IV SA/Po 965/13

WyrokWSA w Poznaniu2013-11-27

Skład orzekający: Jerzy Stankowski, Ewa Kręcichwost-Durchowska, Maciej Busz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osoba bezrobotna, która wcześniej otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne, spełnia przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymaganą do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji nieprawidłowo zinterpretowały przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wymaganą do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w poprzednim stanie prawnym powinno być traktowane jako spełnienie tej przesłanki, nawet jeśli osoba jest obecnie bezrobotna. Organy powinny szeroko interpretować pojęcie rezygnacji z pracy, uwzględniając cel ustawy, jakim jest wsparcie osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi.
Stan faktyczny
Skarżący ubiegał się o specjalny zasiłek opiekuńczy na niepełnosprawną matkę. Organy odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że skarżący nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, ponieważ ostatni stosunek pracy rozwiązał w 2008 roku, a świadczenie pielęgnacyjne przyznano mu dopiero w 2012 roku. Skarżący argumentował, że od 2008 roku nie pracuje z powodu opieki nad matką i wcześniej otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Z.W na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]. IV SA/Po 965/13 Uzasadnienie Prezydent Miasta K. na podstawie art.5 ust.2, art.16a, art.24 ust.1 i ust.2a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm., zwana dalej także u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej Kpa) a także art. § 1 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10.08.2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2012r., poz.959) decyzją z dnia [...].06.2013r. nr [...] odmówił przyznania Z.W. (zwanemu dalej skarżącym) specjalnego zasiłku opiekuńczego na osobę J.W. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie określonego wyżej świadczenia w dniu 28.05.2013r. Skarżący opiekuje się niepełnosprawną matką J.W. legitymującą orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym na stałe, lecz nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż stosunek pracy rozwiązano w 2008r. na podstawie art.52 Kp. Ponadto organ przyjął, że w.w. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich łączny dochód w 2011r. wyniósł [...] zł. Na dochód ten składał się wyłącznie dochód J.W. Dalej organ omówił treść przepisów art.5 ust.2, art.16a, art.24 ust.1 i ust.2a u.ś.r. Następnie organ podkreślił, że kryterium dochodowe od spełnienia którego uzależnione jest przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wynosi 623 zł, a więc aby możliwe było przyznanie tego świadczenia koniecznym jest, aby dochód na członka rodziny był niższy od kwoty 623 zł miesięcznie. Miesięczny dochód na członka rodziny wyniósł kwotę [...] zł. Tym samym skarżący spełnił kryterium dochodowe. Jednakże skarżący nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł w ustawowym terminie Z.W. podnosząc, że decyzja ta jest krzywdząca ponieważ nie pracuje on od końca 2008r. i był zarejestrowany w PUP. Na wniosek MOPR wyrejestrował się w PUP i zarejestrował w MOPR w K. Podkreślił, że nie pracował z uwagi na sprawowanie opieki nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...].08.2013r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy w uzasadnieniu opisał przebieg postępowania. Kolegium omówiło również istotne dla sprawy przepisy prawa, w szczególności treść art.16a u.ś.r. SKO podzieliło pogląd organu I instancji, że skarżący nie przekracza kryterium dochodowego, a także że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką co stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podkreślono, że skarżący był zatrudniony do dnia 20.10.2008r., a świadczenie pielęgnacyjne na matkę przyznano decyzją z dnia 23.02.2012r. dopiero od dnia 01.02.2012r. Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że rezygnacja z pracy nie nastąpiła w związku z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie do WSA w Poznaniu wniósł Z.W. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca. Podkreślił, że opiekuje się matką chorującą na gościec stawowy. W roku 2008 stracił pracę. O zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką wystąpił dopiero w 2012r. po pouczeniu go przez pracownika socjalnego o takiej możliwości. Uzyskał wspomniany zasiłek na stały, jednakże w czerwcu 2013r. wypłacono mu go po raz ostatni. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiot oceny Sądu stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...].08.2013r. mocą której utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką legitymującą się niezdolnością do samodzielnej egzystencji, z uwagi na brak spełnienia przez stronę ustawowych przesłanek o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r., a mianowicie z uwagi na fakt, że w ocenie organu skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką. Skarżący zakwestionował stanowisko organów o niespełnieniu w sprawie wskazanej przesłanki, zarzucając organom nieprawidłową wykładnię art. 16a ust. 1 u.ś.r. W kontrolowanej sprawie istota sporu sprowadzała się zatem do kwestii, czy skarżący spełnia wymienione w w/w przepisie konieczne przesłanki ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj., czy podopieczna skarżącego jest osobą niepełnosprawną w rozumieniu art.16a ust.1 u.