II FZ 699/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 1825/14 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za lata 2010-2013 r. postanawia odrzucić zażalenie Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2018 r., I SA/Kr 1825/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie T. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2017 r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że pismem nadanym drogą elektroniczną w dniu 26 października 2017 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 20 września 2017 r. W wykonaniu zarządzenia Sędziego z dnia 12 grudnia 2017 r., wezwano skarżącego do usunięcia braku formalnego zażalenia poprzez jego podpisanie, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem jego odrzucenia. Odpis wezwania doręczono skarżącemu w dniu 5 stycznia 2017 r. W odpowiedzi na ww wezwanie – przesłane również drogą elektroniczną w dniu 12 stycznia 2018 r., skarżący podniósł, m.in. że zażalenie jest podpisane, podpis ma jedynie potwierdzać, że zażalenie składa wnioskodawca oraz, że "Sąd cały czas bezprawnie uniemożliwia wnioskodawcy składanie pism droga elektroniczną z podpisem elektronicznym". Następnie w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I, wezwano skarżącego w dniu 26 stycznia 2018 r. do usunięcia braku formalnego pisma z dnia 12 stycznia 2018 r. poprzez jego podpisanie, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem jego odrzucenia. Odpis wezwania doręczono skarżącemu w dniu 19 lutego 2017 r. W odpowiedzi nadanej w dniu 26 lutego 2018 r. za pośrednictwem platformy ePUAP, skarżący podniósł jak w piśmie z dnia 12 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powołując treść art. 197 § 2 i art. 178 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm. dalej: p.p.s.a.) wyjaśnił, że zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W orzecznictwie podkreśla się, że podpis powinien być własnoręczny, z wyjątkiem przypadku, o którym mowa w art. 46 § 4 p.p.s.a., tj. gdy strona nie może się podpisać. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł zażalenie drogą elektroniczną, jednakże w obecnie obowiązujące regulacje prawne nie przewidują możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego w formie dokumentu elektronicznego, w tym również przy wykorzystaniu platformy ePUAP. W związku z powyższym wniesione przez skarżącego zażalenie jako obarczone brakiem formalnym, który pomimo wezwania nie został uzupełniony, Sąd odrzucił. Postanowienie wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżącemu w dniu 9 maja 2018 r. W piśmie wniesionym drogą elektroniczną - e-mailem na adres [email protected]. w dniu 16 maja 2017 r. zatytułowanym "Sygnatura I SA/Kr 1825/14 ZAZALENIE NA POSTANOWIENIE" (pisownia oryginalna) skarżący podniósł, że postanowienie oparte jest na błędzie. Odniósł się do treści przepisów ustawy o podpisie elektronicznym i wskazał, że "posiada potwierdzenie podpisania zażalenia wymagane prawem – podpisem elektronicznym". Skarżący pismem z dnia 21 maja 2018 r. został wezwany do uzupełnienia braków formalnych zażalenia (podpisania oraz przesłania odpisu), które zostało mu doręczone 11 czerwca 2018 r. (k. 355 akt sądowych). W dniu 18 czerwca 2018 skarżący wniósł zażalenie wraz z jego odpisem w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego datą "2018-06-18T12:02.668+02:00 podpis elektroniczny". Pismo zawierało oświadczenie, że skarżący rezygnuje z doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej zgodnie z art. 39¹k.p.a. § 1d kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. 2016 poz. 23).". Dodatkowo pismo to zostało opatrzone adnotacją pracownika Sądu dokonaną w dniu 24 sierpnia 2018 r. o następującej treści: "Tożsamość skarżącego ustalono na podstawie dowodu osobistego. Skarżący odmówił umieszczenia na piśmie daty dzisiejszej tj. 24.08.2018 r. czyli daty jego podpisu." (k. 357 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega odrzuceniu. Na wstępie należy wskazać, że tożsama problematyka była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 13 listopada 2018 r., II FZ 700/18, z 15 listopada 2011 r., II OZ 1091/11, 16 listopada 2011 r. II OZ 831/11, 21 grudnia 2011 r. II FZ 447/11, 25 lipca 2012 r. I OSK 1640/12, 22 sierpnia 2012 r. II OPP 11/12, 19 października 2012 r. I OZ 808/12, 9 stycznia 2013 r. I OZ 969/12, 19 lutego 2012 r. I OZ 114/13, 3 lipca 2013 r. I OZ 307/13, 1 sierpnia 2013 r. II OZ 327/13, 17 października 2013 r. I OSK 2391/13, jak również Sądu Najwyższego w postanowieniu z 26 marca 2009 r. I KZP 39/2008 czy 20 lipca 2010 r. III SW 44/10. Zapatrywania wyrażone w powyższych rozstrzygnięciach skład orzekający w niniejszej sprawie podziela i uznaje za własne. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy w toku procedowania przed sądem administracyjnym istnieje możliwość kierowania korespondencji w sposób inny aniżeli tradycyjnie drogą pisemną (np. za pośrednictwem poczty elektronicznej tudzież poczty e-PUAP) oraz czy w związku z tym możliwym jest złożenie podpisu w innej formie aniżeli własnoręcznie w rozumieniu art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Stosownie do art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo procesowe winno zawierać podpis strony bądź jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W myśl zaś art. 194 § 3 p.p.s.a. zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać nadto elementy szczególne, właściwe dla zażaleń. Z uwagi na fakt, iż skarżący wystąpił z zażaleniem na postanowienie sądu pierwszej instancji niezawierającym własnoręcznego podpisu, zasadnie został wezwany do uzupełnienia braków formalnych środka zaskarżenia w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem w przepisach p.p.s.a. brak jest w aktualnym stanie prawnym przepisów przewidujących dopuszczalność podpisu elektronicznego i z tego powodu podpis ten nie może być uznany w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako zastępujący własnoręczny. Należy zatem uznać, iż pismo procesowe wniesione do sądu administracyjnego w postaci elektronicznej i opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym przy użyciu kwalifikowanego certyfikatu nie spełnia warunku formalnego, o którym mowa w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., toteż zasadnym jest podejmowanie próby konwalidacji tegoż braku w drodze wzywania strony do jego uzupełnienia poprzez złożenie własnoręcznego podpisu. Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się w przedmiocie dopuszczalności wnoszenia pism procesowych drogą elektroniczną i konsekwencji stąd wynikających, nie tylko w przytoczonych powyżej orzeczeniach, ale również w uchwale z 23 maja 2012 r. III CZP 9/12, w której zauważył, iż wniesienie środka odwoławczego drogą elektroniczną jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi (art. 125 § 2 k.p.c.; w aktualnym stanie prawnym jest to art. 125 § 21 k.p.c. – przyp. NSA). Powyższe jakkolwiek zapadło na kanwie odrębnej procedury cywilnej, zachowuje w pełni swoją aktualność i prawidłowość w odniesieniu do procedury sądowoadministracyjnej regulowanej przepisami p.p.s.a. Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale poruszył również kwestię wpływu wniesienia pisma procesowego w nieodpowiedniej formie w kontekście zachowania terminu do jego złożenia. Wskazano, że wydruk niedopuszczalnego środka odwoławczego wniesionego drogą elektroniczną może być potraktowany jako środek odwoławczy niewniesiony tą drogą, jeżeli usunięty zostanie brak podpisu (art. 130 § 1 w zw. z art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c.), zaś datą wniesienia tego środka do sądu jest data wykonania wydruku (art. 130 § 3 k.p.c.). Przytoczyć należy także stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z 19 czerwca 2013 r. I CZ 59/13, zgodnie z którym "wykładnia przepisów art. 5 ust. 2 ustawy z 2001 r. o podpisie elektronicznym oraz art. 125 § 21 i art. 126 § 5 k.p.c. dokonywana z uwzględnieniem celu dyrektywy nr 1999/93/WE w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych nie uprawnia do przyjęcia, że wobec braku w k.p.c. przepisu szczególnego, który by to dopuszczał, strona postępowania sądowego, uregulowanego w tym kodeksie może wnieść środek odwoławczy lub środek zaskarżenia w postaci elektronicznej albo opatrzyć go podpisem elektronicznym.". Sąd Najwyższy zauważył nadto, iż jeżeli celem prawodawcy unijnego byłoby przyznanie jednostce w art. 5 ust. 1 dyrektywy 1999/93/WE w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych skutecznego względem państwa członkowskiego uprawnienia do wnoszenia w postaci elektronicznej środków odwoławczych lub innych środków zaskarżenia w postępowaniu sądowym, to musiałoby to mieć taką postać, jak w art. 16 rozporządzenia 1896/2006 ustanawiającego postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty. Powyższe tezy pozostają aktualne również na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy – ustawy z dnia 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1579 z późn. zm., dalej: u.u.z.i.e.), która w art. 141 uchyliła w całości uprzednio obowiązującą ustawę o podpisie elektronicznym. Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2017 r. poz. 570 z późn. zm., dalej: u.i.d.p.r.z.p.), przepisów u.i.d.p.r.z.p. nie stosuje się m.in. do sądów administracyjnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, co oznacza, iż sądy administracyjne nie są obowiązane do posługiwania się w korespondencji elektronicznej certyfikatami, o których mowa w u.u.z.i.e. (a uprzednio: u.p.e.). Nadal dla skuteczności pisma wnoszonego drogą elektroniczną, konieczne jest jego późniejsze opatrzenie własnoręcznym podpisem (tak również: Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach m. in. z 4 września 2018 r., I OZ 759/18; 27 kwietnia 2018 r. II OZ 425/18, 23 marca 2018 r. I GSK 157/18, 16 stycznia 2018 r. II OZ 1649/17). Wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Skarżący został prawidłowo wezwany do uzupełnienia braków formalnych zażalenia, jak również pouczony o siedmiodniowym terminie do uzupełnienia braków. Skoro jednak w zakreślonym terminie nie został dopełniony nałożony na skarżącego obowiązek procesowy to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie mógł w takiej sytuacji postąpić inaczej, jak tylko odrzucić zażalenie, tym bardziej, że strona została pouczona o konsekwencjach ich niedopełnienia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.