I FSK 1974/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Danuta Oleś, , , po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 1224/13 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 28 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia odwołań bez rozpatrzenia postanawia 1) oddalić skargę kasacyjną 2) umorzyć postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia. Postanowieniem z 8 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 1224/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę M. T.na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 28 sierpnia 2013 r., wydane w przedmiocie pozostawienia odwołań bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że doręczenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. nastąpiło na ręce pracownika kancelarii radcy prawnego A. B. będącego pełnomocnikiem M. .T (dalej jako "skarżąca") w dniu 2 września 2013 r., a zatem trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał z dniem 2 października 2013 r. W tym dniu skarga powinna wpłynąć do organu bądź zostać do niego nadana w urzędzie pocztowym. Tymczasem skarga wpłynęła bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w dniu 3 października 2013 r. i nawet gdyby w tym samym dniu została nadana do organu, to nadanie jej nastąpiłoby po upływie trzydziestodniowego terminu o jakim mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."). Sąd wyjaśnił, że w przypadku wniesienia skargi bezpośrednio do sądu, sąd ten przekazuje skargę właściwemu organowi administracji publicznej. Nadanie skargi do organu nastąpiło w dniu 4 października 2013 r. i ten dzień jest uznawany jako dzień nadania skargi, a zatem 2 dni po upływie terminu przewidzianego dla jej wniesienia. Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wywiódł pełnomocnik skarżącej i zarzucił naruszenie: - art. 53 § 1 w zw. z art. 54 § 1 P.p.s.a., przez błędną wykładnię i przyjęcie, że skoro z treści tych przepisów wynika, że skargę do sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie, za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi, natomiast gdy skarga została w tym trzydziestodniowym terminie wniesiona bezpośrednio do sądu, to zachodzi konieczność odrzucenia skargi mimo, że w obowiązującym stanie prawnym brak jest regulacji, która przewidywałaby tak daleko idące konsekwencje bezpośredniego wniesienia skargi do sądu administracyjnego, - art. 58 § 1 pkt P.p.s.a., przez przyjęcie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zachodzi podstawa do odrzucenia skargi, z tej przyczyny, iż skarga została wniesiona po terminie, - art. 45 Konstytucji RP przez niezastosowanie przewidzianej w tym przepisie, zasady prawa obywatela do sądu i przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w oparciu o przywołane wyżej przepisy ustawy P.p.s.a., że wniesienie skargi przez skarżącą w zakreślonym przez ustawę w trzydziestodniowym terminie bezpośrednio do WSA w Szczecinie, będącego przecież adresatem skargi strony, zamiast do organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt-stanowi wystarczającą podstawę do odrzucenia skargi. Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie skargi. Ponadto wniesiono o wstrzymanie wykonania postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z 28 sierpnia 2013 r. oraz przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie jej w całości od ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Stosownie do art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Natomiast art. 54 § 1 P.p.s.a. stanowi, że skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Określenie "za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi" jest przy tym jasne i nie powinno budzić żadnych wątpliwości interpretacyjnych. W doktrynie utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym w przypadku wniesienia skargi bezpośrednio do sądu albo do organu administracji publicznej innego niż ten, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, sąd ten lub organ powinien przekazać skargę organowi, o którym mowa w art. 54 § 1 P.p.s.a. O zachowaniu terminu do wniesienia skargi (art. 53 § 1–3 P.p.s.a.) decyduje wówczas data nadania skargi przez sąd lub wspomniany organ (T. Woś (w:) T. Woś (red.), H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi..., 2005, s. 248). Natomiast dla oceny zachowania tego terminu nie można przyjąć daty nadania skargi do sądu lub do organu niewłaściwego w rozumieniu art. 54 § 1 P.p.s.a., gdyż na tym etapie postępowania niedopuszczalne jest zastosowanie trybu przewidzianego w art. 65 k.p.a. (por. A. Kabat, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz do art. 54, LEX 2013 r.). Również orzecznictwo zarówno Sądu Najwyższego (na tle podobnych procedurze sądowoadministracyjnej uregulowań odnośnie składania środków odwoławczych w