II OZ 1044/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 30 października 2012 r. sygn. akt II SAB/Bk 57/12 w pkt I wyłączające od orzekania w przedmiotowej sprawie sędziego WSA Mirosława Wincenciaka; w pkt II oddalające wniosek o wyłączenie od orzekania sędziego NSA Anny Sobolewskiej-Nazarczyk i sędziego NSA Stanisława Prutisa w sprawie ze skargi J. W. na bezczynność Wojewody Podlaskiego w przedmiocie niewykonania postanowienia wyznaczającego termin do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE, Pismem z dnia 7 maja 2011 r. J. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność Wojewody Podlaskiego w przedmiocie niewykonania postanowienia wyznaczającego termin do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania nieważnościowego dotyczącego decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę Następnie skarżąca złożyła trzy wnioski o wyłączenie od orzekania następujących sędziów: Anny Sobolewskiej – Nazarczyk, Stanisława Prutisa oraz Mirosława Wincenciaka. Zdaniem skarżącej sędzia NSA Anna Sobolewska – Nazarczyk nie zgromadziła w sprawie II SAB/Bk 10/10 kompletnych akt i nie ustaliła stanu faktycznego na dzień orzekania. Wskazane okoliczności miały doprowadzić do oddalenia skargi kasacyjnej przez NSA i "powstania" kolejnej sprawy o sygnaturze II SAB/Bk 28/11, której akta również nie były kompletne ani uporządkowane. Istnieją zatem podstawy by twierdzić, że w sprawie niniejszej sytuacja ulegnie powtórzeniu i sędzia nadal będzie nieprawidłowo podejmowała czynności. W jej ocenie istnieją podstawy, by zarzucać wymienionemu sędziemu nieobiektywność, skoro "nie oponowała bierności sędziego Stanisława Prutisa w sprawach II SA/Bk 10/10 i II SA/Bk 6/10". Skarżąca wskazała również, że sędzia NSA Anna Sobolewska – Nazarczyk wydała wyrok w sprawie II SA/Bk 51/05, który został następnie uchylony przez NSA. Jej postępowanie miało również spowodować powstanie przekonania u Wojewody o braku konieczności przekazywania sądowi kompletnych i uporządkowanych akt. Identyczne zarzuty, za wyjątkiem udziału w składzie orzekającym sprawy II SA/Bk 51/05, skarżąca postawiła sędziemu NSA Stanisławowi Prutisowi, natomiast uzasadniając wniosek w odniesieniu do sędziego WSA Mirosława Wincenciaka skarżąca podkreśliła, że powinien zostać on wyłączony od orzekania w sprawie niniejszej, gdyż był wyłączony w sprawie II SAB/Bk 5/12 ze skargi na przewlekłość postępowania Wojewody Podlaskiego w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Starosty Hajnowskiego. Bezczynności tego samego organu, w tej samej sprawie dotyczy również niniejsze postępowanie II SAB/Bk 57/12. Sędziowie Anna Sobolewska – Nazarczyk, Stanisław Prutis i Mirosław Wincenciak złożyli oświadczenia, że nie istnieją okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Po rozpoznaniu wniosków Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 30 czerwca 2012 r., na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej p.p.s.a.) w pkt I wyłączył od orzekania w sprawie sędziego WSA Mirosława Wincenciaka, natomiast w pkt II oddalił wniosek o wyłączenie od orzekania sędziego NSA Annę Sobolewska – Nazarczyk i sędziego NSA Stanisława Prutisa. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w zakresie wyłączenia sędziego NSA Anny Sobolewskiej – Nazarczyk i sędziego NSA Stanisława Prutisa skarżąca nie wskazała okoliczności wymienionych w art. 19 p.p.s.a., które mogłyby prowadzić do uwzględnienia wniosków dotyczących sędziów NSA: Anny Sobolewskiej – Nazarczyk i Stanisława Prutisa. W orzecznictwie wskazuje się, że do zastosowania art. 19 p.p.s.a. nie wystarcza wyłącznie subiektywne podejrzenie strony co do braku bezstronności sędziego czy subiektywne odczucie o utracie wiarygodności w bezstronność sędziego. Strona powinna wskazać okoliczności, które mogłyby zostać uznane za obiektywnie świadczące o stronniczości sędziego. Mogą to być fakty związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem oraz inne uwarunkowania zewnętrzne lub wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogłyby budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na nie w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Zdaniem Sądu argumentacja skarżącej nie wskazuje na istnienie obiektywnych okoliczności mogących podważać bezstronność sędziów Anny Sobolewskiej – Nazarczyk i Stanisława Prutisa w tej konkretnej sprawie. Kwestionowanie przez stronę prawidłowości sposobu procedowania, przygotowywania sprawy do rozpoznania i rozstrzygnięcia (kwestia kompletności i uporządkowania akt w sprawach II SAB/Bk 10/10 i II SAB/Bk 6/10), nie uzasadnia w sposób wiarygodny istnienia uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego, działającego w ramach zagwarantowanej konstytucyjnie niezawisłości. W sprawie II SAB/Bk 10/10, w której sędzia Stanisław Prutis był sprawozdawcą, a sędzia Anna Sobolewska – Nazarczyk jednym z członków składu orzekającego - skarga kasacyjna została oddalona postanowieniem NSA z dnia 3 lutego 2011 r. w sprawie II OSK 107/11. Sąd kasacyjny w uzasadnieniu swojego postanowienia nie zwrócił sądowi I instancji uwagi na jakiekolwiek uchybienia, w tym związane z nieprawidłowym procedowaniem czy orzekaniem w oparciu o niekompletne akta. Natomiast w sprawie II SAB/Bk 6/10, w której wystąpiła co do składu orzekającego ta sama sytuacja tj. sędzia Stanisław Prutis był sprawozdawcą, a sędzia Anna Sobolewska – Nazarczyk jednym z członków składu orzekającego – co prawda wyrok oddalający skargę J. W. został przez NSA uchylony w sprawie II OSK 535/11, jednak było to spowodowane inną oceną merytoryczną sprawy, a nie jakimikolwiek zarzutami odnośnie sądu I instancji dotyczącymi kompletności czy uporządkowania akt. Sąd podkreślił, że wymienieni sędziowie wydali orzeczenia, które skarżąca miała prawo poddać kontroli instancyjnej i to uczyniła. Natomiast okoliczność, że ocena procedowania tych sędziów przeprowadzona przez J. W. jest negatywna nie stanowi jeszcze okoliczności świadczącej o braku po ich stronie przymiotu bezstronności, zwłaszcza że skarżąca nie wskazała również innych okoliczności, których wystąpienie mogłoby świadczyć o utracie obiektywizmu przez sędziego Annę Sobolewską – Nazarczyk i sędziego Stanisława Prutisa. Nie ma również jakichkolwiek podstaw by twierdzić, jak czyni to skarżąca, że postępowanie sędzi Anny Sobolewskiej - Nazarczyk powoduje powstanie u organu przekonania o możliwości nieprawidłowego działania w zakresie gromadzenia akt sprawy. Zdaniem składu orzekającego brak jest podstaw do formułowania tak daleko idących twierdzeń. Sąd również nie stwierdził z urzędu w kontrolowanym postępowaniu okoliczności ustawowych uzasadniających wyłączenie na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 1 – 7 p.p.s.a. Sąd podkreślił, że przepis art. 18 § 1 pkt 6 "a" p.p.s.a. nie dotyczy bezczynności. Ta podstawa wyłączenia ma zastosowanie tylko w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem rozpoznawana w niniejszej sprawie skarga dotyczy bezczynności organu, nie zaś aktu lub czynności, która była już przedmiotem toczącego się wcześniej. Zarówno sprawa niniejsza, jak i II SAB/Bk 10/10 dotyczą nierozpoznania przez Wojewodę Podlaskiego tego samego wniosku J. W. z dnia 18 grudnia 2008 r. o wznowienie postępowania nieważnościowego dotyczącego pozwolenia na budowę z dnia 18 listopada 2004 r., jednak skarga złożona w sprawie