I SA/Bd 430/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do grudnia 2010 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 7 maja 2014 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosek skarżącego (formularz PPF) o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podał, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej od dnia 1 sierpnia 2012 r. Od sierpnia 2008 r. toczy się wobec skarżącego 12 postępowań egzekucyjnych na łączną wówczas kwotę [...] zł. Oświadczył również, że pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej na dowód czego załączono uwierzytelniony odpis umowy majątkowej z 2003 r. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł. Wskazał, że zamieszkuje u swojego brata. Oświadczył, że ani on, ani jego dzieci nie posiadają żadnego majątku, a dzieci nie posiadają własnych dochodów. Na wezwanie referendarza skarżący przedłożył zeznania podatkowe, z których wynika, że za lata 2012-2013 osiągnął dochód w kwotach [...]zł oraz [...]zł oraz zaświadczenie od pracodawcy o wynagrodzeniu skarżącego w wysokości [...]zł brutto. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym również. Wyjaśnił, że mieszkanie, w którym obecnie zamieszkuje jest "własnością mojej żony i przebywam w nim razem z dziećmi, na zasadzie użyczenia". Oświadczył, że młodsze dziecko jest alergikiem wymagającym leczenia doraźnego, w związku z czym wydatki na ten cel wynoszą od [...] do [...] zł miesięcznie. Ponownie oświadczył, że nie posiada oszczędności. Jedynym źródłem utrzymania wnioskodawcy jest umowa o pracę. Postanowieniem referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2014 r. odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że ustalenia prowadzące do wydania zaskarżonego postanowienia były nieuzasadnione lub niewystarczające do odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazał, że nieuprawnione było stwierdzenie, iż żona skarżącego jest właścicielem spółki, w której skarżący jest zatrudniony, bowiem spółka ta jest osobą prawną, która w świetle przepisów kodeksu spółek handlowych nie jest niczyją własnością. Również jego zdaniem nieuprawnione było stwierdzenie, że żona prowadzi razem z nim gospodarstwo domowe. Nie dowodzi tego jego zdaniem ani fakt, że żona ponosi w części koszty nauki córki za granicą, ani zamieszkiwanie w mieszkaniu żony. Wyjaśnił, że oświadczenie o zamieszkiwaniu z bratem jest wynikiem omyłki, a nie manipulacji. Wyjaśnił też, że stwierdzenie, iż córka pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynikało z przekonania, że wciąż jest to jej dom rodzinny. Wskazał, że nie zażądano od niego oświadczenia, w jakiej wysokości żona pokrywa koszty nauki córki za granicą, a w jakiej są pokrywane ze stypendium, a zatem nieuprawnione jest twierdzenie, że żonę stać na pokrycie kosztów postępowanie w sprawie. Podkreślił, że nie wskazał żony jako osoby pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż skutkiem wniesienia sprzeciwu jest to, że postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony skarżącej oraz jej domowników, skoro skarżący nie przedstawił dokumentów obrazujących sytuację majątkową jego małżonki. Wnioski i oświadczenia złożone przez skarżącego pozostają ze sobą w sprzeczności. Wskazać bowiem należy, że we wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo domowe z dziećmi, po czym oświadczył, że jedno z nich (córka) uczy się poza krajem. Oznacza to, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i nie łoży na jej utrzymanie, zwłaszcza że – jak sam podał – za naukę córki płaci żona. Ponadto skarżący pełni funkcję Prezesa w spółce M. i z tego tytułu otrzymuje stałe wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Tut. Sąd po rozpatrzeniu przedłożonych dokumentów stwierdza, że skoro skarżący w rzeczywistości nie prowadzi gospodarstwa domowego także z córką, a tylko z synem, a więc ma tylko jedno dziecko na utrzymaniu, otrzymuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji Prezesa w spółce, w której Zarządzie jest także jego żona, mieszka w mieszkaniu, które jest własnością żony, a żona łoży na naukę ich córki, to stwierdzić można, że może on dysponować środkami na pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W tym miejscu podkreślić należy, iż wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy oznacza również, że może być ona stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Pomoc ta ma zatem służyć najuboższym, jej celem jest zapobieganie sytuacjom, w których rzeczywisty brak wystarczających środków finansowych uniemożliwiłby stronie skorzystanie z jej prawa do weryfikacji legalności orzeczenia organu administracji publicznej przez niezawisły sąd, ewentualnie do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia sądu administracyjnego pierwszej instancji. W rozważaniach natury prawnej, na uwadze należy mieć również, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.), dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danego podmiotu na współobywateli. Ponadto dodać należy, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa. Nie przedstawiając pełni swojej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że nie dostarczy Sądowi wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy – podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt. I FZ 236/08. Sąd wskazuje, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest także pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego czy faktu pozostawania w separacji. Z tego powodu rozdzielność majątkowa małżeńska czy pozostawanie w nieformalnej separacji nie zwalnia z obowiązku udzielenia informacji o sytuacji majątkowej oraz finansowej współmałżonka (postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, postanowienie NSA z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GZ 107/13, postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 321/13 czy postanowienia NSA z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13 - publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nieprzedstawienie informacji dotyczących stanu majątkowego i finansowego małżonka nie może oczywiście per se uzasadniać odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem zdobycie takich danych dla strony postępowania może być niekiedy obiektywnie niemożliwe. Jednak w niniejszej sprawie skarżący w ogóle nie odniósł się do sytuacji materialnej żony. Na podstawie doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania należy ocenić, że skarżący ma kontakt z żoną (zwłaszcza w świetle otrzymywania wynagrodzenia za pełnienie funkcji Prezesa w firmie M., w której Członkiem Zarządu jest jego żona – K. K.), mają wspólne dzieci, a z jednym z nich (synem) żyje w mieszkaniu będącym jej własnością. Nieujawnienie sytuacji majątkowej żony skarżącego nie pozwala zatem na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym należało stwierdzić, że strona nie wykazała zaistnienia przesłanek, od których uzależnione jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a orzekający Sąd nie jest w stanie w pełni zweryfikować sytuacji finansowej i majątkowej strony skarżącej oraz jej możliwości płatniczych. W konsekwencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.