IV SA/Wa 1797/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Dopierała, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi F. R., H. R., J. R. i A. R. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku III. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżących F. R., H. R., J. R. i A. R. – solidarnie kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Gospodarki decyzją z [...] lipca 2010r., nr [...] - wydaną w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez F.R., K. R. i H.R. (spadkobierców E. R. - wnioskodawczyni postępowania nieważnościowego) - utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2010 r. (L.dz. [...]), którą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego, wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, z dnia [...] września 1952r. zatwierdzającego protokół zdawczo - odbiorczy przedsiębiorstwa pn. S. (dawniej J. Spółka z o.o.) M., ul. [...], w części dotyczącej przejętych na własność Państwa 3/10 udziałów w ruchomościach i nieruchomościach (wykaz L. [...], obręb: [...] - tom [...]) położonych w M., przy ul. [...] [stanowiących przed 16 listopada 1940 r. własność E. R., a następnie wniesionych aportem do spółki J. & Co]. F. R., H. R., J. R. i A. R., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, pismem z 20 sierpnia 2010r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Ministra Gospodarki z [...] lipca 2010r. (L. dz. [...]). Zażądali uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2010r. oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych lub złożonego spisu. Skarżący, opierając się na treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnieśli iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 P.p.s.a. wobec uprzednio wydanego w sprawie wyroku WSA z 22 maja 2006r (sygn. akt IV SA/Wa 191/06) i zmierza do obejścia przepisów o wznowieniu postępowania; zarzucili: - błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, przez nieuprawnione przyjęcie, że nieruchomość będąca własnością E. R., M. P. i W. B. wraz z ruchomościami znajdującymi się na tejże nieruchomości na podstawie protokołu Zgromadzenia Wspólników z 16 listopada 1940r. zostały skutecznie wniesione jako aport do nowoutworzonej spółki J. & Co Odlewnia Żelaza, Fabryka Maszyn i Radiatorów, - wadliwe Sygn. akt IV SA/Wa 1797/10 ustalenie odnośnie podmiotu podlegającego nacjonalizacji, - niedopuszczalne przerzucenie odpowiedzialności za rażące uchybienia jakich dopuszczono się w procesie nacjonalizacji z organów nacjonalizacyjnych na obywateli pozbawianych mienia oraz naruszenie przez organ zasad bezstronności, praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Zdaniem skarżących orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia [...] września 1952r. zostało wydane z naruszeniem prawa w części dotyczącej przejęcia na rzecz Państwa udziałów E. R., M. P. i W. B. w prawie własności nieruchomości położonej w M. przy ul. [...] oraz w prawie własności znajdujących się tam maszyn i urządzeń, gdyż mienie to nigdy nie należało, ani do znacjonalizowanej S. dawniej J. Sp. z o. o., ani do spółki o nazwie J. & Co Odlewnia Żelaza, Fabryka Maszyn i Radiatorów. Ponadto skarżący wraz ze skargą wnieśli pismo, którym zawiadomili, iż K.R. zmarł, a jego spadkobiercami ustawowymi są żona J. R. i córka A. R. oraz akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłym wyżej wymienionych osób z 16 lipca 2010r. Minister Gospodarki - w odpowiedzi na skargę - wniósł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, iż z treści aktu poświadczenia wynika, że K. R. zmarł 26 maja 2010r., a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji z [...] lipca 2010r. Reprezentujący go pełnomocnik nie poinformował organu orzekającego na etapie postępowania II -instancyjnego, że jego pełnomocnictwo wygasło z chwilą śmierci mocodawcy. Powyższe skutkowało uznawaniem zmarłego K.R. za stronę i doręczeniem zaskarżonej decyzji jego pełnomocnikowi. Pełnomocnik o śmierci swojego mocodawcy poinformował po upływie prawie 3 miesięcy, przy okazji składania skargi, uniemożliwiając tym samym skuteczne doręczenie decyzji jego następcom prawnym. Wszystko to prowadzi - według organu - do wniosku, iż sukcesorzy ww zmarłego, bez własnej winy, nie brali udziału w toczącym się postępowaniu II - instancyjnym, zatem zasadnym jest uchylenie zaskarżonej decyzji w oparciu o powołaną podstawę prawną. Pełnomocnik skarżących w piśmie procesowym z 22 listopada 2010r., wniesionym w związku z treścią odpowiedzi organu na skargę, podał iż skarżący Sygn. akt IV SA/Wa 1797/10 sprzeciwiają się uchyleniu decyzji z przyczyn formalnych wskazanych przez organ i wnoszą o jej uchylenie, ale wyłącznie z przyczyn wskazanych w skardze i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem pełnomocnika konstatacja Ministra, jakoby spadkobiercy K. R. bez własnej winy nie brali udziału w postępowaniu, oznacza tyle, że spadkobiercy Ci nie otrzymali bezpośrednio zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją korespondencji, jako że została ona doręczona jedynie do rąk ich pełnomocnika. Nie jest więc prawdą, że spadkobiercy nie brali udziału w postępowaniu, w istocie bowiem cały czas byli reprezentowani przez podpisanego pod niniejszym pismem zawodowego pełnomocnika. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w Kodeksie cywilnym (do których należy sięgać pomocniczo skoro przepisy dotyczące pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym nie regulują wyczerpująco wszystkich problemów) w przypadku braku umocowania po stronie pełnomocnika ważność czynności zależy od potwierdzenia jej przez mocodawcę (art. 103 § 1 i art. 104 K.c). Jeżeli usunięcie braku związanego z brakiem pełnomocnictwa nastąpi w terminie prawem przewidzianym, wówczas nie ma znaczenia jaką datą pełnomocnictwo zostało opatrzone. Zatem pełnomocnictwo podpisane przez J.R. i A. R. (spadkobierczynie K. R.) choć opatrzone datą 20 sierpnia 2010r. (jak skarga) jest prawidłowe, skoro osoby je udzielające potwierdziły wszystkie czynności dokonane w ich imieniu przez pełnomocnika w okresie od śmierci K. R. do 20 sierpnia 2010r. Dokonały tego nie tylko w sposób dorozumiany, ale również wprost - wnosząc skargę na decyzję z [...] lipca 2010r. i w dołączonych do niniejszego pisma oświadczeniach z 17 listopada 2010r. Dalej pełnomocnik również wskazał, iż zgodnie z art. 96 K.p.c. pełnomocnictwo wprawdzie wygasa w razie śmierci strony, ale pełnomocnik nadal działa, aż do zawieszenia postępowania. W świetle powyższego - w ocenie profesjonalnego pełnomocnika - wniosek organu o uchylenie zaskarżonej decyzji pozostaje w rażącej sprzeczności z celami postępowania administracyjnego wynikającymi z treści art. 7 oraz zasadą z art. 8 K.p.a., gdyż wbrew woli skarżących zmierza do zbędnego przedłużenia trwającego już niemal 20 lat postępowania. Na rozprawie, która odbyła się 1 grudnia 2010r., pełnomocnik skarżących wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie ze "Spisem kosztów" zawartym w piśmie z 1 grudnia 2010r., które złożył do akt sprawy; z kolei pełnomocnik organu wniósł o odstąpienie od zasądzania kosztów postępowania sądowego w przypadku uwzględnienia skargi. Sygn. akt IV SA/Wa 1797/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwanej dalej: P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. W konsekwencji uznał, iż zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z [...] lipca 2010r. (L.dz. [...]) została wydana z rażącym naruszeniem prawa, zatem należało ją wyeliminować z obrotu prawnego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż jedną ze stron postępowania, która w dniu 29 marca 2010r. wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy był K. R. - reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem. Strona ta zmarła 26 maja 2010r. Tymczasem organ skierował do niej zawiadomienie z 22 czerwca 2010r. wyznaczające nowy termin załatwienia sprawy, jak i zaskarżoną decyzję z [...] lipca 2010r. Powyższe dowodzi, iż postępowanie zainicjowane wnioskiem stron o ponowne rozpatrzenie sprawy w części prowadzone było "z udziałem" osoby zmarłej, tj. K. R. Również wydana w jego wyniku zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki skierowana została do tegoż zmarłego, a więc osoby, która nie mogła mieć już statusu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. W tym względzie zauważyć należy, iż Kodeks postępowania administracyjnego wprawdzie nie zawiera normy, która by wprost regulowała kwestię skutków prawnych skierowania decyzji do osoby zmarłej. Niemniej jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych panuje pogląd, że skutkiem traktowania przez organy publiczne osób zmarłych jako stron postępowania jest uznanie podjętych w takiej sytuacji decyzji za wydane z rażącym naruszeniem prawa (m. in. wyrok NSA z 11.03.2008 r., sygn. akt I OSK 1959/06, publ. Lex nr 505429; wyrok NSA z 21.08.2008r., sygn.. akt II OSK 952/07, publ. Lex 496188; wyrok NSA z 20.09.2002 r., sygn. akt I SA 428/01, publ. OSP 2004, nr 3, poz. 33; wyrok NSA z Sygn. akt IV SA/Wa 1797/10 27.04.1983r., sygn.. akt II SA 261/83, publ. OSPiKA 1984, nr 5, poz. 108; wyroki WSA w Warszawie z: 1.06.2010r., sygn. akt I SA/Wa 1483/09, publ. Wspólnota 2010, nr 25, poz. 44, 14.05.2009r., sygn. akt I SA/Wa 264/09, publ. Lex nr 551899, 20.07.2006r., sygn. akt IV SA/Wa 1973/05, publ. Lex 258282; wyrok WSA w Kielcach z 28.01.2010r., sygn. akt I SA/Ke 327/09, publ. Lex 554020; wyrok WSA w Bydgoszczy z 7.05.2008r., sygn. akt II SA/Bd 192/08, publ. Lex 499767). Pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Status strony, w rozumieniu art. 28 K.p.a., przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Jak stanowi art. 30 § 1 K.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 8 Kodeksu cywilnego zdolność prawną ma każdy człowiek od chwili urodzenia. Z chwilą śmierci zdolność prawna wygasa. W związku z powyższym niewątpliwie zmarły, jako osoba niemająca zdolności prawnej nie może być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak to w stosunku do takiej osoby nie można ani wszcząć, ani prowadzić postępowania, jak również nie można skierować do niej podjętych rozstrzygnięć (np. wyrok WSA w Warszawie z 12.09.2008r., sygn. akt I SA/Wa 177/08, publ. Lex nr 519146). Prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie indywidualnej jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie pomiędzy istniejącymi stronami stosunku administracyjnoprawnego (wyrok NSA z 20.09.2002 r., sygn. akt I SA 428/01, publ. OSP 2004, nr 3, poz. 33; wyrok NSA z 15.01.2008r., sygn. akt I OSK 1931/06, niepubl.). Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, a więc osoby nie będącej stroną, to należało przyjąć, że akt ten jest obarczony wadą, o której stanowi art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., co ostatecznie skutkować musiało stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przy tym dla oceny legalności zaskarżonej decyzji bez znaczenia pozostał fakt czy organ o śmierci ww osoby wiedział, czy też nie. Przykładowo Sąd Najwyższy w wyroku z 11 grudnia 2001r. (sygn. akt II UKN 657/00, publ. OSNP 2003/18/448) wyraził pogląd, iż "nieważność postępowania zachodzi także wówczas, gdy sąd przed wydaniem wyroku nie został powiadomiony o śmierci strony (art. 379 pkt 2 KPC)". Wykazana więc wada postępowania administracyjnego jest tak istotna, że prowadzenie postępowania "z udziałem" osoby zmarłej i skierowanie do niej decyzji, jest uchybieniem w wyniku którego powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Sygn. akt IV SA/Wa 1797/10 Wskutek przedstawionego stanowiska Sądu, prezentowanego w przypadku prowadzenia postępowania "z udziałem" osoby nieżyjącej i skierowania do niej rozstrzygnięcia, nie uwzględniono wniosku organu o uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b P.p.s.a. z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Powyższe także dowodzi, iż Sąd nie podzielił argumentacji pełnomocnika skarżących zaprezentowanej w piśmie procesowym z 22 listopada 2010r. Stanowisko to mogłoby znaleźć akceptację w sprawie tylko wówczas gdyby J. R. i A. R. były stronami kontrolowanego postępowania administracyjnego i do nich miałaby zostać skierowana zaskarżona decyzja. Zaś ich pełnomocnik nie mógłby przedstawić pełnomocnictwa i byłby tymczasowo dopuszczany do podjęcia naglącej czynności procesowej, mając jednocześnie wyznaczony termin na złożenie stosownego pełnomocnictwa albo przedstawienie zatwierdzenia swoich czynności przez ww strony. Innymi słowy, gdyby pełnomocnik powiadomił organ o śmierci swojego mocodawcy – K. R. i zgłosił jego spadkobierców, którzy zyskaliby status strony postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a., a on działałby w ich imieniu bez stosownego pełnomocnictwa, to wtedy można byłoby oceniać - czy w odpowiednim czasie uzupełnił pełnomocnictwo, bądź osoby te zatwierdziły podejmowane przez niego czynności. Natomiast wprawdzie trafnie pełnomocnik zauważył, iż stosownie do art. 96 K.p.c. "w razie śmierci strony pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania". Niemniej jednak, jeżeli pełnomocnik nie powiadamia o śmierci mocodawcy i występuje w sprawie, mimo że jego pełnomocnictwo wygasło, a w takiej sytuacji jest jedynie umocowany do podejmowania czynności procesowych zmierzających do zawieszenia postępowania, to działa bezprawnie. Wszystkie działania podjęte przez pełnomocnika po śmierci mandanta są bezprawne, z wyjątkiem czynności zmierzających do zawieszenia postępowania {wyrok SN z 11.12.2001r., sygn. akt II UKN 657/00, publ. OSNP 2003/18/448). Takie bezprawne działanie pełnomocnika nie zmienia faktu, że postępowanie i zaskarżony akt są dotknięte nieważnością. W świetle powyższego, trudno przychylić się do wywodu pełnomocnika, jakoby to działanie organu zmierzało do zbędnego przedłużania trwającego już kilkanaście lat postępowania w sprawie. Stwierdzenie wystąpienia przedstawionej wady zaskarżonej decyzji spowodowało, że Sąd nie oceniał zgodności z prawem zajętego przez organ merytorycznego stanowiska i nie badał w związku z tym sprawy w kontekście Sygn. akt IV SA/Wa 1797/10 wystąpienia innych naruszeń przepisów prawa procesowego i materialnego, zatem i nie oceniał zasadności podniesionych w skardze zarzutów. Minister Gospodarki - przy ponownym rozpoznawaniu sprawy - będzie miał na względzie powyższe wywody i wyda rozstrzygnięcie odpowiadające prawu już z udziałem następców prawnych zmarłego K. R., czyli prawidłowo ustalonego kręgu stron postępowania. Wydając rozstrzygnięcie winien mieć na względzie zarówno ocenę prawną i wskazania zawarte w uprzednio wydanym w sprawie wyroku Sądu Administracyjnego oraz całokształt okoliczności sprawy wynikających zarówno z części postępowania objętej zaskarżoną decyzją - L.dz. [...],.jaki i z części postępowania objętej decyzją- L.dz. [...], poddaną kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym prowadzonym pod sygn. akt IV SA/Wa 1778/10. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 P.p.s.a. -orzekł jak w punkcie I i II sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego, na które złożyła się opłata za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego w kwocie 480 zł, postanowiono - w punkcie III - na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm.). Wymienione koszty zasądzono na rzecz skarżących stosownie do przedłożonego na rozprawie "Spisu kosztów", którym objęto wynagrodzenie pełnomocnika i koszty jego dojazdu na rozprawę. Wynagrodzenie zasądzono w kwocie 480 zł, czyli dwukrotności stawki minimalnej - stanowiącej podstawę zasądzenia opłaty określonej w § 18 ust. 1 pkt 1 c cytowanego rozporządzenia, nie zaś jak żądał pełnomocnik w kwocie 1 400 zł, będącej sześciokrotnością stawki minimalnej. Zasądzając takiej wielkości opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego podjęte w niniejszej sprawie, zamiast w wysokości żądanej, Sąd miał na uwadze niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Uznał, iż sprawa na obecnym etapie postępowania nie miała charakteru złożonego, bowiem skutek odniosły względy procesowe. Nie zasądzono zaś żądanych kosztów przejazdu do Sądu pełnomocnika w kwocie 501 zł, jako że takiej możliwości nie przewiduje art. 205 § 2 P.p.s.a. Nadto zauważyć należy, iż postanowieniem o kosztach nie objęto uiszczonego Sygn. akt IV SA/Wa 1797/10 wpisu od skargi w wysokości 200 zł i opłaty skarbowej uiszczonej od złożonych pełnomocnictw w wysokości 34 zł, albowiem kwot tych nie ujęto w złożonym "Spisie kosztów". Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika organu złożonego w przedmiocie kosztów.