ś.r., czy skarżący zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, czy ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz czy spełnił on kryterium dochodowe. Przy czym organ odwoławczy trafnie przyjął (podobnie jak organ I instancji), że skarżący spełnił kryterium dochodowe. Zarówno organ odwoławczy, jak i organ I instancji nie wskazały, czy na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Obydwa organy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego słusznie przyjęły, że podopieczna skarżącego jest osobą niepełnosprawną w rozumieniu art.16a ust.1 u.ś.r. W istocie rzeczy sedno problemu w niniejszej sprawie sprowadzało się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżący zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Niewątpliwie na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. Należy podkreślić, że obowiązek ten powstaje z mocy ustawy. W tym przypadku wynika on przede wszystkim z art.128 K.r.o. dotyczącego wzajemnych obowiązków alimentacyjnych krewnych w linii prostej. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Ewentualne orzeczenia sądowe w zakresie alimentów określają jedynie rozmiar tego obowiązku w indywidualnym, konkretnym przypadku i umożliwiają jego egzekwowanie w razie jego niewykonywania przez podmiot zobowiązany. Natomiast w sytuacji występującej w niniejszym przypadku, gdy skarżący dobrowolnie realizuje swój obowiązek alimentacyjny wobec matki orzeczenie sądu powszechnego w tej materii jest zbędne. Tak więc to ustawa, a nie orzeczenie sądu, stanowi o istnieniu obowiązku alimentacyjnego skarżącego w stosunku do jego matki. Na marginesie należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że matka skarżącego na mocy orzeczenia LO ZUS jest od dnia 23.11.2007r. do chwili obecnej trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, która to niezdolność w myśl art.3 pkt 21 lit.e u.ś.r. traktowana jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Specjalny zasiłek opiekuńczy ma na celu m.in. rekompensatę dla osób, które rezygnują z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niezdolnym do samodzielnego funkcjonowania z uwagi na niepełnosprawność. Przyznanie tej rekompensaty jest wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami. (tak WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 11.06.2013r., sygn.. II SA/Bd 463/13, publ. CBOSA) Biorąc pod uwagę przedmiot sporu wyjaśnić należy, że świadczenie opiekuńcze w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, które uregulowane zostało w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi nowe świadczenie wprowadzone do polskiego porządku prawnego z dniem 1 stycznia 2013 r., na mocy ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548). W ramach regulacji instytucji specjalnego zasiłku opiekuńczego określone zostały w art. 16a u.ś.r. zarówno przesłanki pozytywne, jaki i negatywne ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. I tak w przepisie art. 16a ust. 1 u.ś.r. stanowi się, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przytoczonego przepisu wynika, że warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego dotyczącym osoby wnioskującej o to świadczenie jest wymóg, aby na osobie tej ciążył obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki, oraz żeby osoba ta zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Przyznanie przedmiotowego świadczenia uzależnione jest także od spełnienia kryterium dochodowego, o czym stanowi ust. 2 art. 16a u.ś.r., a które w myśl art. ust.2 u.ś.r. w zw. z § 1 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10.08.2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z dnia 24 sierpnia 2012 r.) wynosi 623 zł. Powyższe przesłanki pozytywne określone w art.16a ust.1 i 2 u.ś.r. muszą występować łącznie, aby wnioskodawca nabył prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Innymi słowy niespełnienie choćby jednej z w/w przesłanek skutkuje odmową przyznania powyższego świadczenia. Przesłanki negatywne specjalnego zasiłku opiekuńczego wymienione zostały natomiast w ust. 8 art. 16a u.śr. poprzez enumeratywne określone podmiotów, którym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Z akt nie wynika, by w rozpatrywanym przypadku występowały przesłanki negatywne określone w art.16 a ust.8 u.ś.r. W ocenie Sądu w tym przypadku występują natomiast wszystkie przesłanki pozytywne określone w art.16 a ust.1 i 2 u.ś.r. Sąd podziela pogląd, że należy przyjąć - jak słusznie wskazał to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13, w wyroku z dnia 18.07.2013r., sygn. II SA/Go 506/13 i w wyroku z dnia 08.08.2013r., sygn. II SA/Go 516/13,a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 23.10.2013r. o sygn. II SA/Bd 874/13 oraz w wyroku z dnia 11.06.2013r. o sygn. II SA Bd 463/13 - (dostępnych na stronie http://orzeczenia. nsa.gov.pl/cbo/query) - iż tak, jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 u.