II SAB/Bk 10/10 obejmowała okres wcześniejszy niż skarga złożona w sprawie niniejszej, a więc dotyczyła innego przedmiotu (okresu bezczynności) i innej sytuacji procesowej. Nie zachodzą zatem obawy, że rozpoznany już zarzut bezczynności w sprawie II SAB/Bk 10/10 może sugerować sędziom jakąkolwiek ocenę zarzutu bezczynności w sprawie niniejszej II SAB/Bk 57/12. Dodatkowo Sąd podniósł, że skoro sędzia Stanisław Prutis i sędzia Anna Sobolewska – Nazarczyk złożyli, świadomi okoliczności procesowych sprawy niniejszej, oświadczenia o braku po ich stronie okoliczności mogących wywołać uzasadnione wątpliwości co do bezstronności – to należy przyjąć, że "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (vide postanowienie NSA z 12.03.2012 r., II FZ 147/12). Uzasadniając uwzględnienie wniosku w zakresie żądania wyłączenia sędziego Mirosława Wincenciaka to Sąd skazał, że orzeczenie wyłączające sędziego od rozpoznania sprawy nie wymaga uzasadnienia, natomiast wskazany sędzia był wyłączony od orzekania w sprawach: - II SAB/Bk 5/12 ze skargi J. W. na przewlekłość postępowania Wojewody Podlaskiego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty Hajnowskiego zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę z dnia [...] listopada 2004 r. (niniejsza sprawa dotyczy bezczynności Wojewody w tym samym postępowaniu); oraz w sprawie II SAB/Bk 81/11 ze skargi J. W. i W. K. na bezczynność Wojewody Podlaskiego w przedmiocie nierozpoznania odwołania w sprawie o wydanie pozwolenia na budowę z dnia [...] listopada 2004 r. J. W. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 30 października 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). W związku z wywodami zaprezentowanymi we wniesionym zażaleniu wymaga podkreślenia, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r. sygn. akt III AO 5/97, OSNP 1997, nr 24, poz. 502; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1972 r. sygn. akt I PZ 9/72, Lex, nr 7068). Warunkiem koniecznym wyłączenia określonego w art. 19 p.p.s.a. jest uprawdopodobnienie, iż pomiędzy sędzią objętym wnioskiem, a stroną skarżącą lub innymi uczestnikami postępowania zachodzą takie stosunki, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości, co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. SK 53/04, publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziów Stanisława Prutisa i Anna Sobolewskiej – Nazarczyk i prezentowane w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji należy podzielić. Ponadto zauważyć trzeba, iż w rozpoznawanym zażaleniu skarżąca nie podniosła żadnych takich okoliczności, które poddawałyby w wątpliwość prawidłowość zajętego przez Sąd pierwszej instancji stanowiska. Nie jest dopuszczalne także żądanie wyłączenia sędziego tylko z tego powodu, iż wnioskodawca kwestionuje zasadność rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach z udziałem tego sędziego (por. postanowienia NSA: z dnia 18 września 2008 r. sygn. akt II OZ 979/08, Lex nr 527666; z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OZ 612/08, Lex nr 527814). Jednocześnie należy zauważyć, iż prawomocnym postanowieniem z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II SAB/Bk 28/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego Stanisława Prutisa od orzekania w przedmiotowej sprawie. Rozstrzygnięcie to nie było kwestionowane przez skarżącą. Natomiast zasadnie Sąd I instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie sędzia WSA Mirosław Wincenciaka podlega wyłączeniu, z uwagi na orzekanie w sprawach II SAB/Bk 5/12 i II SAB/Bk 81/11, które dotyczyły bezczynności Wojewody Podlaskiego w tym samym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.