I SA/Po 1448/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku JS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi JS na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący JS pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Następnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w związku z pogorszeniem się stanu zdrowia i zmęczeniem prowadzeniem działalności gospodarczej w [...] wniósł prowadzone przedsiębiorstwo pod nazwą A jako wkład niepieniężny (sprzęt) do nowo utworzonej spółki B. W zamian za wkład w postaci przedsiębiorstwa, w skład którego wchodziły także nieruchomości, wnioskodawca wraz z żoną objęli udziały o wartości nominalnej [...]. Udziałowcem spółki i członkiem jednoosobowego zarządu jest zięć wnioskodawcy. Wnioskodawca poza udziałami w spółce z o.o. nie posiada żadnych składników majątku, t.j. nieruchomości i rzeczy ruchomych o wartości jednostkowej powyżej 5.000,- zł, nie posiada też oszczędności pieniężnych poza wynagrodzeniem w kwocie [...] netto miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada innych dochodów – jest w stanie rozdzielności majątkowej małżeńskiej z żoną. Organ egzekucyjny dokonał zajęcia udziałów w spółce i ewentualnych dochodów (dywidendy) z tych udziałów w związku z przypisem podatku określonym w zaskarżonej decyzji. Wnioskodawca podał, że w związku z powyższym nie posiada środków na koszty sądowe. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Wnioskodawca podał, że posiada udziały w B, t.j. [...] udziałów o wartości nominalnej [...], nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący podał, że uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę w B w wysokości [...] zł netto. Wnioskodawca podała, że zarobek w wysokości [...] wystarcza jemu na jedzenie. We wszelkich pozostałych wydatkach pomaga mu najbliższa rodzina. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie wyciągów z rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim, jeżeli tak to czy małżonkowie pozostają w separacji sądowej (odpis wyroku), jeżeli małżonkowie nie pozostają w separacji sądowej należy podać w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada ona nieruchomości (jakie, jaka jest ich powierzchnia oraz szacunkowa wartość), oszczędności, papiery wartościowe, inne prawa majątkowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, czy posiada udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy prowadzi działalność gospodarczą, czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, rok produkcji i wartość rynkowa), w jakiej wysokości i na co ponosi koszty miesięcznego utrzymania z rozbiciem na poszczególne wydatki, czy ma na utrzymaniu inne osoby, należy złożyć odpisy zeznań rocznych podatkowych żony za [...], wyciągi z rachunków bankowych żony za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy przedłożyć również odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, opłaty za prąd, RTV, gaz, wodę, telefon, koszty wyżywienia, lekarstwa, środki czystości, raty kredytów z podaniem kiedy kredyty zostały zaciągnięte, na co, w jakiej wysokości i jaki jest harmonogram spłat rat), 5. podanie czy skarżący posiadał nieruchomości, wartościowe przedmioty, jeżeli tak to czy sprzedał lub darował te nieruchomości i wartościowe przedmioty, jeżeli darował należy podać komu i kiedy, należy przedłożyć odpisy umów darowizn, 6 złożenie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia otrzymanego przez skarżącego w okresie ostatnich [...] miesięcy, 7. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli skarżący najmuje tę nieruchomość należy podać koszty najmu, 8. złożenie odpisów dokumentów o zajęciu udziałów i dochodów (dywidendy), 9. podanie czy skarżący posiada lub użytkuje pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że nie posiada konta bankowego, lokat bankowych, kart kredytowych. Wnioskodawca podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący wskazał, że jego koszty utrzymania to kwota [...], która starcza jemu jedynie na wyżywienie i leki, nie ma do spłaty kredytu. Nieruchomości i ruchomości jakie posiadał aportem zostały przeniesione do B. Dom, w którym mieszka należy do spółki, wynajmuje z rodziną i nie ponosi kosztów najmu. Skarżący podał, że na dzień dzisiejszy udziały w spółce nie są zajęte. Wnioskodawca podał, że nie posiada pojazdów mechanicznych. Do pisma załączył odpisy zeznań rocznych podatkowych za [...], kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...], zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z dnia [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, przy czym w jego małżeństwie od dnia [...] obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska, wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, majątek, który posiadał, wniósł aportem do spółki B, w spółce tej - jak wynika z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego stan na dzień [...] godzina [...] - posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] do współwłasności łącznej z IS, we wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonym na urzędowym formularzu w dniu [...] wnioskodawca podał, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia udziałów w spółce i ewentualnych dochodów z dywidendy, następnie w piśmie z dnia [...] oświadczył, że udziały na dzień dzisiejszy nie są zajęte. Skarżący z tytułu zatrudnienia w w.w spółce otrzymuje wynagrodzenie netto w wysokości [...]. Z kwoty tej ponosi koszty wyżywienia i zakupu lekarstw. Skarżący nie ponosi opłat za media, nie ponosi kosztów najmu domu, który należy do B i który wynajmuje z rodziną. Skarżący nie ma do spłaty kredytów. Z uwagi na okoliczność, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim i nie orzeczono separacji sądowej wnioskodawca został zobowiązany do podania informacji, czy małżonka uzyskuje dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości i z jakiego tytułu, w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy posiada majątek, jeżeli tak należało podać składniki tego majątku, wnioskodawca został również zobowiązany do przedłożenia odpisów dokumentów świadczących o jej sytuacji majątkowej i finansowej, t.j. odpisów zeznań rocznych podatkowych żony za [...] oraz wyciągów z jej rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy. Tymczasem skarżący przedłożył jedynie kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...], z której wynika, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim od [...], małżonkowie w dniu [...] wyłączyli obowiązującą dotychczas w ich małżeństwie wspólność majątkową małżeńską i ustanowili rozdzielność majątkową. W tym miejscu godzi się jednak zauważyć, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy zasadne jest ustalenie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka skarżącego uzyskuje miesięczne dochody, czy posiada majątek, jeżeli tak to jaki, gdyż sytuacja majątkowa i finansowa małżonki wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.