ur. w 1930 r., jest członkiem pozwanej Spółdzielni i była w niej zatrudniona od dnia 11.II.1965 r. w systemie pracy nakładczej na stanowisku zgrzewacza opakowań z folii. Zarząd Spółdzielni pismem z dnia 28.III.1977 r. powiadomił wnioskodawczynię, że z dniem 31.III.1977 r. proponuje zatrudnienie jej na stanowisku aparatowego komór wulkanizacyjnych w Oddziale "Guma" w Poznaniu - w związku z niezweryfikowaniem nakładcy przez komisję weryfikacyjną.Terenowa Komisja Odwoławcza do Spraw Pracy w Poznaniu orzeczeniem z dnia 19.IV.1977 r. oddaliła odwołanie L. G. od dokonanego wypowiedzenia. W świetle uzasadnienia Komisji zakład pracy przedstawił protokół weryfikacyjny z dnia 18.III. 1977 r., z którego wynika brak uprawnień do świadczenia tego rodzaju pracy. Komisja weryfikacyjna zaleciła pozwanej Spółdzielni zatrudnienie wnioskodawczyni w zakładzie zwartym. Zgodnie z instrukcją Prezesa Zarządu CZSP z dnia 3.VI.1972 r. pierwszeństwo w zatrudnieniu w pracy nakładczej mają osoby znajdujące się w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, u wnioskodawczyni zaś dochód na 1 członka rodziny wynosi średnio 3.118 zł. Komisja uznała, że pozwana Spółdzielnia nie naruszyła przepisów dotyczących osób wykonujących pracę nakładczą (§ 4-7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. Nr 3, poz. 19).Przy rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych powziął wątpliwość w zakresie zagadnień prawnych sformułowanych w pytaniu i postanowieniem z dnia 31.V.1977 r. w trybie art. 66 § 1 ustawy z dnia 24 października o o.s.p. i u.s. przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:W myśl art. 13310 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 17 lutego 1971 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61; zm.: Dz. U. z 1974 r. Nr 47, poz. 281) statut może przewidywać zatrudnienie wszystkich lub niektórych członków nie w ramach stosunku pracy, lecz na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło, w szczególności zaś na zasadach pracy nakładczej, jeżeli jest to uzasadnione rodzajem działalności spółdzielni. Przepis art. 13310 w § 2 ustalił, że do członków spółdzielni pracy zatrudnionych na innej podstawie niż spółdzielcza umowa o pracę stosuje się odpowiednio przepisy art. 123 § 1 i art. 124 § 1 ustawy. Odesłanie to ma na celu podkreślenie, że niezależnie od podstawy zatrudnienia członkowie spółdzielni pracy zachowują swoistą sytuację prawną wyrażającą się w tym, że spółdzielnia i członek spółdzielni mają obowiązek pozostawania ze sobą w stosunku zatrudnienia (art. 123 § 1) z wynikającymi stąd konsekwencjami oraz że członek spółdzielni pracy za pracę w niej otrzymuje wynagrodzenie bieżące i ponadto uczestniczy w podziale czystej nadwyżki bilansowej, przy czym obie te formy świadczeń spółdzielni na jego rzecz korzystają z ochrony przewidzianej w kodeksie pracy dla wynagrodzenia pracownika. Poza tym zaś - zgodnie z brzmieniem art. 13310 § 3 wymienionej ustawy - prawa i obowiązki członków, o których mowa w § 1, przypadki uzasadniające wykluczenie tych członków ze spółdzielni oraz ich wykreślenie z rejestru członków określa szczegółowo statut spółdzielni. Statut pozwanej Spółdzielni w § 29 ust. 2 in fine stanowi, że "zasady zmiany, wypowiedzenia lub rozwiązania" umów innych niż spółdzielcza umowa o pracę określają odrębne przepisy. W odniesieniu do osób wykonujących pracę nakładczą na rzecz uspołecznionych zakładów pracy są to przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz. U. z 1976 r. Nr 3, poz. 19). Rozporządzenie zostało wydane głównie na podstawie delegacji ustawowej wyrażonej w art. 303 § 1 k.p., przewidującej ustanowienie w drodze rozporządzenia zakresu stosowania przepisów prawa pracy do osób wykonujących pracę nakładczą ze zmianami wynikającymi z odmiennych warunków wykonywania tej pracy.Z przedstawionych względów na pytanie zawarte w pkt 1 należało udzielić odpowiedzi przeczącej. W uzasadnieniu zgłoszenia pytania Okręgowy Sąd Pracy trafnie zauważył, że "wypowiedzenie wnioskodawczyni warunków pracy i płacy zawartych w umowie o wykonywanie pracy nakładczej faktycznie stanowi wypowiedzenie umowy o wykonywanie pracy nakładczej i zaproponowanie nawiązania spółdzielczej umowy o pracę". Nie chodzi tu więc o zmianę treści spółdzielczej umowy o pracę w drodze wypowiedzenia jej dotychczasowych warunków pracy lub płacy z zaoferowaniem nowych w ramach istniejącego stosunku pracy, co reguluje przepis art. 125 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.W orzeczeniu z dnia 7.VI.1977 r. sygn. akt I PR 27/77 (nie publikowanym) Sąd Najwyższy przekonywająco wyjaśnił, że do wypowiedzenia umowy o pracę nakładczą nie mają zastosowania przepisy art. 38 i 45 k.p., gdyż nie zostały one recypowane w powołanym wyżej rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą. Tymczasem rozporządzenie to normuje całokształt zagadnień związanych z uprawnieniami pracowniczymi tej kategorii osób z zastrzeżeniem odrębności, które przewiduje prawo spółdzielcze.Wypada jeszcze nadmienić, iż według postanowienia § 17 ust. 1 statutu pozwanej Spółdzielni o decyzjach dotyczących m.in. "spółdzielczej umowy o pracę względnie innego stosunku, w ramach którego jest zatrudniony członek Spółdzielni, właściwy organ Spółdzielni obowiązany jest powiadomić zainteresowanego członka na piśmie, z podaniem uzasadnienia decyzji" (...).