ś.r.., trzeba wykładać szeroko, tj. mając na uwadze realia, w których znajduje się np. osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy. Wspomniana judykatura wskazała na przykładzie osób bezrobotnych, że już złożenie przez osobę zarejestrowaną jako bezrobotna wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego oznacza de facto rezygnację z gotowości do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej, co należy w takim przypadku utożsamić z pojęciem "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", o którym mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. Skutki wyłączenia możliwości uzyskania zatrudnienia za pośrednictwem urzędu pracy i skutki podjęcia samodzielnej decyzji o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną są bowiem w istocie takie same i oznaczają, że dana osoba nie wykonuje pracy zawodowej, gdyż czas ten poświęca opiece nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu, przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć szeroko, mając na względzie zarówno cel ustawy jak i wartości wynikające z Konstytucji. Wartością konstytucyjną, jak i celem ustawy, jest opieka nad osobą niepełnosprawną i jej ochrona. Faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w sytuacji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, potwierdza okoliczność rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Tak więc, przy ocenie przesłanki z art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie bez znaczenia pozostaje fakt, że ubieganie się o przyznanie odpowiedniego świadczenia na nowych zasadach służy zachowaniu ciągłości uzyskiwania świadczeń w ramach kontynuowania udzielanej pomocy niepełnosprawnej osobie bliskiej, a tym samym, że wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego poprzedzono uzyskaniem, w poprzednim stanie prawnym, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Artykuł 16a ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia od ustania zatrudnienia w określonym prawem trybie. Tak więc sam sposób zakończenia stosunku pracy, tj. ustanie umowy o pracę z upływem czasu na który była zawarta, rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem, a nawet bez wypowiedzenia, nie może przesądzać o tym, że wolą skarżącego nie była rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad matką. Organy dążąc do ustalenia prawdy obiektywnej w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie mogą poprzestawać tylko na ustaleniu okoliczności sposobu utraty ostatniego zatrudnienia, ale również obowiązane są do wzięcia pod uwagę i innych okoliczności, które mogą warunkować spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Nie można uznać a priori, iż w przypadku osoby bezrobotnej nie jest spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia o jakiej mowa w powołanym przepisie. Dodać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego utrwalił się pogląd, iż nie każda rezygnacja i niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko takie, których celem jest sprawowanie opieki. Zarówno rezygnacja jak i niepodejmowanie zatrudnienia musi być zatem wyłącznie spowodowane koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym ugruntowane było stanowisko dopuszczające możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie bezrobotnej, jeśli oczywiście zachodził wyraźny i bezpośredni związek czasowy między rezygnacją z podjęcia zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą najbliższą (zob. wyroki NSA z dnia 24 października 2008r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1758/07 i z dnia 7 lipca 2011r., w sprawie o sygn. akt I OSK 437/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że ustawodawca w przepisie art.16 a u.ś.r., w jego aktualnym brzmieniu wiąże okoliczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z faktem konieczności sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wprowadzając pojęcia "aktualnej", czy też "obecnej" rezygnacji z zatrudnienia. (tak WSA w Łodzi w wyroku z dnia 14.08.2013r., sygn. II SA/Łd 599/13, publ. CBOSA) Jak wynika z akt sprawy oraz wyjaśnień zawartych w skardze, skarżący po ustaniu zatrudnienia podjęła stosowne działania mające na celu uzyskanie świadczenia związanego ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. W wyniku tych działań uzyskał świadczenie pielęgnacyjne. Świadczenie to z uwagi na nowelizację ustawy o świadczeniach rodzinnych, wygasało z dniem 30.06.2013 r., W tej sytuacji skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w ramach kontynuowania sprawowanej opieki. Powyższe okoliczności nie zostały w ogóle rozważone przez organy, w kontekście spełnienia przesłanki do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 Kpa. Pominięcie faktu przyznania w poprzednim stanie prawnym świadczenia pielęgnacyjnego przesądza o dokonaniu nieprawidłowej oceny spełnienia powyższej przesłanki, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r. Pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego wykluczało możliwość zarówno podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia jak i możliwość zarejestrowania się jako osoba poszukująca pracy. Tymczasem przyjęcie rozumienia przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r. w sposób sugerowany przez Kolegium, prowadziłoby do wniosku, że wnioskodawca chcąc uzyskać prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego musiałby, po wygaśnięciu świadczenia pielęgnacyjnego, uciekać się do działań polegających na zatrudnieniu się, co z kolei związane byłoby z zaniechaniem opieki, wyłącznie po to, by następnie rozwiązać stosunek zatrudnienia w celu ponownego zajęcia się opieką nad osobą niepełnosprawną. Dokonywanie interpretacji wymuszającej takie działania nie daje pogodzić się z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż taki sposób wykładni nie służy dobru osoby niepełnosprawnej. (tak słusznie WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 10.04.2013r., o sygn. II SA/Sz 830/13, publ. CBOSA) Jak trafnie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 19.09.2013 r. sygn. akt III SA/Gd 408/13 (publ. CBOSA) "fikcją byłoby wymaganie od osób niepracujących - bowiem sprawujących faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - podjęcia przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna" (wyrok dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, uzależniała przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Natomiast warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest wprawdzie wyłącznie "rezygnacja z zatrudnienia", niemniej jednak celem nowelizacji tej ustawy nie było pozbawienie beneficjentów świadczeń pielęgnacyjnych funkcji opiekuna i związanego z tą funkcją prawa do świadczenia pieniężnego w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do naruszenia zasad wynikających z art. 2 Konstytucji, tj. zasady demokratycznego państwa prawnego, zasady ochrony praw nabytych, jak i zasady sprawiedliwości społecznej. Osoby, którym przyznano świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym przed 01.01.2013 r., mają prawo oczekiwać po zmianie stanu prawnego ciągłości przyznawania świadczeń związanych ze sprawowaniem opieki, tym bardziej, że istota świadczenia pielęgnacyjnego (zarówno przed jak i po nowelizacji) oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego jest taka sama i polega na rekompensacie danej osobie rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad członkiem rodziny niezdolnym do samodzielnej egzystencji z uwagi na niepełnosprawność potwierdzoną stosownym orzeczeniem. Przyjęcie, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Dokonana przez organy wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzednio podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). W rozpatrywanym przypadku organy w ocenie Sądu w sposób nieuprawniony zawęziły pojęcie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ograniczając je wyłącznie do aktualnej czy też obecnej rezygnacji, co nie znajduje uzasadnienia w treści art. 16a ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Nie można bowiem abstrahować od faktu, że skarżącemu w poprzednim stanie prawnym przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, co w ocenie Sądu wyczerpuje przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. Tak więc związku przyczynowego nie należy upatrywać, jak to czynią organy, w powiązaniu z ostatnim zatrudnieniem skarżącej, lecz w nabyciu - na podstawie decyzji - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skład Sądu orzekającego w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd zaprezentowany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 10.07.2013 r. o sygn. akt II SA/Bd 523/13 (publ. CBOSA), zgodnie z którym osoby, które w poprzednio obowiązującym stanie prawnym (tj. przed 1 stycznia 2013 r.) nie podejmowały zatrudnienia lub zrezygnowały z zatrudnienia i przyznano im świadczenie pielęgnacyjne, nabyły prawo do przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a u.ś.r. To, czy przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miało miejsce z uwagi na rezygnację z zatrudnienia czy też z uwagi na niepodejmowanie pracy, pozostaje bez znaczenia dla oceny prawnej spełnienia omawianej przesłanki, skoro istotny jest sam fakt przyznania decyzją świadczenia pielęgnacyjnego, która to stanowi o zaistnieniu okoliczności rezygnacji z zatrudnienia. Odmienne traktowanie osób wówczas niepodejmujących zatrudnienia i rezygnujących z zatrudnienia, a które uzyskały świadczenie pielęgnacyjne przed dniem 01.01.2013 r., powodowałoby naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. W ocenie Sądu organy niedokładnie również oceniły stan faktyczny przedmiotowej sprawy. Skoncentrowały się bowiem jedynie na ostatnim zatrudnieniu skarżącego, kiedy to rzeczywiście stosunek pracy rozwiązany bez wypowiedzenia. Organy natomiast nie oceniły wcześniejszego przebiegu zatrudnienia skarżącego i motywów oraz przesłanek dla których skarżący nie podjął zatrudnienia po wygaśnięciu wspomnianego stosunku pracy. Odnosząc poczynione uwagi do przedmiotu sprawy stwierdzić należy, że skoro orzekające organy dokonując interpretacji określonej w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie wzięły pod uwagę okoliczności, że osoba bezrobotna zarejestrowana w PUP ma prawo ubiegać się o specjalny zasiłek opiekuńczy, jako że ustawodawca w stosunku do takich osób nie wyłączył w ust. 8 art. 16a u.ś.r. prawa do ustalenia przedmiotowego świadczenia, a także skoro w sposób nieuprawniony zawęziły one pojęcie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ograniczając je wyłącznie do aktualnej czy też obecnej rezygnacji, co nie znajduje uzasadnienia w treści art. 16a ust. 1 u.ś.r. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 i ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a przede wszystkim pominęły fakt przyznania decyzją świadczenia pielęgnacyjnego, która to decyzja stanowi o zaistnieniu okoliczności rezygnacji z zatrudnienia to tym samym stwierdzić należy, że w konsekwencji powyższego nie rozważyły one całokształtu okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, umożliwiających prawidłowe zastosowanie art. 16a u.ś.r. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny mieć na uwadze przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią organ administracyjny jest związany z mocy art. 153 Ppsa. Organ ponownie dokona oceny stanu faktycznego według wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz zbada, czy strona skarżąca spełnia przesłanki wynikające z art. 16a u.ś.r. do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.) uchylił zarówno zaskarżoną decyzję jak i decyzję organu I instancji. Artykułu 152 Ppsa nie zastosowano, gdyż zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca miały charakter odmowny. Tym samym decyzje te nie były wykonalne. Nie istniała więc potrzeba wstrzymania ich wykonania. MZ

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło