II FZ 313/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 2923/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skarg P. sp. z o.o. z siedzibą w Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 20 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r., III SA/Wa 2923/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P. sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi Skarżącej na postanowienie Ministra Finansów z dnia 20 lipca 2012 r., nr [...], w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie (Sądem pierwszej instancji): 2.1. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia WSA w Warszawie podał, że wnioskiem z dnia 2 listopada 2012 r. Skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. i Urzędu Kontroli Skarbowej w K. jej wszystkie konta bankowe zostały zablokowane, uniemożliwiając jej tym samym pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi, wobec czego jej sytuacja finansowa stała się trudna. 2.2. W złożonym na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Warszawie urzędowym formularzu PPPr wniosku o przyznanie prawa pomocy (data wpływu: 3 grudnia 2012 r.) Skarżąca podała m.in. że działanie ww. organów skarbowych i podatkowych uniemożliwiło jej odzyskanie zwrotu podatku od towarów i usług, co doprowadziło do strat finansowych. Co więcej, Skarżąca wskazała, że w 2006 r. "zorganizowana grupa przestępcza składająca się z 5 funkcjonariuszy CBŚ z naruszeniem prawa ukradła jej 9 kartonów segregatorów z dokumentami" i od tego czasu Skarżąca nie jest w stanie wskazać szczegółowej informacji o należnościach i zobowiązaniach. Wartość środków trwałych określiła na kwotę 4.362.182,77 zł. Za ubiegły rok Skarżąca poniosła stratę w wysokości 5.169.319,24 zł., zaś jej saldo na rachunku bankowym wyniosło 0 zł. 2.3. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 27 grudnia 2012 r. Skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie od kosztów sądowych. 2.4 Uznając oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Sąd pierwszej instancji wezwał Skarżącą do nadesłania m.in. odpisów zeznań podatkowych za dwa ostatnie lata kalendarzowe, aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat, zestawienie wysokości przychodów i kosztów ich uzyskania osiągniętych w 2012 r., deklaracji VAT-7 za ostanie 6 miesięcy, informacji dotyczącej posiadanych przez spółkę wierzytelności i zobowiązań, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie cztery miesiące, dokumentów potwierdzających fakt dokonanych w toku postępowania egzekucyjnego zajęć wszystkich rachunków bankowych oraz innych informacji o przyczynach uniemożliwiających Skarżącej poniesienie kosztów sądowych. 2.5 Wezwanie doręczono Skarżącej 8 lutego 2013 r., lecz Skarżąca nie zastosowała się do wezwania i nie nadesłała ww. dokumentów źródłowych. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sądu pierwszej instancji): 3.1. Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, WSA w Warszawie stwierdził, że niezastosowanie się do wezwania wynikającego z art. 255 p.p.s.a powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostały niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku uznane zostało przez Sąd za niewystarczające i uniemożliwiło uwzględnienie wniosku 3.2. Sąd pierwszej instancji zważył, że Skarżąca nie potwierdziła złożonych oświadczeń żadnymi dokumentami, które uprawdopodobniły jej ciężką sytuację majątkową. Pomimo wezwania Sądu, Skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji majątkowej. W szczególności nie nadesłała zeznań podatkowych, bilansu oraz rachunku zysków i strat oraz deklaracji VAT-7, nie wykazała także, że je złożyła. Skarżąca oświadczyła jedynie, że z żadnych dokumentów nie będzie wynikał brak środków finansowych oraz wyjaśniła, że bank zawiesił funkcjonowanie rachunków bankowych. Z kolei brak informacji o należnościach i zobowiązaniach Spółka uzasadniła kradzieżą dokumentów jakich miała się dopuścić "zorganizowana grupa przestępcza składająca się z 5 funkcjonariuszy CBŚ". Sąd pierwszej instancji stwierdził, że mimo deklaracji Skarżącej, że "przedstawia zajęcie Urzędu Skarbowego w Z." dokumentu tego nie przedstawiła. W związku z powyższym, Sąd miał do dyspozycji jedynie oświadczenia Spółki dotyczące jej sytuacji majątkowej. Nie były one wystarczające, aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych Skarżącej. 4. Stanowisko Spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienia WSA w Warszawie, Skarżąca zaskarżyła je w całości i zażądała "uchylenia i zwolnienia z kosztów sądowych całości". Spółka nie uzasadniła swojego zażalenia. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następujące: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo podjął próbę ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącej i zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania oraz doświadczeniem życiowym doszedł do konkluzji, że Spółka, uchylając się od przedłożenia dokumentów, o które została wezwana, nie wykazała - w myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że nie jest w stanie w pełnym zakresie partycypować w kosztach zainicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego. 5.2. Odnosząc się w pierwszej kolejności do cech formalnych zażalenia, a przede wszystkim braku uzasadnienia zgłoszonych wniosków, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie odpowiada ono w pełni wymogom prawa. Zgodnie z art. 194 § 3 p.p.s.a., zażalenie powinno czynić bowiem zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia. Wniesione przez Skarżącego zażalenie – jak już wyżej wskazano - nie zostało uzasadnione. Jednakże nie czyni to niemożliwym merytoryczne rozpoznanie wniesionego środka odwoławczego. W myśl art. 197 § 2 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Uwzględniając specyfikę środka odwoławczego, jakim jest zażalenie oraz postępowania, które inicjuje, należy stwierdzić, że wykluczona jest możliwość odpowiedniego stosowania art. 174 i 176 p.p.s.a. Przemawia za tym systemowe odczytanie art. 197 § 2 i art. 194 § 4 p.p.s.a. Ten ostatni przepis określa wyczerpująco wymogi formalne stawiane przez przepisy prawa środkowi odwoławczemu określonemu w p.p.s.a. jako zażalenie. Tym samym nie ma potrzeby do sięgania po dyspozycję norm uregulowanych w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Wadliwe uzasadnienie zażalenia nie może zatem prowadzić do tak rygorystycznych konsekwencji, jakie miałyby miejsce w postępowaniu zainicjowanym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej. Rygoryzm formalny, mający swoją podstawę w art. 174 i art. 176 p.p.s.a., nie ma w postępowaniu zażaleniowym miejsca, gdyż ww. przepisów nie stosuje się. Tym samym, jeżeli z treści zażalenia możliwe jest wywiedzenie, jakimi intencjami i racjami kierował się wnoszący zażalenie, to nie ma przeszkód do nadania sprawie dalszego biegu i rozpoznania merytorycznego sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. postanowienia NSA: z dnia 17 grudnia 2009 r., II FZ 553/09; z dnia 15 września 2010 r., II FZ 441/10; publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 5.3. W rozpoznawanej sprawie treść zażalenia nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że intencją Skarżącej jest uchylenie zaskarżonego postanowienia WSA w Warszawie. Przechodząc więc do kwestii merytorycznej w rozpoznawanej sprawie, należy przypomnieć ugruntowane w orzecznictwie NSA stanowisko, że stosownie do art. 199 p.p.s.a, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwa od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10; z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 850/11; z dnia 1 października 2012 r., II FZ 738/12; z dnia 24 października 2012 r., II FZ 869/12 - wszystkie publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Zasada ta ponadto znajduje swoje ugruntowanie w normie rangi konstytucyjnej zawartej w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), w myśl którego każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. 5.4. Wykładania systemowa powyższych przepisów prowadzi do konkluzji, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" z art. 246 § 2 p.p.s.a., które nakłada na stronę powinność uprawdopodobnienia, a w przypadku wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., wręcz formułuje obowiązek udowodnienia przez stronę obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu faktycznego. Oznacza to, że inicjatywa uprawdopodobnienia i dowodzenia w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy zatem od tego, co zostanie wykazane przez stronę. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że oświadczenia Skarżącej budzą uzasadnione wątpliwości, w świetle braku jego odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie ww. dokumentów źródłowych. Spółka nie podjęła żadnych działań, aby wykazać swoją sytuację materialną. Co więcej, Skarżąca nie wykazała, że chociaż podjęła próbę uzyskania żądanych przez Sąd pierwszej instancji dokumentów. Spółce znane były negatywne konsekwencje niewywiązania się z obowiązku przedłożenia dokumentów źródłowych, bowiem brak adekwatnej odpowiedzi na wezwanie z dnia 8 listopada 2012 r. (k. 13 akt WSA w Warszawie) przesądził o odmowie uwzględnienia wniosku Skarżącej przez Referendarza sądowego WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2012 r., III SA/Wa 2923/12. Co istotne, Skarżąca miała świadomość ciążącego na niej z mocy art. 255 p.p.s.a. obowiązku, gdyż obecne postępowanie nie jest pierwszym jakie zainicjowała i nie jest pierwszym, w którym uchyliła się od wykonania wezwania do udzielenia dodatkowych informacji o stanie majątkowym i dochodach. Bierna postawa Spółki nie spotkała się z aprobatą, czemu dano wyraz choćby w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2012 r., II FZ 755/12; z dnia 17 sierpnia 2012 r., I FZ 264 i 265/12; z dnia 14 czerwca 2012 r., I FZ 141/12). 5.5. Podzielając ocenę Sądu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie oświadczenia Spółki budzą uzasadnione wątpliwości co do zasadności przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, a Skarżąca nie wywiązała się z nałożonego na nią obowiązku, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.