II FZ 512/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski, , , po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 420/13 w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 420/13 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 7 marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 420/13, odmówił P. K. (dalej jako: "skarżąca") przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2013 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez sąd pierwszej instancji wynika, że wyrokiem z dnia 6 listopada 2013 r. sąd pierwszej instancji oddalił skargę P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 7 marca 2013 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych. W terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku żadna ze stron nie wniosła o sporządzenie uzasadnienia oraz doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem. W piśmie z dnia 30 stycznia 2014 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że skarżąca ustanowiła w sprawie profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem, który błędnie pouczył ją, że sąd obowiązany jest sporządzić pisemne uzasadnienie wyroku "z urzędu", które następnie zostanie doręczone na adres jego kancelarii. Skarżąca stwierdziła, że podczas telefonicznej rozmowy dnia 28 stycznia 2014 r. jej ojciec został poinformowany przez pracownika sekretariatu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, że uzasadnienie wyroku nie zostało sporządzone z uwagi na brak wniosku w tym zakresie. Skarżąca podnosiła, iż niezłożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nastąpiło bez jej winy, a było skutkiem błędnego pouczenia adwokata. W uzupełnieniu wniosku skarżąca podniosła, że bezpośrednio po rozprawie wypowiedziała pełnomocnictwo adwokatowi. Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku sąd wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, a zatem nie wystąpiła w sprawie podstawowa oraz konieczna przesłanka przywrócenia terminu, o której mowa w art. 86 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). W ocenie sądu pierwszej instancji okoliczność błędnego pouczenia przez adwokata nie miała wpływu na możliwość przywrócenia przez sąd terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Powołując się na postanowienia NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I GZ 232/11 oraz z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 566/12 (publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA") zauważono, że ustanawiając pełnomocnika, skarżąca ponosi ryzyko tego wyboru, a jego zaniedbania obciążają stronę, a zatem nie uwalniają jej od winy oraz skutków procesowych niedokonania czynności w ustawowym bądź wyznaczonym terminie. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem strona skarżąca wniosła zażalenie, w którym zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. oraz wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu. Dodatkowo podniosła, że sąd pierwszej instancji nie odniósł się do podnoszonych przez nią okoliczności odwołania pełnomocnictwa. Powołując się na postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 75/09 (publ. CBOSA), skarżąca wskazała, że nie zawsze błąd pełnomocnika stanowi podstawę do oddalenia wniosku o przywrócenie terminu, a przy ocenie winy lub braku winy w uchybieniu terminu sąd winien wziąć pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, ale także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a. sąd przywraca uchybiony termin, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a., należy do strony. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Zakamycze 2009, str. 257-258). Zarówno w nauce postępowania administracyjnego jaki i prawa cywilnego panuje zgodność, że oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy (J. P. Tarno. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Lexis Nexis, Warszawa 2006 r., s. 226). Zgodnie zaś z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Podkreślenia wymaga przy tym, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminowi należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowych przez tego pełnomocnika. To strona bowiem ponosi wszelkie konsekwencje działania bądź zaniechania reprezentującego ją w sprawie pełnomocnika (por. postanowienia NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 958/12; z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 946/12, publ. CBOSA). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że słusznie ocenił sąd pierwszej instancji, iż w ustalonym stanie faktycznym wspomniana wyżej pozytywna przesłanka umożliwiająca przywrócenie terminu do złożenia przez skarżącą wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie występuje. Odnosząc się do powołanego przez skarżącą faktu odwołania pełnomocnictwa stwierdzić należy, że czynność ta nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie sądu. Z akt sprawy bezsporne wynika, że w niniejszej sprawie strona skarżąca reprezentowana była przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – adwokata. Stosowne pełnomocnictwo zostało dołączone do skargi (k. 13 akt sądowych). Również podczas rozprawy obecna była skarżąca wraz z pełnomocnikiem (protokół rozprawy z dnia 6 listopada 2013 r. – k. 85 akt sądowych). Stosownie do treści art. 140 § 1 p.p.s.a. stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Obowiązek informacyjny sądu, w świetle cytowanego przepisu, dotyczy jednak wyłączenie stron występujących w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, a taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Ustanowienie przez stronę postępowania sądowoadministracyjnego pełnomocnika do reprezentowania w sprawie przenosi w pewnym sensie obowiązek informowania o przysługujących jej uprawnieniach procesowych i obowiązkach procesowych na pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 295/14, publ. CBOSA). W niniejszej sprawie bezsprzecznie skarżąca od chwili złożenia skargi do momentu wydania wyroku była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, co zwalniało sąd od wspomnianych obowiązków informacyjnych. Bez wpływu na prawidłowość działania sądu pozostaje późniejsze pismo strony skarżącej informujące o odwołaniu pełnomocnictwa, które nastąpiło po rozprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 42 § 1 p.p.s.a. wypowiedzenie pełnomocnictwa przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu od dnia zawiadomienia go o tym – w okolicznościach niniejszej sprawy jest to dzień 5 lutego 2014 r. Brak udzielenia stronie przez reprezentującego ją pełnomocnika właściwych informacji i wskazówek odnośnie do podjęcia stosownych czynności procesowych w określonym ustawowo terminie nie usprawiedliwia uchybienia przez nią terminowi. Słusznie w zaskarżonym postanowieniu wskazał sąd pierwszej instancji, że zaniedbania pełnomocnika obciążają stronę i nie uwalniają jej od winy oraz skutków procesowych niedokonania czynności w ustawowym terminie. Również w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania profesjonalnego pełnomocnika procesowego obciąża stronę (por. m.in. postanowienia NSA z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt I FZ 421/07; z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09; dnia 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09; z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 737/09; z dnia 19 sierpnia 2010 r., sygn. akt I FZ 133/10; z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt I FZ 160/11; z dnia 13 września 2012 r., sygn. akt II FZ 689/12, z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt II OZ 895/12; publ. CBOSA). Odnosząc się do powołanego przez stronę skarżącą postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 75/09, należy zauważyć, iż zapadło ono na gruncie odmiennego od rozpatrywanego stanu faktycznego, a pogląd w nim zawarty nie znalazł odzwierciedlenia w późniejszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie niniejszym również nie podziela poglądu wyrażonego w powołanym postanowieniu. Za słuszny należy uznać pogląd sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym w tym stanie faktycznym nie została spełniona przesłanka braku winy strony, czy umocowanego przez nią do reprezentacji pełnomocnika. Z uwagi na fakt, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, to w ustalonych przez sąd pierwszej instancji okolicznościach faktycznych Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł argumentu, który pozwoliłby na zastosowanie art. 86 § 1 p.p.s.a. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zażalenie nie jest zasadne i jako takie podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.