I KR 63/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szamrej (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Neumann, Z. Durkiewicz.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniach 21 i 26 października 1974 r. sprawy Włodzimierza Wolframa J. i Andrzeja G., oskarżonych z art. 201, art. 205 § 1, art. 206 § 2 i art. 238 k.k., Piotra J. i Jerzego J., oskarżonych z art. 201 k.k., Wiesława K., oskarżonego z art. 239 § 1, art. 239 § 2 i art. 266 § 4 k.k., oraz Romana K., oskarżonego z art. 217 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora i wymienionych oskarżonych z wyjątkiem oskarżonego Piotra J. od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 1973 r.:1) uchylił zaskarżony wyrok co do oskarżonego Romana K. i na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) postępowanie karne przeciwko temu oskarżonemu umorzył (...);2) zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej skazania oskarżonego Piotra J. w ten sposób, że na podstawie art. 201, art. 36 § 3, art. 40 § 1 pkt 3 i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. skazał go za czyn mu przypisany na karę 5 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 21 października 1971 r. do dnia zwolnienia, 20.000 zł grzywny, z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 200 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat i konfiskaty całości mienia;3) utrzymał w mocy tenże wyrok co do oskarżonych Włodzimierza Wolframa J., Andrzeja G., Jerzego J. i Wiesława K. (...).Uzasadnienie faktyczne(...) Rewizja prokuratora jest zasadna tylko w tej części, w której odnosi się do oskarżonego Piotra J.Sąd Wojewódzki zastosował wobec oskarżonego Piotra J. nadzwyczajne złagodzenie kary na podstawie art. 57 § 2 pkt 2 k.k., mimo że istotnie brak podstaw do stosowania tego dobrodziejstwa.Nadzwyczajne złagodzenie kary zastosowane na podstawie art. 57 § 2 k.k. może nastąpić w wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych wypadkach, kiedy nawet najniższa kara przewidziana za dane przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa, przy czym przykładowo ustawa wymienia tu rekompensacyjną postawę sprawcy (dążenie do zapobieżenia szkodzie lub do jej naprawienia - art. 57 § 2 pkt 1 k.k.) oraz podrzędną rolę jego we współdziałaniu z innymi osobami w popełnianiu przestępstw (art. 57 § 2 pkt 2 k.k.).Przepis art. 57 § 2 k.k. nie uzależnia stosowania przewidzianego w nim nadzwyczajnego złagodzenia kary od łącznego wystąpienia wymienionych wyżej przesłanek (rekompensacyjna postawa sprawcy i podrzędna rola sprawcy współdziałającego z innymi osobami). Są to bowiem dwa niezależne od siebie rodzaje przesłanek stosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary przewidzianego w wymienionym przepisie.Uwzględniając przytoczoną ostatnio zasadę, trzeba zauważyć, że nie jest ścisłe twierdzenie prokuratora zawarte w jego rewizji, że art. 57 § 2 k.k.: "(...) może mieć miejsce, gdy sprawca czyni starania o naprawienie szkody lub jej zapobieżenie." Tego rodzaju postawa sprawcy (dążenie do zapobieżenia szkodzie lub do jej naprawienia) jest wymagana przez ustawę tylko wtedy, gdy sąd przyjmuje za podstawę nadzwyczajnego złagodzenia kary art. 57 § 2 pkt 1, natomiast nie jest ona warunkiem koniecznym do stosowania tego dobrodziejstwa wówczas, gdy - jak w konkretnym wypadku - podstawę orzeczenia nadzwyczajnego złagodzenia kary stanowią przesłanki wymienione w art. 57 § 2 pkt 2 k.k. (podrzędna rola sprawcy współdziałającego z innymi osobami).Wskazana wyżej nieścisłość występująca w uzasadnieniu rewizji prokuratora nie może jednak podważyć słuszności zawartej w niej tezy o braku wystarczających podstaw do stosowania wobec oskarżonego Piotra J. na podstawie art. 57 § 2 k.k. nadzwyczajnego złagodzenia kary. Nie jest bowiem trafne stanowisko Sądu Wojewódzkiego polegające na uznaniu, że co do tego oskarżonego zachodzą wszystkie przesłanki do zastosowania art. 57 § 2 k.k.Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że sąd pierwszej instancji - stosując wobec oskarżonego Piotra J. nadzwyczajne złagodzenie kary - uznał, iż przemawiają za tym takie okoliczności, jak fakt, że rola tego oskarżonego w popełnieniu przestępstwa dokonanego wspólnie z innymi osobami była podrzędna, a odniesiona przez niego bezprawna korzyść niewielka. Ponadto sąd uwzględnił "szczere" zachowanie się oskarżonego Piotra J. w śledztwie i na rozprawie.Przytoczona wyżej argumentacja zawarta w motywach wyroku nie jest przekonująca, gdyż prawidłowa ocena całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej prowadzi do wniosku, że nie wszystkie fakty uznane przez sąd pierwszej instancji za przesłanki do stosowania wobec oskarżonego Piotra J. nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 57 § 2 pkt 2 k.k. rzeczywiście w sprawie występują.Należy się zgodzić ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, że rola oskarżonego Piotra J. w dokonaniu przypisanego mu czynu była podrzędna i że postawa tego oskarżonego (wyrażony żal z powodu popełnienia przestępstwa) przemawia na jego korzyść. Natomiast nie sposób uznać za słuszne twierdzenia sądu pierwszej instancji, że odniesiona przez oskarżonego bezprawna korzyść była niewielka. Błędność stanowiska polegającego na uznaniu odniesionej przez oskarżonego Piotra J. bezprawnej korzyści za niewielką jest - jak się wydaje - oczywista, zwłaszcza gdy się uwzględni, że oskarżony ten w okresie 8 miesięcy (od października 1970 r. do maja 1971 r.) biorąc udział w zagarnięciu mienia społecznego wartości 399.818,65 zł osiągnął z tego "zysk" w wysokości 25.000 zł.Osiągnięcie przez oskarżonego Piotra J. tak wysokiego "zysku", i to w stosunkowo krótkim okresie, w sposób dobitny przemawia przeciwko uznaniu odniesionej przez niego bezprawnej korzyści za niewielką.W tym miejscu trzeba stwierdzić, że oceniając, czy odniesiona przez sprawcę bezprawna korzyść jest niewielka, czy też wykracza poza granice tego pojęcia (niewielkiej korzyści), należy mieć na względzie bezwzględne rozmiary tej korzyści. Oznacza to, że w wypadku przestępstw polegających na zagarnięciu mienia dokonanego przez kilka osób ocena ta nie może być uzależniona od stosunku bezprawnej korzyści odniesionej przez sprawcę do ogólnej wartości zagarniętego mienia. Proporcja bowiem zachodząca pomiędzy tymi wielkościami nie ma wpływu na rozmiar owej korzyści.Mając to na względzie, a ponadto fakt, że te okoliczności przemawiające na korzyść oskarżonego Piotra J., na które zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki w motywach zaskarżonego wyroku, uzasadniały wymierzenie oskarżonemu kary pozbawienia wolności w granicach ustawowego minimum określonego w art. 201 k.k. przy orzeczeniu jednak surowszej, bardziej zbliżonej do wysokości osiągniętych z przestępstwa korzyści majątkowych, kary grzywny, Sąd Najwyższy zmienił tenże wyrok co do tego oskarżonego w ten sposób, że na podstawie art. 201, art. 36 § 3, art. 40 § 1 pkt 3 i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. skazał go na karę 5 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 21 października 1971 r. do dnia zwolnienia, 20.000 zł grzywny, pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat i konfiskaty całości mienia (...).