III SA/Wa 2926/11
WyrokWSA w Warszawie2012-09-11
Skład orzekający: Alojzy Skrodzki, Małgorzata Długosz-Szyjko, Aneta Lemiesz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy podwyższenie kapitału zakładowego spółki kapitałowej poprzez wniesienie wkładu pieniężnego podlegało opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC) w świetle przepisów prawa polskiego i unijnego, a w szczególności Dyrektywy 69/335/EWG i Dyrektywy 2008/7/WE, oraz czy pobrany podatek stanowił nadpłatę?Ratio decidendi
Sąd uznał, że podwyższenie kapitału zakładowego spółki kapitałowej poprzez wniesienie wkładu pieniężnego podlegało opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Stwierdził, że polskie przepisy ustawy o PCC nie naruszały przepisów prawa unijnego, w tym art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG, ponieważ w dniu 1 lipca 1984 r. podwyższenie kapitału zakładowego podlegało w Polsce opłacie skarbowej według stawki wyższej niż 0,5%. W związku z tym, Polska nie była zobowiązana do zwolnienia tej czynności z opodatkowania po przystąpieniu do Unii Europejskiej, a pobrany podatek był należny, co wykluczało stwierdzenie nadpłaty.Stan faktyczny
Spółka E. Sp. z o.o. wniosła o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) w kwocie 66 627 zł, pobranego przez notariusza w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego spółki w lutym 2010 r. Spółka argumentowała, że polskie przepisy dotyczące PCC są niezgodne z prawem unijnym (Dyrektywą 69/335/EWG i 2008/7/WE), ponieważ podatek ten powinien być zwolniony od 1 maja 2004 r. po przystąpieniu Polski do UE. Organy podatkowe odmówiły stwierdzenia nadpłaty, uznając polskie przepisy za zgodne z prawem unijnym i prawidłowo zaimplementowane. Spółka zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Skarbowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Skrodzki, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędzia WSA Aneta Lemiesz (sprawozdawca), Protokolant Agata Próchniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2012 r. sprawy ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych oddala skargę
Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. na
podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w związku z art. 72 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia
1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r., Nr 8, poz. 60 ze zm. dalej ,,0.p.'),
art. 1 ust. 1 pktl lit.k i pkt 2, art. 1 ust. 3 pkt 2, art. 3 ust.1 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 8 lit.b
i ust. 9 pkt 1-3, art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 9 września 2000r. o podatku od
czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2007 r., Nr 68, poz. 450 ze zm. dalej "u.p.c.c'),
po rozpatrzeniu odwołania spółki E. Spółka z o.o.
(dalej zwana "Skarżącą" lub "Spółką') od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. odmawiającej stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie 66 627 zł, pobranego przez płatnika, w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego Spółki, którą utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że w dniu 12 lutego
2010r. aktem notarialnym rep. A nr [...] Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie
Wspólników Spółki podjęło Uchwałę nr 1 w sprawie podwyższenia kapitału
zakładowego Spółki z kwoty [...] zł do kwoty [...] zł, tj. o kwotę
[...] zł, w drodze utworzenia [...] równych i niepodzielnych udziałów o
wartości nominalnej 1000 zł każdy. Udziały w podwyższonym kapitale zakładowym
Spółki zostały objęte w całości za gotówkę.
Notariusz na podstawie art. 10 ust. 2 pkt 1 u.p.c.c. od kwoty [...] zł, o którą
podwyższono kapitał zakładowy obliczył i pobrał podatek od czynności
cywilnoprawnych w wysokości 66.627 zł.
Spółka pismem z 9 marca 2011r. zwróciła się do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatku od czynności cywilnoprawnych w kwocie 66 627 zł. Spółka wskazała na niezgodność przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych z przepisami Dyrektywy Rady z dnia 17 lipca 1969 r. Nr 69/335/EWG oraz Dyrektywy Rady z dnia 12 Iutego2008 r. nr 2008/7/WE dotyczących podatków pośrednich od gromadzenia kapitału. Według Spółki, podatek od czynności prawnych został pobrany nienależnie, bowiem zgodnie z zasadą stand-still państwa członkowskie nie mogą wprowadzać nowych podatków kapitałowych od czynności wymienionych w Dyrektywie, jeżeli w dniu 1 stycznia 2006 r. nie był on nakładany, bądź w tym czasie opodatkowanie było sprzeczne z regulacjami Dyrektywy Nr 69/335/EWG. Z dniem 1 stycznia 2009 r. Polska dokonała implementacji Dyrektywy Nr 2008/7AA/E, ale winna uwzględnić również jej zmiany na przestrzeni lat. Dyrektywa Nr 69/335/EWG w art. 4 zawierała katalog czynności, które podlegały opodatkowaniu, od dnia 1 stycznia 1986 r. państwa członkowskie zobligowane były do zwolnienia z opodatkowania czynności, które w dniu 1 lipca 1984 r. były zwolnione z podatku, opodatkowane stawką 0,5% lub niższą. Spółka wskazała, że w dniu 1 lipca 1984 r. w Polsce obowiązywała ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej oraz że
opodatkowanie podwyższenia kapitału zakładowego w spółce z o.o. wynikało z
rozporządzenia Rady Ministrów z 16 maja 1983r. w sprawie opłaty skarbowej. Ww.
rozporządzenie było niezgodne z Konstytucją PRL, jak i obecnie obowiązującą
Konstytucją RP, bowiem samodzielnie poszerzyło zakres opodatkowania ustalony
ustawą, określiło podstawę opodatkowania i stawki.
Zdaniem Spółki, skoro ww. rozporządzenie nie było zgodne z Konstytucją, nie może
to uzasadniać opodatkowania przedmiotowym podatkiem podwyższenia kapitału
zakładowego Spółki w 2010 r.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. decyzją z dnia [...] maja 2011 r. odmówił stwierdzenia nadpłaty w przedmiotowym podatku Spółce, wskazując, iż przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, na podstawie których płatnik pobrał podatek, są zgodne z przepisami Dyrektywy, na które powołuje się Spółka. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy omówił poszczególne zmiany wprowadzone w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie podatku kapitałowego. W dalszej części uzasadnienia Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził, że przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych są zgodne z obowiązującymi przepisami dyrektyw. Do polskiego systemu prawnego Polska miała obowiązek implementowania postanowień Dyrektywy 69/335/EWG, ale w brzmieniu obowiązującym w dniu jej przystąpienia do Wspólnot Europejskich, czyli w brzmieniu nadanym przez Dyrektywę 85/303/EWG, a nie przez Dyrektywy 73/79/EWG i 73/80/EWG. Zatem na Polsce nie ciążył obowiązek, o którym mowa w art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG, ponieważ w dniu 1 lipca 1984 r. podwyższenie kapitału zakładowego w spółce kapitałowej nie było na gruncie prawa polskiego zwolnione z opodatkowania ani opodatkowane stawką 0,5% lub niższą.
Spółka pismem z dnia 3 czerwca 2011 r. wniosła odwołanie od powyższej decyzji
wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenie nadpłaty we wnioskowanej przez Spółkę
wysokości. Spółka zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- naruszenie art. 5 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 i 2 Dyrektywy Rady
2008/7/WE oraz art. 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 69/335/EWG w związku z art. 1 ust.1
pkt 2, art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k), art. 1 ust. 3 pkt 2 u.p.c.c., poprzez uznanie za zgodne
z prawem unijnym naliczenie przez Rzeczypospolitą Polską podatku od czynności
cywilnoprawnych od wkładów kapitałowych do spółek kapitałowych,
- naruszenia art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 41 pkt 8
Konstytucja Rzeczypospolitej Ludowej, poprzez uznanie za zgodne z przepisami
konstytucyjnymi Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.05.1983r. w sprawie
opłaty skarbowej w kontekście nałożenia przez § 54 Rozporządzenia, opłaty
(podatku) od powiększenia kapitału zakładowego spółek kapitałowych w dniu 1
lipca 1984r., co w ocenie organu pierwszej instancji skutkuje zgodnością przepisów
ustawy podatku od czynności cywilnoprawnych obowiązujących od 1 maja 2004r. z
regulacjami prawa unijnego,
- naruszenie art. 120 w związku z art. 124 O.p., poprzez nie przedstawienie przez
organ zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydań iu decyzji oraz art.
