I FSK 1054/10

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2011-06-29

Skład orzekający: Marek Kołaczek, Arkadiusz Cudak, Roman Wiatrowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy faktury stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane, mogą stanowić podstawę do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, mimo braku dowodów na rzeczywiste wykonanie usług i zapłatę?
Ratio decidendi
Faktury stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony. Prawo do odliczenia podatku jest konsekwencją powstania obowiązku podatkowego z tytułu faktycznej czynności, a nie jedynie posiadania formalnego dokumentu. Brak rzeczywistej czynności u wystawcy faktury wyklucza powstanie obowiązku podatkowego i tym samym prawo do odliczenia.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego od faktur wystawionych przez firmę M. G. (wcześniej również inne firmy), które zdaniem organów podatkowych stwierdzały czynności nieodbywające się. Skarżący nie kwestionował ustaleń organów dotyczących części firm, ale odwoływał się od decyzji w zakresie faktur od M. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organu odwoławczego w części dotyczącej niektórych miesięcy, wskazując na naruszenie zakazu orzekania na niekorzyść strony w postępowaniu odwoławczym, ale jednocześnie potwierdził, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny co do niewykonywania usług. Skarga kasacyjna została wniesiona od wyroku WSA.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Kołaczek, Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Roman Wiatrowski, Protokolant Marta Sokołowska-Juras, po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 1421/09 w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 19 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1421/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił w części dotyczącej stycznia, lutego, marca, kwietnia, maja, czerwca, lipca, sierpnia, września i października 2006 r., zaskarżoną przez T. J. w W. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 czerwca 2009 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r., a w zakresie miesięcy listopada i grudnia 2006 r. oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji podał, że decyzją z 30 stycznia 2009 r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. określił Skarżącemu zobowiązania w podatku od towarów i usług oraz wysokość nadwyżek podatku naliczonego nad należnym za poszczególne miesiące 2006 r. Zdaniem organu kontroli skarbowej Skarżący niezasadnie odliczył podatek naliczony wykazany w fakturach wystawionych przez: 1) B. sp. z o.o. w W., K. w W., D. w W. Podmioty te nie były zarejestrowane w żadnym urzędzie skarbowym i nie składały deklaracji podatkowych. Brak było dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykonanie przez te firmy usług na rzecz Skarżącego. Powyższych ustaleń Skarżący nie kwestionował. 2) M. G. Zdaniem organu I instancji usługi opisane w tych fakturach również nie zostały wykonane. Brak było bowiem jakiejkolwiek dotyczącej ich dokumentacji. Kontrolowany nie posiadał danych co do ilości i treści reklam, charakteru i zakresu podjętych przez Internet Solutions kroków zmierzających do wykreowania wizerunku firmy. W ocenie organu brak dokumentacji potwierdzającej realizację warunków umowy nie zwolnił Skarżącego z obowiązku wykazania, że istniały podstawy do odliczenia podatku naliczonego. Jego zeznania zaskakiwały brakiem wiedzy na temat przedmiotowych usług i troski o minimalne chociaż efekty dla firmy. Zdaniem Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej jest nieprawdopodobne, aby w przypadku usług świadczonych kilka razy w miesiącu nie istniały żadne uchwytne ich dowody. Organ stwierdził, że obowiązek wykazania związku przyczynowego pomiędzy przychodem a wydatkiem obciąża podatnika. Obciążają go również negatywne skutki biernej w tym względzie postawy w toku postępowania. Skarżący nie potrafił nawet wskazać nazwy tygodnika, w którym była drukowana reklama i nie pamiętał nazwy portalu, na którym były wyświetlane banery reklamowe, tworzone co miesiąc na jego potrzeby. Firma I. zaprzestała działalności od połowy 2002 r. i nie świadczyła usług w obrocie gospodarczym. Dowodzi tego nie tylko nieskładanie deklaracji podatkowych i niewpłacanie podatków, ale również brak ewidencji podatkowej, posługiwanie się fałszywym adresem prowadzenia działalności i brak odpowiednich urządzeń do jej prowadzenia oraz niewskazanie podwykonawców. W wyniku wniesionego przez Stronę odwołania, decyzją z 10 czerwca 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił w całości decyzję organu I instancji i określił wysokość zobowiązań podatkowych za luty i marzec oraz za miesiące od lipca do grudnia 2006 r. Natomiast za styczeń, kwiecień, maj i czerwiec 2006 r. określił wysokość nadwyżek podatku naliczonego nad podatkiem należnym do przeniesienia na następny miesiąc. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał stwierdzić, iż faktury w których jako wystawca figuruje firma I., nie stanowią podstawy do odliczenia podatku naliczonego. Faktury te zawierają opis usług, które nie zostały wykonane. Organ odwoławczy uchylił w całości decyzję organu I instancji, ponieważ organ ten rozliczając podatek nie uwzględnił prawnie skutecznych korekt deklaracji VAT-7 za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r., złożonych przez Skarżącego 8 czerwca 2007 r. Korekty te, zmniejszające bądź zwiększające podatek należny i naliczony, zostały uwzględnione przez Dyrektora Izby Skarbowej. Organ odwoławczy pozostawił natomiast bez zmian ustalenia organu kontroli skarbowej dotyczące kwot podatku za poszczególne miesiące 2006 r. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Strona zaskarżyła powyższą decyzję w części odmawiającej prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez firmę I. Zarzuciła naruszenie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a/ ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. nr 54, poz. 535 ze zm., dalej: "ustawa o VAT") oraz art. 122 w związku z art. 187 § 1 i art. 191 O.p. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, podając motywy rozstrzygnięcia stwierdził, że zaskarżona decyzja w części obejmującej miesiące od stycznia do października 2006 r. wydana została z naruszeniem przepisu postępowania, a mianowicie art. 234 O.p. Przepis ten ustanawia zakaz orzekania na niekorzyść strony, która złożyła odwołanie. Tymczasem za luty, marzec, lipiec, sierpień, wrzesień i październik 2006 r. organ odwoławczy określił zobowiązania podatkowe w kwotach wyższych niż to uczynił organ I instancji. Natomiast za styczeń, kwiecień, maj i czerwiec 2006 r. określił niższe niż organ I instancji kwoty do przeniesienia na następne miesiące. Sąd I instancji podkreślił, że samodzielnie dokonując opisanej wyżej niekorzystnej dla Skarżącego korekty decyzji organu I instancji, Dyrektor Izby Skarbowej nie stwierdził, aby decyzja ta rażąco naruszała prawo lub interes publiczny. Są to jedyne, przewidziane w art. 234 O.p. przesłanki odstąpienia od zakazu orzekania na niekorzyść odwołującego się. W dalszej części Sąd I instancji stwierdził, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy podatkowe uzasadniały zakwestionowanie dokonanego przez Skarżącego obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający faktur wystawionych przez wyżej wymienione firmy. Skarżący nie zgodził się jedynie z ustaleniami dotyczącymi wydatków wynikających z faktur wystawionych przez firmę M. G. W kwestii faktur wystawionych przez pozostałe firmy Skarżący potwierdził, że wystawiano na jego rzecz tzw. faktury fikcyjne, które nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Jednakże poza fakturami Skarżący, co sam przyznał zeznając 24 lipca 2004 r., nie dysponował żadnymi dowodami faktycznego wykonania opisanych w fakturach czynności. W świetle szczegółowo przeprowadzonej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd I instancji stwierdził, że organy podatkowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, respektując przy tym zasadę prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) oraz wywiązując się z obowiązków określonych w art. 187 § 1 tej ustawy. Dokonana przez nie ocena materiału dowodowego nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.). Zdaniem Sądu I instancji Skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego wymaga od podatnika posiadania dokumentu – rzetelnej faktury z której podatek ten wynika. Przepisy art. 86 ust. 1 i 2 ustawy o VAT prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego uzależniały bowiem m.in. od wykorzystywania zakupionych towarów i usług do wykonywania czynności opodatkowanych oraz wskazywały, że kwotę podatku naliczonego stanowi (z zastrzeżeniami nieistotnymi w niniejszej sprawie) suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług lub potwierdzających dokonanie przedpłaty (zaliczki, zadatku, raty), jeżeli wiązały się one z powstaniem obowiązku podatkowego. Sąd dodał, że brak rzetelnej faktury wyklucza prawną możliwość realizacji prawa do odliczenia. Zgodnie bowiem z art. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a/ ustawy o VAT nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane – w części dotyczącej tych czynności. Sąd I instancji uznał, że Skarżący nie wykazał, aby czynności opisane w fakturach wystawionych przez firmę Internet Solutions zostały faktycznie wykonane i opłacone. Twierdzenia jego w tym względzie nie znajdują odzwierciedlenia w dowodach zebranych przez organy oraz przedłożonych przez niego. W ocenie Sądu I instancji brak dowodów zapłaty kwot wynikających z zakwestionowanych faktur, brak jakichkolwiek materialnych śladów wykonania usług zarówno w firmie Skarżącego, jak i u jego kontrahenta; niemożność wyjaśnienia przez Skarżącego na czym polegały zamówione przez niego usługi, brak technicznych możliwości wykonania niektórych usług przez I. spowodowany zerwaniem umów przez właścicieli serwerów; brak dowodów korzystania przez M. G. z usług podwykonawców; rozbieżności między umową a rozliczeniami wynikającymi z faktur; a także ogólnikowość i niespójność zeznań świadków i Skarżącego co do wykonania usług przez I., świadczą o prawidłowości stanowiska organów podatkowych, że faktury wystawione przez tę firmę stwierdzały usługi, jakie nie zostały wykonane. Okoliczności faktyczne rozpatrywanej sprawy, w opinii Sądu I instancji dowodzą, że Skarżący poniósł skutki własnych działań, jednoznacznie nakierowanych na nieuprawnione odliczenie podatku naliczonego, co miało wpływ na wysokość podatku od towarów i usług. Gdyby Skarżący zadbał o udokumentowanie rzeczywiście wykonanych na jego rzecz usług i uwzględnił tylko podatek naliczony wynikający z faktur dokumentujących takie właśnie usługi, zachowania jego kontrahenta nie miałyby żadnego znaczenia. W tej sytuacji, w opinii Sądu pierwszoinstancyjnego brak też było podstaw, aby za wystarczający dowód wykonania usług, a tym samym rzetelności zakwestionowanych faktur, uznać zeznania M. G. Sąd I instancji zauważył, że Skarżący miał możliwość szczegółowego opisania przedmiotowych usług podczas składania zeznań. Wówczas jednak informacji takich nie potrafił podać. Powyższy wyrok w części oddalającej skargę Strona zaskarżyła skargą kasacyjną. W środku odwoławczym zarzucono: I. naruszenie przepisów postępowania: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji skargi pomimo, iż w toku prowadzonych postępowań Organy podatkowe dokonały oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób wadliwy z naruszeniem art. 191 oraz art. 122 w związku z art. 187 § 1 O.p., co w konsekwencji istotnie wpłynęło na niekorzystne dla podatnika rozstrzygnięcie sprawy, - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak rozstrzygnięcia poza granice podanych w skardze zarzutów wskutek czego nie zauważono, iż w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do stwierdzenia naruszenia przez Organy podatkowe art. 199a § 3 O.p. – w ten sposób, iż Dyrektor Izby Skarbowej pomimo wystąpienia wątpliwości co do istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego pomiędzy przedsiębiorstwem Skarżącego a Internet Solutions, zaniechał wystąpienia do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia tego stosunku prawnego, II. naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a/ w związku z art. 86 ust. 1 ustawy o VAT poprzez ich niewłaściwe zastosowane polegające na przyjęciu, iż zakup usług od I. dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej, nie uprawnia do odliczenia naliczonego przy zakupie podatku VAT. W związku z powyższym pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej oddalenia skargi i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając niniejszą skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż nie znajduje ona usprawiedliwionych podstaw. Wobec tego skarga ta podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że na gruncie tożsamego stanu faktycznego i prawnego w odniesieniu do tego samego podatnika w zakresie poszczególnych miesięcy 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt I FSK 544/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oddalił skargę kasacyjną T. J. Zarzuty tej skargi kasacyjnej były identyczne z tymi, które zostały podniesione w niniejszym środku odwoławczym. Spór bowiem dotyczył ustaleń faktycznych w zakresie tego samego kontrahenta, jak w niniejszej sprawie. Wprawdzie wyżej wskazany wyrok nie wiąże w rozpoznawanej sprawie. Zważywszy jednak na tożsamość zarzutów kasacyjnych, orzeczenie to w dużej mierze rzutuje na ocenę zasadności rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Skład Naczelnego Sądu Administracyjnego, orzekający w niniejszej sprawie, w pełni bowiem akceptuje ocenę zawartą we wspomnianym wyroku. Na wstępie należy się odnieść do zarzutów skargi kasacyjnej wywiedzionych w oparciu o podstawy kasacyjne określone w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Ponieważ zarzuty naruszenia przepisów postępowania zmierzają do zakwestionowania przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego, należy się do nich ustosunkować w pierwszej kolejności. Przede wszystkim nie jest trafny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 191 oraz art. 122 w zw. z art. 187 § 1 O.p. Zarzut ten sprowadza się do próby podważenia dokonanych przez organy podatkowe i zaakceptowanych przez Sąd I instancji jako prawidłowych ustaleń faktycznych oraz oceny dowodów, na podstawie których zostały one dokonane. Wbrew bowiem twierdzeniom autora skargi kasacyjnej stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie został ustalony prawidłowo, przy uwzględnieniu wszystkich dowodów zebranych w toku postępowania, a ocena dowodów dokonana przez organy podatkowe, zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji nie ma cech dowolności i jest zgodna z zasadami wiedzy, doświadczenia życiowego i reguł logiki. Z dowodów tych w szczególności wynika niewykonywanie działalności przez firmę M. G. pod wskazanym adresem, nie deklarowanie obrotów w VAT od 2002r., brak dowodów zapłaty należności wynikających z faktur, niewykazanie jakichkolwiek materialnych śladów wykonania usług, brak ustaleń co do sposobu obliczania wynagrodzenia, brak odbiorów usług, niewykazanie stwierdzania wykonania usług, nieumiejętność wyjaśnienia na czym polegały czynności opisane na fakturach, brak technicznych możliwości wykonania niektórych czynności z uwagi na zerwanie umów z właścicielami serwerów, niewykazanie związku opisanych na fakturach wydatków z czynnościami opodatkowanymi, brak jakiejkolwiek dokumentacji u wykonawcy, brak dowodów korzystania przez M. G. z usług podwykonawców, ogólnikowość i niespójność zeznań świadków i Skarżącego. W związku z powyższymi ustaleniami słusznie ocenił Sąd pierwszej instancji, iż zasady doświadczenia życiowego nie pozwalają dać wiary wyjaśnieniom Strony, że dokonując wypłaty tak znacznych kwot, Skarżący całkowicie zawierzył kontrahentowi, nie dokonywał odbiorów, nie sprawdzał ani sposobu wykonania usług, ani wysokości żądanego wynagrodzenia, a należności wypłacał gotówką nie pobierając pokwitowań. Prawidłowo też wskazał, że fakt, iż w firmie Strony pracowały komputery w sieci, oraz że posiadała ona w 2006 r. stronę internetową nie jest automatycznym dowodem na to, że Skarżący poniósł wydatki na rzecz wystawcy faktur za usługi i w takiej wysokości, jak w nich określone. Słusznie podnosił również organ, że Skarżący nie wykazał ani otrzymania ww. usług od M. G., ani zapłaty należności określonych w fakturach, ani związku z czynnościami opodatkowanymi. Reasumując, trafnie Sąd I instancji zaakceptował ustalenia faktyczne poczynione przez organ podatkowy w zakresie nie wykonywania przez M. G. czynności stwierdzonych przedmiotowymi fakturami. Wniosek taki potwierdza fakt wykorzystania przez Skarżącego przy rozliczeniu w podatku od towarów i usług szeregu faktur, wystawionych przez innych kontrahentów, które nie potwierdzały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, bardzo wysoka (ponad 500.000 zł.) kwota płatności na rzecz M. G. dokonywana gotówką, brak jakichkolwiek dowodów materialnych wykonanych czynności, brak po stronie kontrahenta warunków technicznych, kadrowych i lokalowych do wykonania czynności. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 199a § 3 O.p. wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, ostatni ze wspomnianych przepisów, stanowi dopełnienie norm prawnych regulujących postępowanie podatkowe, które determinują kierunek oraz sposób prowadzenia przez organ podatkowy postępowania dowodowego. W myśl tych przepisów organ podatkowy jest zobowiązany do wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy (art. 122 Ordynacji podatkowej), co oznacza również obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 187 Ordynacji podatkowej), a następnie dokonania swobodnej jego oceny (art. 191 Ordynacji podatkowej). To powoduje, że organ podatkowy pomimo wprowadzonej regulacji art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej, nie został zwolniony z obowiązku kwalifikowania zdarzeń na gruncie prawa podatkowego oraz oceny skutków prawno-podatkowych, jakie one wywierają. Z tych powodów, obowiązek wystąpienia do sądu powszechnego na podstawie tego przepisu powstaje jedynie wówczas, gdy zgromadzony materiał dowodowy pozostawia wątpliwości co do istnienia stosunku prawnego bądź prawa. Wątpliwości takie istnieją, gdy zebrany przez organ materiał dowodowy nie pozwala na dokonanie niebudzącej wątpliwości wykładni oświadczeń woli stron czynności prawnej (np. gdy zeznania stron są rozbieżne) oraz ustalenia jej rzeczywistej treści, a tym samym nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt I FSK 612/09, dostępne na stronie internetowej http://.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazać należy, iż nałożenie na organy podatkowe stosowania się wobec obowiązku, o którym mowa w art. 199a § 3 Ordynacji podatkowej, w każdej sprawie, w której występują jakiekolwiek wątpliwości w zakresie, o którym mowa w tym przepisie, powodowałoby nie tylko znaczące wydłużenie postępowań podatkowych, ale ograniczałoby w istotnym zakresie kompetencje i obowiązki organów podatkowych, a w konsekwencji sądów administracyjnych. (zob. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2010 r. sygn. akt I FSK 577/09, http://.orzeczenia.nsa.gov.pl) Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z zarzutem, iż w niniejszej sprawie występowały przesłanki uzasadniające wystąpienie przez organy podatkowe do sądu powszechnego celem ustalenia istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego istniejącego między Skarżącym a M. G. Ponieważ autor skargi kasacyjnej nie podważył skutecznie przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego dla oceny zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny przyjęty do rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej instancji. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku prawidłowo przyjął, że M. G. nie wykonał dla Skarżącego usług wskazanych w spornych fakturach, zatem faktury wystawione przez ten podmiot, jako nieodzwierciedlające rzeczywiście dokonanych czynności nie mogą stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego. Zarzut naruszenia przepisu art. 86 ust. 1 ustawy o VAT należy więc także uznać za nieuzasadniony. Warto bowiem podkreślić, że dysponowanie przez nabywcę fakturą wystawioną przez zbywcę stanowi jedynie formalny warunek skorzystania z tego uprawnienia. Nie stanowi to jednak uprawnienia do odliczenia podatku jeżeli nie towarzyszy mu spełnienie warunku w postaci wykonania rzeczywistej czynności rodzącej u wystawcy faktury obowiązek podatkowy z tytułu jej realizacji na rzecz nabywcy. Prawo do odliczenia podatku jest następstwem powstania obowiązku podatkowego z tytułu faktycznej czynności podatnika wystawiającego fakturę, czyli obowiązku podatkowego powstałego na poprzednim etapie obrotu. Jeżeli brak takiej faktycznej czynności u wystawcy faktury, nie może z jej tytułu powstać obowiązek podatkowy, a tym samym brak prawa do odliczenia podatku z takiej faktury. Względy obiektywne bowiem powodują, że nie można odliczyć podatku, który nie powstał w ogóle na uprzednim etapie obrotu. Umożliwienie w takiej sytuacji skorzystania z prawa do odliczenia podatku z faktury dokumentującej czynność, która faktycznie nie została dokonana i nie zrodziła obowiązku podatkowego u jej wystawcy, byłoby sprzeczne z konstrukcją podatku od towarów i usług, umożliwiającą odliczenie zawartych w cenach towarów podatków faktycznie należnych z tytułu czynności nabycia tych towarów. W omawianym przypadku kwota wykazana na fakturze jako podatek nie jest faktycznym podatkiem należnym Skarbowi Państwa, lecz kwotą "podszywającą" się pod ten podatek, w celu wyłudzenia jej od nabywcy towaru (przy założeniu, że działa on w nieświadomości tego procederu). Tymczasem w art. 86 ust. 1 i 2 ustawy o VAT (tak jak w poprzednio obowiązującym art. 19 ust. 1 ustawy o VAT z 1993 r., czy też w art. 17(2) VI Dyrektywy) wskazano, że podatnik ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, a nie kwotę wykazaną jedynie jako ten podatek, niebędącą nim faktycznie, a więc niebędącą świadczeniem należnym Skarbowi Państwa. Powyższe stanowisko jest konsekwentnie prezentowane w judykaturze. Wystarczy tu wskazać na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 22 kwietnia 2008 r., I FSK 529/07; 20 maja 2008 r., I FSK 1029/07; 27 maja 2008r., I FSK 628/07; 27 czerwca 2008 r., I FSK 745/07; 24 lutego 2009 r., I FSK 1699/07; 24 lutego 2009 r., I FSK 1700/07; 22 kwietnia 2009 r., I FSK 282/08; 13 października 2009 r., I FSK 829/08; 29 czerwca 2010 r., I FSK 584/09; 19 listopada 2010 r., I FSK 1772/09; 19 listopada 2010 r., I FSK 1830/09; 3 grudnia 2010 r., I FSK 2079/09 wszystkie orzeczenia dostępne w bazie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niezasadną.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło