4 CR 872/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku W. R. o dział spadku, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL złożonej od postanowienia Sądu Powiatowego w Wałczu z dnia 31 grudnia 1958 r., sygn. Ns 91/58 zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW. R. wniosła o dział spadku po zmarłym w 1956 r. jej ojcu G., twierdząc, że do masy spadkowej należy gospodarstwo rolne o powierzchni 9.83 ha z budynkami, inwentarzem żywym i martwym oraz urządzeniem domowym.Wnioskodawczyni ograniczyła swój wniosek i tyle że domagała się jedynie działu ruchomości spadkowych.Sąd Powiatowy ustalił, że spadkobiercami po P. G. jest jego żona w 5/20 częściach spadku i pięciu jego dzieci każde z nich po 3/20 części spadku z wyłączeniem jednak udziału żony w spadku co do majątku objętego w chwili śmierci spadkodawcy wspólnością ustawową. Majątek ten dziedziczą jedynie dzieci każde z nich w 1/5 części. Następnie Sąd Powiatowy ustalił, że wartość majątku dorobkowego wynosi 90.000 złotych, z czego połowa wartości 45.000 zł przypada na rzecz wdowy B. G. bez potrzeby przeprowadzenia w stosunku do niej postępowania działowego, a druga połowa przypada dzieciom zmarłego czyli 10.000 zł dla każdego z nich. Sąd Powiatowy zgodnie z wnioskiem wnioskodawczyni ograniczył dział spadku tylko do ruchomości i wobec tego, że F. G. zbył swój udział w spadku na rzecz wnioskodawczyni, dokonał działu w ten sposób, że przyznał poszczególne części inwetarza żywego, plonów i urządzenia domowego na rzecz pozostałych czworga dzieci.Prokurator Generalny PRL zaskarżył powyższe postanowienie działowe rewizją nadzwyczajną zarzucając, że wydane ono zostało z naruszeniem art. 25 § 1 k.r., art. 96 pr. rzecz. i art. 61 pr. spadk. oraz z naruszeniem interesu Państwa Polskiego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uzasadniony jest zarzut skarżącego, że Sąd Powiatowy w zaskarżonym postanowieniu naruszył art. 24 § k.r. i art. 96 pr. rzecz.Sąd Powiatowy bowiem ustalił, że ruchomości, które uczynił przedmiotem działu spadkowego, stanowiły majątek dorobkowy spadkodawcy, a tym samym objęte były wspólnością ustawową, istniejącą między spodkodawcą a jego żoną B. G.Z mocy art. 25 § 1 k.r. z chwilą śmierci małżonka ustała również wspólność ustawowa, a majątek poprzednio nią objęty stał się współwłasnością wdowy B. G. z jednej strony i dzieci zmarłego spadkodawcy z drugiej strony. Do majątku takiego stosuje się odpowiednie przepisy art. 93-99 pr. rzecz. oraz poprzez art. 17 postępowania niespornego w sprawach rodzinnych odpowiednio przepisy o postępowaniu spadkowym.Sąd Powiatowy zatem nie mógł dokonać działu spadku przed zniesieniem współwłasności istniejącej między spadkobiercami, a małżonkiem spadkodawcy, gdyż bez zniesienia tej współwłasności nie mógł ustalić składu masy spadkowej. Z tej też przyczyny Sąd Powiatowy nie mógł stosować art. 61 pr. spadk. i ograniczyć działu do części ruchomości. Należy zaznaczyć, że ograniczenie działu z art. 61 pr. spadk. może nastąpić tylko z ważnych przyczyn, do których nie można zaliczyć braku planu podziału z przyczyn niemożności opłacenia kosztów jego sporządzenia przez wnioskodawczynię oraz, że przepisy prawa rzeczowego o zniesieniu współwłasności nie znają przepisu odpowiedniego do art. 61 prawa spadkowego.Trafnie również zarzuca skarżący, że przeprowadzenie odnośnie gospodarstwa rolnego działu częściowego, obejmującego jedynie inwentarz żywy i martwy z jednoczesnym pozostawieniem w stanie nie uregulowanym stosunków własnościowych i stanu posiadania gospodarstwa rolnego jest sprzeczne z interesem społeczno-gospodarczym, a tym samym narusza interes Państwa Ludowego, gdyż prowadzi do pozbawienia gospodarstwa rolnego zdolności produkcyjnej.Przy nowym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy w pierwszym rzędzie dokona zniesienia współwłasności istniejącej między B. G. a pozostałymi spadkobiercami i to w ten sposób, że albo dokona podziału majątku wspólnego w naturze, jeżeli tego rodzaju podział jest dopuszczalny (art. 95 § 2 pr. rzecz.), albo postanowi sprzedaż nieruchomości wraz z przynależnościami (art. 97 pr. rzecz.), albo przyzna gospodarstwo jednemu z uczestników stosownie do art. 162 post. spadk.Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że Sąd Powiatowy jednym postanowieniem może objąć i zniesienie współwłasności i dział spadku (art. 202 k.p.c., art. 4 k.p.n.), lecz w każdym przypadku musi ustalić okoliczności wymienione w art. 149 i 150 post. spadk. W niniejszej sprawie natomiast brak danych z art. 149 post. spadk., a wartość masy spadkowej ustalona w oparciu o twierdzenie samej wnioskodawczyni.Z tych względów Sąd Najwyższy w myśl art. 396, 398, 399 k.p.c. w związku z art. 4 i 34 k.p.n. oraz art. 1 i 3 post. spadk. orzekł jak w sentencji.