postępowaniu cywilnym), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraźnie opowiedziało się za takim właśnie stanowiskiem (por. wyroki NSA: z 3 grudnia 2007 r., I OSK 248/07, LEX nr 470146 i z 20 maja 2008 r., II FSK 426/07, LEX nr 489100; postanowienia NSA: z 30 stycznia 2008 r., II FSK 1724/06, LEX nr 453371; z 15 kwietnia 2008 r., II GSK 295/08, LEX nr 505331; z 29 maja 2008 r., I FSK 631/08, LEX nr 505351; z 26 czerwca 2008 r., I OZ 463/08, LEX nr 493793). Powyższy pogląd, wyrażony również w zaskarżonym postanowieniu, Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie w pełni podziela. Jak słusznie wskazuje Sąd I instancji w uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia, doręczenie skarżonego postanowienia nastąpiło na ręce pracownika kancelarii radcy prawnego będącego pełnomocnikiem skarżącej w dniu 2 września 2013 r. Trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał zatem z dniem 2 października 2013 r. W tym dniu skarga powinna wpłynąć do organu bądź zostać do niego nadana w urzędzie pocztowym. Tymczasem skarga wpłynęła bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w dniu 3 października 2013 r. i nawet gdyby w tym samym dniu została nadana do organu, to nadanie jej nastąpiłoby po upływie trzydziestodniowego terminu o jakim mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a. Abstrahując od powyższego, skarga została nadana do organu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w dniu 4 października 2013 r., a zatem 2 dni po upływie ustawowego terminu do jej wniesienia. Z tych względów, mając na uwadze powyższe rozważania, zarzuty skargi kasacyjnej odnośnie naruszenia art. 53 § 1 w zw. z art. 54 § 1 P.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 2 nie zasługiwały na uwzględnienie. Zamierzonego skutku nie mógł odnieść również zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji RP. W postanowieniu NSA z 17 marca 2008 r., sygn. akt II FZ 99/08 stwierdzono, że poza art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, powszechnie uważanym za normę statuującą prawo do sądu, wśród przepisów decydujących o kształcie tego prawa w polskim systemie prawnym wskazuje się także na art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, który ujmuje prawo do sądu niejako w formule negatywnej; jest to adresowany do ustawodawcy zakaz stanowienia przepisów, które zamykałyby komukolwiek drogę dochodzenia naruszonych wolności i praw. Odstępstwo od tej zasady jest dopuszczalne tylko na podstawie wyraźnego postanowienia konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 7 marca 2006 r., sygn. akt SK 11/05, OTK ZU nr 3/A/2006, poz. 27 i powołane tam orzeczenia). Prawo do sądu może podlegać ograniczeniom, między innymi przez ustanowienie terminów, po których upływie uruchomienie procedury sądowej nie będzie możliwe. O znaczeniu i wadze prawa do sądu świadczy ustanowienie we wszystkich procedurach sądowych instytucji przywrócenia terminu, której celem jest usunięcie ujemnych następstw procesowych wynikłych wskutek uchybienia terminu procesowego, gdy strona lub uczestnik postępowania nie ponoszą winy w uchybieniu. Istnienie określonych wymogów w zakresie terminów, jak też kosztów postępowania, nie uchybia przy tym postulatowi rzetelności postępowania. Żadne postępowanie nie mogłoby skutecznie toczyć się bez wymogów proceduralnych zabezpieczających je przed nadużywaniem praw procesowych przez strony. Stąd uchybienia terminom zarówno w procedurze cywilnej, administracyjnej i sądowo-administracyjnej, jak i innych procedurach powoduje bezskuteczność czynności procesowych strony, jeżeli odpowiednie rozwiązanie ustawowe przypisuje niezachowaniu terminu takie konsekwencje prawne (...)". W niniejszej sprawie jednak, jako że prawo do sądu, niemające przecież charakteru absolutnego, zostało ograniczone pośrednictwem organu w rozpoczęciu postępowania sądowoadministracyjnego oraz ustawowo określonym terminem, a o warunkach tych skarżąca została pouczona pismem doręczającym jej zaskarżone postanowienie organu podatkowego, to należy stwierdzić, że to strona, która ponosi skutki błędnego działania pełnomocnika, z własnej winy pozbawiła się możliwości skorzystania z prawa do sądu. Odnosząc się do wniosku Dyrektora Izby Skarbowej w S. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz. 42), wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii postanowień należy niewątpliwie zaliczyć postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 P.p.s.a.). W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną stosownie do art. 184 oraz art. 182 § 1 i 3 P.p.s.a. Mając na względzie, że skarga kasacyjna okazała się niezasadna, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. umorzył postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia, gdyż stało się ono bezprzedmiotowe.