121 § 1 O.p., poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób
budzący zaufanie do organów podatkowych,
Spółka w obszernym uzasadnieniu odwołania powtórzyła argumentację zawartą we
wniosku o stwierdzenie nadpłaty jeszcze raz podkreślając konieczność
bezpośredniego zastosowania przepisów Dyrektywy, które wprowadziły
obowiązkowe zwolnienie między innymi dla zmiany umowy spółki kapitałowej
poprzez podwyższenie jej kapitału w wyniku wniesienia wkładu pieniężnego. W opinii
Spółki Polska przystępując do Unii Europejskiej powinna z dniem 1 maja 2004 r.
zwolnić z opodatkowania tego rodzaju transakcje.
Dyrektor Izby Skarbowej w W., decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., uznał że
poza sporem pozostaje stan faktyczny w sprawie, tj. podwyższenie kapitału
zakładowego Spółki o kwotę [...] zł, w drodze utworzenia 13 330 udziałów o
wartości nominalnej 1000 zł każdy, następnie objętych za wkład gotówkowy.
Organ odwoławczy nie podzielił poglądu Spółki o braku podstaw do opodatkowania
przedmiotowej czynności, stojąc na stanowisku, że normy ustawy o podatku od
czynności cywilnoprawnych, w zakresie odnoszącym się do opodatkowania
czynności podwyższenia kapitału zakładowego Spółki, nie są sprzeczne z Dyrektywą
69/335/EWG, bowiem jak uznał niemożliwym jest odnoszenie do Polski warunków
zwolnienia z podatku kapitałowego sformułowanych w Dyrektywie na dzień 1 lipca
1984 r. skoro w tym dniu Dyrektywa ta w Polsce nie obowiązywała. W dniu 1 lipca
1984 r. obowiązywała w Polsce ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej
(Dz. U. nr 45, poz. 226) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 r.
w sprawie opłaty skarbowej (Dz. U. nr 34, poz. 161 ze zm.), wydane na podstawie
art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 7 ustawy o opłacie skarbowej. Dalej organ podatkowy
przywołał treść ustawy o opłacie skarbowej, zgodnie z którą art. 1 ust. 1 pkt 3 "opłatę
skarbową pobiera się od następujących dokumentów stwierdzających czynności
cywilnoprawne: (...) lit, d) pism stwierdzających zawiązanie spółki przez osoby
fizyczne i osoby prawne nie będące jednostkami gospodarki uspołecznionej". Dalej
dodał, że w myśl § 54 ust. 1 rozporządzenia "opłata skarbowa od umowy spółki
wynosiła - od podstawy obliczenia opłaty: pkt 1) od wkładów, których przedmiotem
jest nieruchomość lub prawo wieczystego użytkowania 10%, pkt 2) od innych
wkładów 5%". Natomiast w § 54 ust. 3 zdefiniowana została podstawa obliczenia
opłaty skarbowej, którą stanowi: "1) przy zawiązaniu spółki - kapitał zakładowy, 2)
przy powiększaniu kapitału zakładowego - kwota, o którą powiększono kapitał
zakładowy". Ustawodawca postanowił w § 54 ust. 4, że za kapitał zakładowy należy
uważać wszelkie wkłady wspólników, z wyjątkiem wkładów polegających na
wykonywaniu pracy; a w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością również
dopłaty.
Dyrektor Izby Skarbowej w W. odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności
przepisów rozporządzenia, nie podzielił stanowiska Spółki, wskazując, że
rozporządzenie wykonawcze posiada wszystkie cechy legalności. Zdaniem organu
nie jest także sprzeczne z obowiązującą wówczas ustawą zasadniczą z dnia 22 lipca
1952r., która nie ograniczała nakładania obowiązków podatkowych jedynie w drodze
unormowań ustawowych. Dopuszczała w tym zakresie regulowanie stosunku
podatkowego także w drodze aktu niższego rzędu, rozporządzenia czy zarządzenia.
Zdaniem organu podatkowego przy tak szerokim zakresie delegacji ustawowej nie można uznać wprowadzonego w § 54 rozporządzenia rozróżnienia podstaw
opodatkowania na kapitał zakładowy przy akcie założycielskim, a przy powiększeniu
kapitału zakładowego kwotę, o którą powiększono kapitał, za przepis wydany z
przekroczeniem delegacji ustawowej skoro przy określonym w ustawie przedmiocie
opodatkowania, którym jest pismo stwierdzające zawiązanie spółki, podstawę
opodatkowania stanowi właśnie kapitał zakładowy spółki. Z powyższego należy
wywieść, iż w 1984r. obie czynności polegające na zawiązaniu spółki i podwyższeniu
kapitału zakładowego spółki podlegały opodatkowaniu, pierwotnie opłatą skarbową, a
obecnie podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że nigdy nie została stwierdzona
niekonstytucyjność tych przepisów a także, że zaskarżona decyzja została wydana w
oparciu o obowiązujące w 2010r. przepisy ustawy o podatku od czynności
cywilnoprawnych zgodnie z dyrektywą kapitałową. Na mocy art. 2 Traktatu
Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r., dniem implementacji przez Polskę
Dyrektywy nr 69/335/EWG był dzień 1 maja 2004 r. Zatem wersją Dyrektywy
obowiązującą Polskę jest wersja obowiązująca we Wspólnocie w dniu 1 maja 2004 r.
Jest to wersja po nowelizacjach dokonanych Dyrektywą Rady nr 85/303/EWG z dnia
10 czerwca 1985 r. Dyrektywa 69/335/EWG zakłada eliminację podwójnego
opodatkowania zdarzeń stanowiących przedmiot jej unormowań w ramach
Wspólnoty Europejskiej. Pierwszym jej motywem jest wspieranie swobodnego
przepływu kapitału. W tym celu Dyrektywa ta, co wynika z treści artykułów 1-9,
zmierza do ujednolicenia podatków od wkładów kapitałowych do spółek w
Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej. Artykuł 7 określa stawki podatku
kapitałowego. Ten przepis Dyrektywy w swym pierwotnym brzmieniu w ust. 1 lit. a)
przewidywał, że stawka podatku kapitałowego nie może być wyższa niż 2% i niższa
niż 1%. W ustępie 1 lit. b) przepis ten stanowił, że ta stawka zostanie zmniejszona o
50% lub więcej, jeżeli jedna lub więcej spółek kapitałowych przeniesie wszystkie
swoje aktywa i pasywa, lub jedną bądź więcej gałęzi swej działalności do jednej lub
więcej spółek kapitałowych; które są w trakcie tworzenia lub już istnieją. W tym
ostatnim przypadku chodzi o czynności łączenia się spółek, a obniżenie stawki
podatku kapitałowego uzależnione jest od spełnienia określonych warunków. Artykuł
9 Dyrektywy zawiera ogólną klauzulę wyjątkową, pozwalającą na wyłączenie,
obniżenie lub podwyższenie stawek, o ile przemawiają za tym względy sprawiedliwości podatkowej, społeczne lub aby umożliwić państwu członkowskiemu
właściwe postępowanie w szczególnych sytuacjach.
Po modyfikacjach i zmianach Dyrektywy Rady nr 69/335/EWG (zmiany wprowadzone
Dyrektywą Rady nr 73/79/EWG z dnia 9 kwietnia 1973 r., Dyrektywą Rady
73/80/EWG z dnia 9 kwietnia 1973 r. oraz Dyrektywą Rady nr 85/303/EWG z dnia
10.06.1985r.), art. 7 ust. 1 Dyrektywy, w brzmieniu obowiązującym w dniu
przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, stanowi; "Państwa członkowskie zwolnią z
podatku kapitałowego operacje, inne niż operacje określone w art. 9, które w dniu
01.07.1984 r. były zwolnione z podatku lub opodatkowane stawką 0,50 % lub niższą.
Zwolnienie zależy od warunków, które w tamtym dniu były stosowane do przyznania
zwolnienia lub, zależnie od okoliczności, nałożenia podatku według stawki 0,50% lub
niższej". W ustępie 2 omawianego artykułu Dyrektywa przewiduje: "Państwa
członkowskie mogą zwolnić z podatku kapitałowego wszystkie operacje inne niż
określone w ust. 1 lub naliczyć od nich podatek o jednolitej stawce nie
przekraczającej 1%". Artykuł 4 ust. 1 zawiera wykaz czynności podlegających
opodatkowaniu podatkiem kapitałowym, w tym podwyższenie kapitału zakładowego
spółki kapitałowej poprzez wniesienie wkładów jakiegokolwiek rodzaju. W art. 4 ust. 2
zawarty jest wykaz czynności, które państwa członkowskie mogą opodatkować
podatkiem kapitałowym.
W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, to właśnie z Dyrektywy 85/303/EWG
zmieniającej Dyrektywę 69/335/EWG wynika, iż najlepszym rozwiązaniem byłoby
zniesienie podatku kapitałowego, ale jak stwierdziła Rada Wspólnot Europejskich nie
jest to możliwe do realizacji we wszystkich państwach członkowskich. Zmieniając
treść art. 7 ust. 1 dała tym krajom możliwość własnych rozwiązań w granicach
zakreślonych ww. przepisem. W chwili przystąpienia Polski do Unii Europejskiej te
przepisy były obowiązujące. Mając na uwadze postanowienia ww. Dyrektywy,
służące ujednoliceniu podatku kapitałowego i stopniowej jego likwidacji, przy
uwzględnieniu konsekwencji utraty wpływów cfla budżetów państw członkowskich,
harmonizacja prawa polskiego z prawem Unii Europejskiej w tej materii nastąpiła
przed dniem 1 maja 2004 r. poprzez zmianę stawki podatku na 0,5 %. Dostosowując
polskie przepisy do przepisów Unii Europejskiej ustawodawca miał właśnie na
uwadze przepis zawarty w art. 7 ust. 1 Dyrektywy, tj. polskie przepisy obowiązujące
w dniu 1 lipca 1984 r. Organ podatkowy podkreślił, że Komisja Europejska wezwała kraje Unii Europejskiej do całkowitej rezygnacji z podatku płaconego przy zakładaniu
spółek lub podwyższaniu kapitału zakładowego, gdyż stanowi on przeszkodę w
rozwoju firm. Komisja Europejska zaproponowała, by całkowite zniesienie podatku
kapitałowego nastąpiło do 2010 r., z tym, że do roku 2008 kraje członkowskie
musiałyby obniżyć jego wysokość do 0,5 %. W Polsce obniżenie podatku do 0,5%
przy umowie spółki wprowadzono ustawą z dnia 19 grudnia 2003 r. o zmianie ustawy
o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2004 r. nr 6, poz. 42). Od
01.01.2009 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 07.11.2008 r. o zmianie
ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. nr 209, poz. 1319) nastąpiło
dalsze ograniczenie opodatkowania spółek kapitałowych w związku z obowiązkiem
dostosowania prawa krajowego do Dyrektywy Rady 2008/7/WE.
W grudniu 2010r. (data podwyższenia kapitału) Polska była związana Dyrektywą
Rady 2008/7/WE. W art. 16 Dyrektywa Rady 2008/7/WE stanowi, że Dyrektywa
69/335/EWG, zmieniona dyrektywami wymienionymi w części A załącznika II, traci
moc z dniem 01.01.2009 r., bez uszczerbku dla obowiązków państw członkowskich w
odniesieniu do terminów transpozycji do prawa krajowego dyrektyw określonych w
części B załącznika II. Odesłania do uchylonej dyrektywy odczytuje się jako
odesłania do niniejszej dyrektywy i odczytuje się zgodnie z tabelą korelacji
zamieszczoną w załączniku II.
Rada UE stwierdza w preambule do ww. Dyrektywy, że celem zachowania
przejrzystości, Dyrektywa Rady 69/335 powinna zostać przekształcona. W interesie
rynku wewnętrznego leży ujednolicenie prawodawstwa dotyczącego podatków
pośrednich od gromadzenia kapitału. W tym celu najlepszym rozwiązaniem byłoby
zniesienie podatku kapitałowego. Jednakże utrata przychodów, która byłaby
wynikiem natychmiastowego zastosowania takich środków, jest nie do przyjęcia dla
państw członkowskich, które obecnie stosują podatek kapitałowy. W związku z tym
powinny mieć one możliwość dalszego nakładania podatku kapitałowego przy
zastosowaniu w tym państwie jednolitej stawki. Państwo członkowskie, które
podejmie decyzję o nienakładaniu podatku kapitałowego na niektóre lub wszystkie
operacje objęte niniejszą dyrektywą, nie powinno mieć możliwości ponownego
wprowadzenia takich podatków.
Omawiana dyrektywa w art. 5 stanowi, że państwa członkowskie nie nakładają na
spółki kapitałowe podatku pośredniego w żadnej formie od wkładów kapitałowych. Jednakże w art. 7 dyrektywa ta stanowi: "1. niezależnie od art. 5 ust. 1 lit a) państwo
członkowskie, które w dniu 1 stycznia 2006 r. naliczało podatek od wkładów
kapitałowych do spółek kapitałowych, zwany dalej "podatkiem kapitałowym", może
go w dalszym ciągu naliczać, pod warunkiem, że jest on zgodny z art. 8 -14".
Organ podatkowy w oparciu o przepis art. 7 ust. 1 Dyrektywy 2008/7, wskazał, że
Polska obecnie ma prawo naliczać podatek kapitałowy przy zmianie umowy spółki,
skoro naliczała ten podatek w dniu 1 stycznia 2006 r.
Podsumowując Dyrektor Izby Skarbowej w W. stanął na stanowisku, że
Polska nie była zobowiązana do implementowania Dyrektywy 69/335/EWG w
brzmieniu wprowadzonym Dyrektywą Rady nr 73/80/EWG i Dyrektywą nr
73/79/EWG, ponieważ:
1) w dniu akcesji obowiązywała w Unii Europejskiej Dyrektywa Rady 69/335/EWG w
brzmieniu nadanym przez Dyrektywę Rady 85/303;
2) Polska nie była przed dniem 1 maja 2004 r. obowiązana do stosowania stawek
podatku kapitałowego wynikających z Dyrektywy 69/335/EWG;
3) w dniu 1 lipca 1984 r. w Polsce obowiązywały wyższe stawki podatku
kapitałowego niż określone w art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG.
Zgodnie z ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych obowiązującą w 2010 r.,
podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlega m.in. umowa spółki na podstawie
art. 1 pkt 1 lit. k) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. W myśl art. 1 ust.
3 pkt 2 ww. ustawy, za zmianę umowy spółki, przy spółce kapitałowej - uważa się
wniesienie lub podwyższenie wniesionego do spółki wkładu, którego wartość
powoduje podwyższenie kapitału zakładowego, oraz dopłaty. Zgodnie z art. 6 ust. 1
pkt 8 lit. b) ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych, podstawę
opodatkowania stanowi przy zmianie umowy - wartość wkładów powiększających
majątek spółki albo wartość, o którą podwyższono kapitał zakładowy.
W przedmiotowym stanie faktycznym podstawę opodatkowania stanowi wartość, o
którą podwyższono kapitał zakładowy.
Zgodnie z art. 72 § 1 pkt 2 O.p., za nadpłatę uważa się kwotę podatku pobraną przez
płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej. Jak wykazano powyżej w
przedmiotowej sprawie notariusz, jako płatnik, należnie pobrał podatek od czynności cywilnoprawnych w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego, zatem brak jest
podstaw do stwierdzenia nadpłaty, o której mowa w art. 72 § 1 pkt 2 O.p.
Pismem z dnia 20 września 2011 r. Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję
zarzucając jej
1) naruszenie prawa materilanego:
- art. 5 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 i 2 Dyrektywy Rady 2008/7/WE z dnia
12 lutego 2008 r. oraz art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG z dnia 17 lipca 1969 r.
(w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k), art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 1 ust. 3 pkt 2 u.p.c.c.
poprzez uznanie za zgodne z prawem unijnym naliczanie przez Rzeczpospolitą
Polską podatku od czynności cywilnoprawnych od podwyższenia kapitału
zakładowego spółek kapitałowych pokrytego w formie wkładu gotówkowego;
- art. 217 Konstytucji RP oraz art. 41 pkt 8 Konstytucji Polskiej Rzeczpospolitej
Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r. (Dz. U. z 1976 r. Nr 7 poz. 36 z późn. zm., dalej:
"Konstytucja PRL"), poprzez uznanie za zgodne z przepisami konstytucyjnymi
Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983 r. w sprawie opłaty
skarbowej (dalej: "Rozporządzenie w sprawie opłaty skarbowej'), w kontekście
nałożenia poprzez § 54 Rozporządzenia w sprawie opłaty skarbowej, opłaty
(podatku) od podwyższenia kapitału zakładowego spółek kapitałowych w dniu 1
lipca 1984 r. co, w ocenie Dyrektora, skutkuje zgodnością przepisów ustawy PCC
obowiązujących od 1 maja 2004 r. z regulacjami prawa unijnego.
2) naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na
wynik postępowania, a mianowicie:
- art. 210 § 4 oraz art. 120 w zw. z art. 124 O.p. poprzez nienależyte uzasadnienie
wydanej decyzji (brak odniesienia się do przedstawionych przez Skarżącą w
odwołaniu argumentów) oraz nieprzedstawienie zasadności przesłanek, którymi
organ drugiej instancji kierował się przy wydawaniu decyzji;
art. 121 O.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych poprzez wydanie decyzji w oparciu o przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych sprzeczne z przepisami prawa
wspólnotowego. Zdaniem Spółki, czynność podwyższenia kapitału zakładowego nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych.
Spółka ponowiła i rozwinęła swoją argumentację zawartą we wniosku o stwierdzenie
nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych i odwołaniu od decyzji organu I
instancji. Spółka wskazała na niezgodność przepisów ustawy o podatku od czynności
cywilnoprawnych z przepisami Dyrektywy Rady Nr 69/335/EWG oraz Dyrektywy
Rady nr 2008/7/WE dotyczących podatków pośrednich od gromadzenia kapitału.
Według Spółki, podatek od czynności prawnych został pobrany niezależnie, bowiem
zgodnie z zasadą stand-still państwa członkowskie nie mogą wprowadzać nowych
podatków kapitałowych od czynności wymienionych w Dyrektywie, jeżeli w dniu 1
stycznia 2006 r. nie był on nakładany, bądź w tym czasie opodatkowanie było
sprzeczne z regulacjami Dyrektywy Nr 69/335/EWG. Z dniem 1 stycznia 2009 r.
Polska dokonała implementacji Dyrektywy Nr 2008/7/WE, ale winna uwzględnić
również jej zmiany na przestrzeni lat.
Dyrektywa Nr 69/335/EWG w art. 4 zawierała katalog czynności, które podlegały
opodatkowaniu, od 1 stycznia 1986 r. państwa członkowskie zobligowane były do
zwolnienia z opodatkowania czynności, które w dniu 1 lipca 1984 r. były zwolnione z
podatku, opodatkowane stawką 0,5% lub niższą. Spółka wskazała, że w dniu 1 lipca
1984 r. w Polsce obowiązywała ustawa z dnia 19 grudnia 1975 r. o opłacie skarbowej
oraz iż opodatkowanie podwyższenia kapitału zakładowego w spółce z o.o. wynikało
z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 maja 1983r. w sprawie opłaty skarbowej.
Ww. rozporządzenie było niezgodne z Konstytucją PRL, jak i obecnie obowiązującą
Konstytucją RP, bowiem samodzielnie poszerzyło zakres opodatkowania ustalony
ustawą, określiło podstawę opodatkowania i stawki.
Zdaniem Spółki, skoro ww. rozporządzenie nie było zgodne z Konstytucją, nie może
to uzasadniać opodatkowania przedmiotowym podatkiem podwyższenia kapitału
zakładowego Spółki w 2010 r. na poparcie swoich twierdzeń Spółka przytoczyła
orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
W przypadku gdyby, Sąd powziął wątpliwości w zakresie sprzeczności przepisów
ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych z przepisami Dyrektywy 69/33,
Spółka zwróciła się z wnioskiem o skierowanie pytania na podstawie art. 267
Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej:
Czy za zgodne z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG w brzmieniu wynikającym z Dyrektywy 73/80/EWG oraz Dyrektywy 85/303/EWG należy uznać pobieranie
podatku kapitałowego od podwyższenia kapitału zakładowego spółki kapitałowej
poprzez wniesienie do niej wkładu gotówkowego, w przypadku państwa, które
przystąpiło do Wspólnoty Europejskiej po dniu 1 stycznia 1986 r., a którego
przystąpiło opodatkowanie wyżej wymienionych czynności podatkiem
kapitałowym w wysokości wyższej niż 0,5% na podstawie przepisu
rozporządzenia wykonawczego do ustawy o opłacie skarbowej obowiązującej w
dniu 1 lipca 1984r., które to rozporządzenie zostało wydane z przekroczeniem
zakresu ustawowego, wobec czego było sprzeczne z przepisami konstytucyjnymi
obowiązującymi zarówno w dniu 1 lipca 1984 r. oraz po dniu 1 maja 2004 r.?
2. W przypadku odpowiedzi przeczącej na pierwsze pytanie, czy za zgodne z art. 5
ust. 1 lit .a oraz art. 7 ust. 1 i 2 Dyrektywy 2008/7/WE należy uznać pobieranie
podatku kapitałowego po 1 maja 2009r. od podwyższenia kapitału zakładowego
spółki kapitałowej przez wniesienie do niej wkładu gotówkowego?
Dyrektor Izby Skarbowej w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie
i podtrzymał argumentację jak w zaskarżonej decyzji.
Spółka w piśmie procesowym z 23 kwietnia 2012 r. podtrzymała swoje stanowisko w
sprawie jednocześnie wskazując na dodatkową argumentację, która w jej ocenie
potwierdza zasadność wniesionej skargi. Zdaniem Skarżącej zaskarżona decyzja
wydana została z naruszeniem przepisów prawa Unii Europejskiej, tj. art. 7 ust. 2
Dyrektywy 69/335/EWG w związku z art. 7 ust. 2 Dyrektywy 2008/7/WE poprzez
błędne uznanie przez organ podatkowy, że nie wynika z nich norma zwalniająca z
opodatkowania czynność podwyższenia kapitału zakładowego spółki pokrytego w
formie wkładu gotówkowego po dniu 1 maja 2004 r., w sytuacji gdy RP naruszyła
wynikającą z art. 7 ust. 2 Dyrektywy 69/335 klauzulę stand-still podwyższając w
momencie akcesji do UE stawkę opodatkowania podatkiem kapitałowym do 0,5%.
Spółka wskazała, że z przytoczonych wyżej przepisów Dyrektywy wynika, że na
gruncie podatku kapitałowego obowiązuje zasada stand-still, natomiast
Rzeczpospolita Polska, podwyższając w momencie akcesji do UE stawkę
opodatkowania podatkiem kapitałowym do 0,5%, naruszyła wynikającą z art. 7 ust. 2
Dyrektywy 69/335 klauzulę stand-stili. Spółka wskazała, że w okresie bezpośrednio
przed przystąpieniem do UE, tj. przed dniem 1 maja 2004 r., Polska opodatkowywała umowy spółki oraz zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 u.p.c.c. zmiany umów spółki. Spółka
wskazała, że zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 9 u.p.c.c. od umowy spółki oraz jej zmiany
był nakładany przy zastosowaniu stawek degresywnych -1% do 20 000 zł, od 20 000
zł do 30 000 zł - 0,5% nadwyżki ponad 20 000 zł, ponad 30 000 zł - 0,1% nadwyżki
ponad 30 000 zł. Tym samym od dnia 1 maja 2004 r. Polska z naruszeniem zasady
stand-still dokonała podwyższenia stawki podatku od czynności cywilnoprawnych do
0,5%. Spółka podkreśliła, że opodatkowanie podwyższenia kapitału zakładowego
zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 9 u.p.c.c., który obowiązywał do dnia akcesji Polki do UE,
w niniejszej sprawie wynosi 0,1000391%. Tak więc doszło do naruszenia zasady
stand-still poprzez podwyższenie stawki podatku od czynności cywilnoprawnych do
0,5% po dniu akcesji Polski do UE. Stosownie do art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335
państwa członkowskie zwolnią z podatku kapitałowego operacje, inne niż operacje
określone w art. 9, które w dniu 1 lipca 1984 r. były zwolnione z podatku lub
opodatkowane stawką 0,50% lub niższą.
Ponadto stosownie do art. 7 ust. 2 dyrektywy 69/335, państwa członkowskie mogą
zwolnić z podatku kapitałowego wszystkie operacje inne niż określone w ust. 1 lub
naliczyć od nich podatek o jednolitej stawce nieprzekraczającej 1%.
Spółka powołując się na uzasadnienie do wniosku dotyczącego Dyrektywy Rady
dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału Bruksela, dnia 4 grudnia
2006 KOM (2006) 760 wersja ostateczna 2006/0253 (CNS) wskazał, że w okresie
przedakcesyjnym czynności założenia spółki z o. o. i pokrycia jej kapitału
zakładowego jak również podwyższenia kapitału zakładowego takiej spółki podlegały
opodatkowaniu podatku od czynności cywilnoprawnych przy zastosowania stawek
niższych niż 0,5%. W związku z tym należy uznać, że skoro w okresie
przedakcesyjnym Polska opodatkowywała podatek od czynności cywilnoprawnych
spółki z o. o. (utworzenie oraz podwyższenie kapitału zakładowego) przy
zastosowaniu stawek niższych niż 0,5% to nie mogła po przystąpieniu do UE tego
opodatkowania zwiększyć i stosować opodatkowanie przy zastosowaniu stawek
wyższych.
W myśl art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335 jeśli dana czynność na dzień 1 lipca 1984 r.
nie była opodatkowana podatkiem kapitałowym albo przy zastosowaniu stawki
równej albo niższej 0,5% to taka czynność winna być zwolniona z podatku
kapitałowego od dnia 1 stycznia 1986 (dzień wejścia w życie Dyrektywy 85/303) albo z dniem akcesji do (JE, jeśli dane państwo przystępowało do UE po dniu 1 lipca
1984 r.
Z kolei zgodnie z wynikającą z art. 7 ust. 2 Dyrektywy 69/335 zasadą stand-still, jeśli
w okresie po dniu 1 lipca 1984 r. państwa członkowskie zaprzestały opodatkowywać
dane czynności podatkiem kapitałowym to nie mogły już tego opodatkowania
przywrócić. Z tej zasady wynika także, że jeśli państwo członkowskie w okresie po
dniu 1 lipca 1984 r. zmniejszyło opodatkowanie podatkiem od czynności
cywilnoprawnych danych czynności np. poprzez zmniejszenie stawki opodatkowania
to nie jest uprawnione następnie do jej zwiększenia. Państwo członkowskie nie może
zwiększać stawek podatku powołując się na względy budżetowe i utratę przychodów
celem zwiększenia stawek podatkowych.
Dalej Spółka wskazała, że zmiana przepisów prawa dokonana przez Polskę
polegająca na podwyższeniu stawki opodatkowania PCC ze stawki degresywnej
0,1% do 0.5% jest sprzeczna z zasadą stand-still i oddala przepisy dotyczące PCC
od celu dyrektyw kapitałowych jakim jest wyeliminowanie podatku kapitałowego.
Dodatkowo Spółka wskazała na sprzeczność z przepisami Konstytucji RP, bowiem
podstawa i przedmiot opodatkowania w obecnie obowiązującym stanie prawnym są
określone na podstawie przepisów ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych,
przepisów Dyrektywy 69/335/EWG, przepisów Dyrektywy 2008/7/WE oraz przepisów
obowiązujących w dniu 1 lipca 1984 r., tj. przepisów ustawy o opłacie skarbowej oraz
Rozporządzenia w sprawie opłaty skarbowej.
Ze względu na treść art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG, obecnie o przedmiocie i
podstawie opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych decyduje
zastosowanie przepisów Rozporządzenia w sprawie opłaty skarbowej. Wobec tego,
że w obecnym stanie prawnym, to przepisy Rozporządzenia prowadzą do
opodatkowania czynności podwyższenia kapitału zakładowego, konieczna jest ocena
Rozporządzenia także na gruncie obecnie obowiązującej Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.
Reasumując, w wyniku pobrania podatku od czynności cywilnoprawnych od
czynności podwyższenia kapitału zakładowego na podstawie przepisów ustawy PCC
niezgodnych z regulacjami prawa wspólnotowego doszło do powstania nadpłaty,
wobec czego zawarty w złożonej Skardze wniosek o stwierdzenie nadpłaty należy uznać za w pełni uzasadniony, zaś biorąc pod uwagę przedstawione we
wspomnianej skardze oraz w niniejszym piśmie zastrzeżenia w przedmiocie wydania
przedmiotowej decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów
formalnoprawnych, należy uznać iż decyzja ta wydana została w sposób wadliwy co
uzasadnia jej uchylenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
W rozpoznawanej sprawie istotą sporu było to, czy Spółce przysługuje prawo do
żądania zwrotu nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych, uiszczonego
w związku ze zmianą umowy spółki polegającą na podwyższeniu kapitału
zakładowego spółki akcyjnej poprzez wniesienie wkładu pieniężnego do Spółki.
Strona skarżąca wskazywała generalnie w toku prowadzonego postępowania, że
pobranie od przedmiotowej transakcji podatku od czynności cywilnoprawnych
nastąpiło na podstawie przepisów stanowiących naruszenie prawa unijnego, bowiem
Polska od dnia akcesji do Unii Europejskiej powinna zwolnić wkłady wnoszone do
spółek akcyjnych od podatku od czynności cywilnoprawnych. Podniosła zarzut
niedokonania prawidłowej implementacji prawa wspólnotowego do prawa krajowego
i naruszenie art. 7 ust. 1 Dyrektywy nr 69/335/EWG.
Organ podatkowy nie podzielił zarzutów strony skarżącej wskazując na konieczność
opodatkowania przedmiotowej czynności cywilnoprawnej polegającej na zmianie
umowy spółki kapitałowej na podstawie regulacji zawartej w u.p.c.c., jak też na
właściwą implementację przepisów Dyrektywy nr 69/335/EWG do polskiego
porządku prawnego.
Rozstrzygnięcie spornej kwestii należy poprzedzić przywołaniem regulacji prawnych,
jakie obowiązywały w polskim porządku prawnym w dacie powstania zobowiązania
podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu zmiany umowy
spółki poprzez podwyższenie jej kapitału zakładowego i pokrycie wkładem
pieniężnym.
Zgodnie z art. 1 ust 1. pkt 1 lit k) u.p.c.c. podatkowi od czynności cywilnoprawnych
podlega umowa spółki. W świetle art. 1 ust 1 pkt 2 podatkowi temu podlega również
zmiana wskazanej umowy, jeżeli powoduje podwyższenie podstawy opodatkowania
podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Podstawą opodatkowania przy zmianie umowy spółki, stosownie do przepisu art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. b) u.p.c.c., jest wartość
wkładów powiększających majątek spółki albo wartość, o którą podwyższono kapitał
zakładowy.
Przy czym w myśl art. 1 ust 3 pkt 2 u.p.c.c. za zmianę umowy spółki kapitałowej
uważa się wniesienie lub podwyższenie wniesionego do spółki wkładu, którego
wartość powoduje podwyższenie kapitału zakładowego, oraz dopłaty.
W rozpatrywanej sprawie niekwestionowana jest okoliczność, iż na mocy uchwały
Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z dnia 12 lutego 2010 r. doszło
do podwyższenia kapitału zakładowego Spółki poprzez wniesienie wkładu
pieniężnego.
Dlatego uznać należy, że czynność powodująca podwyższenie kapitału
zakładowego, należy traktować jako zmianę umowy spółki.
Jak wynika z treści Preambuły Dyrektywy 69/335/EWG, celem regulacji jest odejście
od nakładania przez państwa członkowskie podatku kapitałowego (czyli podatku
naliczanego od wkładów kapitałowych do spółek kapitałowych). To ogólne wskazanie
znalazło swój normatywny wyraz w treści art. 7 ust. 1, który stanowi, że państwa
członkowskie zwolnią z podatku kapitałowego operacje, inne niż operacje określone
w art. 9, które w dniu 1 lipca 1984 r. były zwolnione z podatku lub opodatkowane
stawką 0,50 % lub niższą.
Niemniej jednak w treści tego aktu wskazany został jednocześnie enumeratywny
katalog operacji kapitałowych, które podlegają podatkowi kapitałowemu. Wśród tych
czynności wymieniono w Dyrektywie również czynność polegającą na podwyższeniu
kapitału zakładowego poprzez wniesienie wkładów (art. 4 ust. 1 lit. c).
Z powyższych unormowań w sposób jasny wynika zatem, że niezależnie od
zwolnienia jakie przewidziane zostało w art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG,
podatkowi kapitałowemu podlegały określone w art. 4 ust. 1 operacje kapitałowe, w
tym zmiana umowy spółki polegająca na podwyższeniu jej kapitału zakładowego.
Jednocześnie prawo do utrzymania opodatkowania tym podatkiem zostało
uwarunkowane tym, że w dniu 1 lipca 1984 r. według prawa krajowego państwa
członkowskiego, operacja kapitałowa nie była zwolniona z podatku kapitałowego lub
była opodatkowana stawką podatku wyższą niż 0,5%. Zwolnienie jakie przewidziane
zostało w art. 7 ust. 1 nie wyklucza zatem możliwości dalszego stosowania opodatkowania operacji kapitałowych pomimo tego, że nadrzędnym celem Dyrektywy
69/335/EWG jest odstąpienie od stosowania przez państwa członkowskie podatków
pośrednich.
W związku z powyższym, kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy nabiera
to, czy państwo polskie, z uwagi na brzmienie przepisów Dyrektywy 69/335/EWG,
było po przystąpieniu do Unii Europejskiej uprawnione do dalszego stosowania
opodatkowania podatkiem kapitałowym czynności umowy spółki i jej zmiany.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia treści art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG
należy wskazać, że w zakresie interpretacji, a w związku z tym również i oceny
możliwości stosowania art. 7 ust. 1 Dyrektywy, TSUE wypowiedział się w wyroku z
dnia 16 lutego 2012 r. wydanym w sprawie C-372/10 Pak-Holdco Sp. z o.o.
przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Poznaniu w związku ze skierowanym do
tego Trybunału pytaniem prejudycjalnym.
Trybunał Sprawiedliwości UE zaznaczył, że wątpliwości podniesione przez sąd
krajowy dotyczyły tego, czy w przypadku takiego państwa jak Polska, które
przystąpiło do Unii Europejskiej ze skutkiem od dnia 1 maja 2004 r., art. 7 ust. 1
Dyrektywy Rady nr 69/335, zmienionej Dyrektywą 85/303, powinien być
interpretowany w ten sposób, iż przewidziane w nim obowiązkowe zwolnienie
dotyczy wyłącznie czynności objętych zakresem zastosowania tej Dyrektywy, jeżeli
były one w dniu 1 lipca 1984 r. "w państwie członkowskim zwolnione od podatku
kapitałowego lub były opodatkowane owym podatkiem według stawki obniżonej
wynoszącej 0,50% lub niższej".
Rozstrzygając ww. zagadnienie Trybunał Sprawiedliwości UE stwierdził, że
"W wypadku państwa takiego jak Rzeczpospolita Polska, które przystąpiło do Unii ze
skutkiem od dnia 1 maja 2004 r., wobec braku postanowień wprowadzających
odstępstwa w akcie przystąpienia tego państwa do Unii Europejskiej lub w innym
akcie prawa Unii Europejskiej, art. 1 ust. 1 Dyrektywy Rady 69/335/EWG powinien
być interpretowany w ten sposób, że przewidziane w nim obowiązkowe zwolnienie
dotyczą wyłącznie czynności objętych zakresem zastosowania tej dyrektywy, ze
zmianami, które to czynności w dniu 1 lipca 1984 r. były w owym państwie zwolnione
od podatku kapitałowego lub były opodatkowane owym podatkiem według stawki
obniżonej wynoszącej 0,50% lub niższej".
Konstatacja ta odpowiada ściśle stanowisku zajętemu przez Dyrektora Izby
Skarbowej, w ocenie którego naruszenie art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG
sprowadzało się do tego, iż wymieniony przepis odnosił się do operacji zwolnionych
w dniu 1 lipca 1984 r. z podatku kapitałowego lub opodatkowanych tym podatkiem
według stawki 0,50% albo niższej na gruncie obowiązującego na ten dzień prawa
krajowego. Tymczasem zmiana umowy spółki, na gruncie prawa polskiego,
polegająca na podwyższeniu kapitału zakładowego podlegała opłacie skarbowej
o stawce wyższej niż 0,5% stosownie do treści przepisów art. 1 ust. 1 pkt 3 lit. d
ustawy o opłacie skarbowej w związku z § 54 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 3 i 4
rozporządzenia o opłacie skarbowej.
Wskazany art. 1 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o opłacie skarbowej stanowił, że opłatę
skarbową pobiera się od pism stwierdzających zawiązanie spółki przez osoby
fizyczne i osoby prawne nie będące jednostkami gospodarki uspołecznionej.
Natomiast zgodnie z § 54 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia o opłacie skarbowej opłata
skarbowa od umowy spółki wynosi - od podstawy obliczenia opłaty:
1) od wkładów, których przedmiotem jest nieruchomość lub prawo wieczystego
użytkowania 10%,
2) od innych wkładów 5%.
Według postanowień § 54 ust. 3 pkt 2 i 4 ww. rozporządzenia podstawę obliczenia
opłaty skarbowej stanowi przy powiększeniu kapitału zakładowego spółki - kwota,
o którą powiększono kapitał zakładowy, zaś za kapitał zakładowy uważa się wszelkie
wkłady wspólników, z wyjątkiem wkładów polegających na wykonywaniu pracy,
a w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością również dopłaty.
W świetle przytoczonych regulacji, w Polsce w dniu 1 lipca 1984 r. podwyższenie
kapitału zakładowego podlegało opłacie skarbowej o stawce 5%, zatem zgodnie ze
stanowiskiem TSUE wyrażonym w ww. wyroku z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawie
C-372/10 polskie przepisy u.p.c.c. nie są niezgodne z Dyrektywą 69/33/EWG, w tym
z jej art. 7 ust. 1.
W związku z tym państwo polskie, po dniu przystąpienia do Unii Europejskiej tj. po
dniu 1 maja 2004 r., było uprawnione do utrzymania opodatkowania ww. czynności
podatkiem od czynności cywilnoprawnych.
Konsekwencją powyższego jest ocena, że przywołane przepisy polskiego
(krajowego) prawa podatkowego nie są sprzeczne z rozważonym unormowaniem
prawa unijnego wynikającym z art. 7 ust. 1 Dyrektywy, a w związku z tym organy
podatkowe nie miały obowiązku bezpośredniego stosowania prawa wspólnotowego i
nie naruszyły przepisów postępowania.
Dodatkowo należy podkreślić, że przewidziana w art. 7 ust. 1 pkt 9 u.p.c.c. stawka
podatku od czynności cywilnoprawnych w wysokości 0,5% nie przekracza stawki
podatkowej (tj. 1 %) przewidzianej w art. 7 ust. 2 Dyrektywy 69/335/EWG.
Takie stanowisko zajmował też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 1
marca 2012 r., II FSK 1698/10, z 26 marca 2012 r., II FSK 1670/10, z 25 kwietnia
2012 r" II FSK 1263/10, 12 kwietnia 2012 r., II FSK 563/10 i 12 marca 2012 r., II FSK
1836/10 (dostępne w bazie orzeczeń na stronie https://cbois.nsa.gov.pl),
Podsumowując, państwo polskie nie naruszyło art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG,
albowiem w dacie 1 lipca 1984 r. zawarcie umowy spółki i jej zmiany ( podwyższenie
kapitału zakładowego) nie podlegały zwolnieniu z opodatkowania podatkiem
kapitałowym (w ówczesnym stanie była to opłata skarbowa) a stawka tej opłaty była
wyższa od 0,5%.
W ocenie Sądu Polska nie naruszyła też zasady stand-still zwiększając po
przystąpieniu do Unii Europejskiej stawkę podatku od czynności cywilnoprawnych z
obowiązującej przed akcesją stawki 0,1% od umowy spółki i zmiany umowy spółki
(od nadwyżki ponad 30.000 zł) do 0,5%.
Art. 7 ust. 1 pkt 9 u.p.c.c. w dniu 1 maja 2004 r. - czyli w dacie przystąpienia Polski
do Unii Europejskiej - stanowił, iż stawka podatku od czynności cywilnoprawnych
wynosi od umowy spółki 0,5 %. (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. k i pkt 2, ust. 3 pkt 2 i 3).
Przepis ten zatem pozostawał w zgodzie z art. 7 ust. 1 i 2 Dyrektywy 69/335. Stawka
ta nie przekraczała 1% w przypadku opodatkowania czynności podwyższenia
kapitału zakładowego, a jak wcześniej wskazano, Polska nie była zobowiązana do
obligatoryjnego zwolnienia, mocą ww. Dyrektywy, tej czynności z opodatkowania
podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Sytuacja podatników na gruncie
przepisów u.p.c.c. była taka sama jak na gruncie regulacji wspólnotowych (Dyrektywy
69/335). Inaczej mówiąc, Polska ujednolicając stawkę podatku od umowy spółki
z dniem 1 maja 2004 r. nie wprowadziła regulacji sprzecznej z obowiązującą
wówczas Dyrektywą 69/335, na co wskazuje proste zestawienie przepisów tej
Dyrektywy z przepisami u.p.c.c.
Ponadto Dyrektywa 69/335 nie wprowadza rygoru zwolnienia od podatku
kapitałowego czynności podwyższenia kapitału zakładowego. Zawiera jedynie
w preambule zalecenie wspierania swobodnego przepływu kapitału w szczególności
poprzez możliwość uzyskania zwolnienia z podatku kapitałowego. Zalecenie to
powinny respektować kraje, które przystąpiły do Unii Europejskiej i przez to
zobowiązane są do przestrzegania postanowień Dyrektywy 69/335. Polska nie będąc
członkiem Unii Europejskiej mogła kształtować swoje przepisy dowolnie i w związku z
regulacjami jakie wówczas obowiązywały nie można wywodzić uprawnień na gruncie
unijnych dyrektyw. Jak już wcześniej wskazano, jedyną w takiej sprawie jak
rozpoznana, miarodajną datą jest 1 lipiec 1984 r., tak bowiem stanowi art. 7 ust 1
Dyrektywy 69/335 i ten przepis Polska uwzględniła przystępując do Wspólnoty.
Wskazać należy również, że dopiero Dyrektywa Rady 2008/7AA/E z 12 lutego 2008 r.
wskazała w motywie 6 preambuły, że Państwo członkowskie, które podejmie decyzję
o nienakładaniu podatku kapitałowego na wszystkie lub niektóre operacje objęte
dyrektywą, nie powinno mieć możliwości ponownego jej wprowadzenia.
W niniejszej sprawie nie znajduje też zastosowania wyrok TSUE z dnia 16 czerwca
2011 r. w sprawie C-212/10 (Logstor ROR). Wyrok ten zapadł w odmiennych
okolicznościach niż występujące w rozpoznanej sprawie. Otóż Polska z dniem
przystąpienia do Unii Europejskiej zwolniła od podatku od czynności
cywilnoprawnych czynność polegającą na udzieleniu pożyczki przez udziałowca, a
następnie będąc członkiem Wspólnoty czynność tę opodatkowała. W wyroku tym
TSUE stwierdził, że artykuł 4 ust. 2 dyrektywy Rady 69/335/EWG z dnia 17 lipca
1969 r. dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału, zmienionej
dyrektywą Rady 85/303/EWG z dnia 10 czerwca 1985 r. należy interpretować w ten
sposób, że stoi on na przeszkodzie ponownemu wprowadzeniu przez państwo
członkowskie podatku kapitałowego od pożyczki udzielonej spółce kapitałowej przez
wierzyciela uprawnionego do udziału w zyskach owej spółki, jeżeli państwo to
wcześniej zaniechało pobierania owego podatku.
W ww. sprawie Polska zmieniła zasady opodatkowania na mniej korzystne dla
podatników będąc członkiem Unii Europejskiej, czyli wówczas, gdy miała obowiązek
stosować się do postanowień Dyrektywy 69/335. Natomiast w odniesieniu do
opodatkowania umowy spółki taka sytuacja nie miała miejsca, o czym powiedziano
wcześniej.
To zaś oznacza, że Polska nie miała obowiązku od dnia 1 maja 2004r. wprowadzić
zwolnienia podwyższenia kapitału zakładowego wkładem pieniężnym od podatku od
czynności cywilnoprawnych. Czynność ta nie mieściła się bowiem w zakresie
przedmiotowym art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG.
Stanowisko Skarżącej w sprawie jest odmienne, przy czym wywodzi je ona
z niekonstytucyjności przedstawionych wyżej przepisów Rozporządzenia w sprawie
opłaty skarbowej. Uważa bowiem, że z uwagi na sprzeczność tych przepisów
z zasadami zarówno Konstytucji PRL, jak i Konstytucji RP, przyjąć należało że w dniu
1 lipca 1984r. w Polsce podwyższenie kapitału zakładowego nie podlegało
opodatkowaniu. Tak więc zdaniem Skarżącej, zwolnieniu z art. 7 ust. 1 Dyrektywy
69/335/EWG podlegają nie tylko czynności, które w świetle obowiązujących
przepisów prawa krajowego były zwolnione z podatku, ale również te czynności,
które opodatkowano niezgodnie z zasadami konstytucyjnymi.
Sąd nie podzielił tego stanowiska. Rozróżnienie, jakiego dokonała Skarżąca, nie
wynika bowiem z treści art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG. Przepis ten stanowi
wyraźnie o czynnościach, które były zwolnione, nie zaś o czynnościach, które
w świetle przepisów prawa krajowego należy uznać za nie opodatkowane (zwolnione
z podatku).
Konstatacji tej nie może zmienić okoliczność, że przepisy o opłacie skarbowej
obowiązywały w dniu 1 lipca 1984r., a zatem w dacie istotnej z punktu widzenia
obowiązków Polski związanych z zakresem opodatkowania podatkiem od czynności
cywilnoprawnych operacji objętych Dyrektywą 69/335/EWG. Dyrektywa ta
odwoływała się bowiem do czynności zwolnionych w prawie krajowym, nie zaś
takich, których zwolnienie należy dopiero wywodzić poprzez kwestionowanie
przepisów określających opodatkowanie tych czynności i to wtedy, gdy już nie
obowiązują.
W ocenie Sądu, za dopuszczalne należałoby uznać objęcie powyższym zwolnieniem
sytuacji, gdy pomimo braku stosownego przepisu prawa, w praktyce podatek z tytułu
określonej czynności nie byłby pobierany, innymi słowy, gdyby zwolnienie wynikało
z faktycznych działań (a raczej zaniechań) organów podatkowych. W takiej bowiem
sytuacji, można byłoby twierdzić, że niezależnie od obowiązujących w tym zakresie
przepisów prawa, dana czynność jest faktycznie zwolniona z podatku. Z oczywistych
względów jest to przykład czysto hipotetyczny. Sąd wskazał go, ponieważ Skarżąca
twierdziła, że podwyższenie kapitału nie podlegało opodatkowaniu opłatą skarbową
niezależnie od tego, co stanowiły w tym zakresie obowiązujące wówczas przepisy
prawa. Zasadnym było zatem wskazanie, w czym - zdaniem Sądu - przejawia się
faktyczne (rzeczywiste) stosowanie zwolnienia podatkowego w rozumieniu art. 7 ust.
1 Dyrektywy 69/335/EWG, innymi słowy jakie czynności należy uznać za zwolnione
w rozumieniu tego przepisu.
Tymczasem opodatkowanie opłatą skarbową podwyższenia kapitału zakładowego
nie tylko wynikało z obowiązujących wówczas przepisów prawa, ale też było
faktycznie stosowane, jako że na podstawie tych przepisów podatek był pobierany.
Wbrew twierdzeniom autora skargi zawarte w art. 7 pkt 1 ustawy o opłacie skarbowej
upoważnienie dla Rady Ministrów pozwalało organowi wykonawczemu na
doprecyzowanie (zdefiniowanie) przedmiotu opłaty skarbowej określonego w art. 1
ustawy. Nadmienić w tym miejscu należy, że obowiązująca w owym czasie
Konstytucja PRL nie zawierała zasady wyłączności regulacji ustawowych w zakresie
nakładania podatków i zwolnień podatkowych (por. wyrok Naczelnego Sądu
Administracyjnego z dnia 10 maja 2012 r., II FSK 99/12, dostępny na stronie
http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W odniesieniu do "pisma stwierdzającego zawiązanie
spółki" (art. 1 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o opłacie skarbowej) takie doprecyzowanie
nastąpiło w § 54 ust. 3 rozporządzenia w sprawie opłaty skarbowej, poprzez
wskazanie przy określeniu podstawy opodatkowania na dwie sytuacje - zawiązanie
spółki i powiększenie kapitału zakładowego spółki (por. wyrok Naczelnego Sądu
Administracyjnego z dnia 16 listopada 2011r., II FSK 895/10 oraz z dnia 13 czerwca
2012 r., sygn. akt II FSK 2464/10, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Trybunał Konstytucyjny nie stwierdził niezgodności tych przepisów ani z Konstytucją
PRL, ani też z Konstytucją RP. Nie uznał też rozporządzenia w sprawie opłaty
skarbowej za naruszające delegację ustawową (art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o opłacie
skarbowej), na podstawie której zostało ono wydane. Sąd nie stwierdził również, aby
jakikolwiek inny sąd odmówił zastosowania przepisów rozporządzenia w sprawie
opłaty skarbowej regulujących opodatkowanie opłatą skarbową podwyższenia
kapitału zakładowego spółki. Nie wystąpiła zatem sytuacja, gdy do podwyższenia
kapitału zakładowego de facto (rzeczywiście) stosowano zwolnienie od podatku.
Nie ulega wątpliwości, że w świetle art. 217 Konstytucji RP nakładanie podatków
i wiążące się z tym określanie podmiotów i przedmiotów opodatkowania, stawek
podatkowych oraz ulg i zwolnień podatkowych, winno następować w drodze ustawy.
Rzecz jednak w tym, że Konstytucja RP uchwalona została w czasie, gdy ustawa
o opłacie skarbowej już nie obowiązywała. Brak jest zatem podstaw, aby oceniać
zgodność przepisów tej ustawy oraz wydanego na jej podstawie Rozporządzenia
w sprawie opłaty skarbowej z powyższym przepisem Konstytucji RP.
Z analogicznych względów brak jest również podstaw, aby kwestionować zgodność
przepisów rozporządzenia w sprawie opłaty skarbowej z przepisami Konstytucji PRL.
Konstytucja ta przestała obowiązywać, a tym samym przestały obowiązywać
określone nią standardy konstytucyjne. Ponownie wskazać należy, że nie zawierała
ona przepisu analogicznego do art. 217 Konstytucji RP. Obszernie przytoczone przez
Skarżącą, bez wątpienia posiadające doniosłe znaczenie, orzecznictwo Trybunału
Konstytucyjnego, w tym dotyczące znaczenia i zakresu delegacji ustawowych do
wydawania aktów wykonawczych oraz stosowania na tle Konstytucji PRL zasady
wyłączności ustawy w odniesieniu do podatków, nie może jednak stanowić dla Sądu
podstawy do odmowy zastosowania § 54 rozporządzenia w sprawie opłaty
skarbowej.
Co istotne w rozpoznanej sprawie przepisy tego rozporządzenia w ogóle nie miały
zastosowania, w szczególności zaś nie stanowiły podstawy prawnej, w oparciu
o którą naliczono i pobrano od Skarżącej podatek z tytułu podwyższenia kapitału.
Przepisy ustawy o opłacie skarbowej oraz rozporządzenia służą jedynie do ustalenia
zakresu zwolnień istniejących w Polsce w dniu 1 lipca 1984r. Konieczność zaś
dokonania takich ustaleń wynika wprost z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG.
Orzekanie o niezgodności przepisów ustawy z Konstytucją RP należy do wyłącznej
kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP). Zgodnie
z zasadą domniemania konstytucyjności przepisów prawa, dopóki Trybunał
Konstytucyjny nie stwierdzi w swoim orzeczeniu niezgodności danego przepisu
prawa z Konstytucją, przyjmuje się, że dany przepis jest zgodny z Konstytucją.
W rozpoznanej sprawie Sąd nie znalazł podstaw, aby poprzez stwierdzenie
niekonstytucyjności nieobowiązującego rozporządzenia podważać oczywisty stan
rzeczy istniejący w czasie, gdy rozporządzenie to obowiązywało - podatek był
pobierany, i tworzyć fikcję, iż podwyższenie kapitału spółki opodatkowaniu nie
podlegało.
Stąd Sąd za nieuzasadnione uznał zarzuty naruszenia art. 217 Konstytucji RP oraz
art. 41 pkt 8 Konstytucji PRL w kontekście nałożenia poprzez § 54 Rozporządzenia
w sprawie opłaty skarbowej opłaty (podatku) od podwyższenia kapitału zakładowego
spółek kapitałowych w dniu 1 lipca 1984 r.
W związku z powyższym powtórzyć należy, że z uwagi na obowiązujące w dniu 1
lipca 1984r. opodatkowanie podwyższenia kapitału zakładowego spółki wkładem
pieniężnym, Polska nie była zobligowana do zwolnienia tej czynności na podstawie
art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG.
Polska nie zwolniła również podwyższenia kapitału zakładowego od podatku na
podstawie art. 7 ust. 2 ww. Dyrektywy.
Również niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7 ust. 2 Dyrektywy 2008/7/EWG,
bowiem w świetle przedstawionego stanu prawnego zasadne jest stwierdzenie, iż
Polska po dniu 1 stycznia 2006 r. nie zaprzestała opodatkowania podatkiem
kapitałowym powyższych czynności, których to opodatkowanie było zgodne
z przepisami Dyrektywy 69/335/EWG.
Sąd stwierdza, że w zakresie dotyczącym opodatkowania podwyższenia kapitału
zakładowego spółki kapitałowej, przepisy u.p.c.c. stanowiące podstawę uiszczenia
tego podatku przez Skarżącą, nie naruszały przepisów prawa wspólnotowego
zarówno w dacie przystąpienia Polski do UE, jak i w 2006r. Przystępując do UE,
Polska prawidłowo implementowała postanowienia art. 7 Dyrektywy 69/335/EWG
w tym zakresie.
Uwzględniając powyższe Sąd nie podzielił zasadności podniesionych w skardze
zarzutów, tj. art. 5 ust. 1 lit. a) w związku z art. 7 ust. 1 i 2 Dyrektywy Rady
2008/7/WE oraz art. 7 ust. 1 Dyrektywy 69/335/EWG (w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1
lit. k), art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 1 ust. 3 pkt 2 u.p.c.c.
Sąd nie podzielił także zarzutów Skarżącej odnoszących się do naruszenia prawa
procesowego, tj. art. 210 § 4 w zw. 120 w zw. z art. 124 oraz art. 121 O.p.
W niniejszej sprawie spór pomiędzy organami a Skarżącą toczył się na płaszczyźnie
prawa, nie dotyczył sfery ustaleń faktycznych. Okoliczności te zdeterminowały
sposób, w jaki organy uzasadniły swoje rozstrzygnięcia w sprawie. I tak, zdaniem
Sądu organy prawidłowo, tj. w sposób pełny, logiczny i czytelny, wyłożyły tam swój
pogląd w zakresie wykładni spornych w sprawie przepisów. Ich uzasadnienia
wykazują logiczny związek z rozstrzygnięciami decyzji, brak w nich wywodów z tymi
rozstrzygnięciami sprzecznych lub rozbieżnych, poza tym należycie odtwarzają
proces rozumowania organów oraz zawierają argumenty, które je skłoniły do
przyjęcia określonego stanowiska.
Sąd nie znalazł uzasadnienia do wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym
proponowanym przez Skarżącą.
W takim stanie rzeczy Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, nie
znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana
z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik
sprawy lub naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny
wpływ na rozstrzygnięcie. Nie dopatrzył się także naruszenia prawa dającego
podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub wystąpienia
przesłanek stanowiących podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej
decyzji. Nie wystąpiły zatem przesłanki do jej wyeliminowania z obrotu prawnego,
wskazane w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).
Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 ww. ustawy, Sąd orzekł,
jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło