II FSK 3336/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dumas, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, , po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 1107/17 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od kwietnia 2010 r. do czerwca 2012 r. 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od J. D. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 1107/17, oddalający skargę J. D. (dalej: Skarżący) na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 2016 r. w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy rozliczeniowe od kwietnia 2010 r. do czerwca 2012 r. W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że sposób postępowania organów odpowiadał wszelkim rygorom przewidzianym w przepisach O.p., niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 120, art. 121 § 1, art. 123, art. 127, art. 187 § 1 O.p. Organy przeprowadziły niezbędne działania w celu należytego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, jako dowód dopuszczając wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, nie pomijając żadnego dowodu. Dokonana przez organy ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie narusza swobodnej oceny dowodów i znajduje oparcie w treści art. 191 O.p. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w świetle akt sprawy, na podstawie których, stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie było podstaw do przyjęcia, że błędne były ustalenia faktyczne organów, co do wypełnienia przez Skarżącego przesłanek pozytywnych wynikających z treści art. 116 § 1 O.p. Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały wszystkie przesłanki pozytywne warunkujące odpowiedzialność Skarżącego jako byłego członka zarządu za zaległości spółki. W skardze kasacyjnej Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1361, dalej p.u.) oraz art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: o.p.), polegające na ich błędnej wykładni poprzez przyjęcie, że organ w sposób prawidłowy uznał, że niewykonywanie zobowiązania wobec jedynego wierzyciela oznacza obowiązek dłużnika do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p., polegające na jego błędnej wykładni poprzez przyjęcie, że organ w sposób prawidłowy uznał, że Skarżący ponosi winę za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki P. sp. z o.o., co w konsekwencji doprowadziło do niezastosowania przez organ tego przepisu; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 1 pkt 5 o.p., poprzez przyjęcie, że organ nie miał obowiązku wskazania w sentencji decyzji za jakie konkretne okresy ponosi odpowiedzialność Skarżący oraz za jakie dokładnie okresy zostały naliczone odsetki, w jakich kwotach, w jakiej wysokości i jaka jest końcowa data ich naliczania. W związku powyższym Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych, a w przypadku wydania orzeczenia w trybie art. 188 p.p.s.a. także kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, tj. w kwocie 5400 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest bezzasadna. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny orzekał już w analogicznej sprawie dotyczącej odpowiedzialności innego członka zarządu za zaległości spółki P. sp. z o.o. z tytułu wpłat na PFRON solidarnie ze spółką oraz pozostałymi członkami zarządu. W gronie pozostałych członków zarządu był m.in. P. C. Jego sprawa była już przedmiotem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2389/18, którym to skarga kasacyjna została oddalona. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela argumentację przedstawioną w cytowanym wyroku. Z uwagi na to, że skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie zawiera jednobrzmiące zarzuty ze skargą kasacyjną P. C., dalsza część stanowi w dużej części powtórzenie argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku z 13 grudnia 2018 r., II FSK 2389/16. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 210 § 1 pkt 5 ord. pod. należy zauważyć, że przepis ten nie daje podstaw do stawiania zarzutu podniesionego w skardze kasacyjnej. Decyzja zawiera bowiem rozstrzygnięcie, w którym wskazano okresy, za jakie skarżący ponosi odpowiedzialność za zaległości spółki, okresy za które zostały naliczone odsetki oraz kwotę należności głównej i odsetek. Trafnie przyjął sąd I instancji, że organ administracji wywiązał się ze spoczywającego na nim obowiązku wykazania bezskuteczności egzekucji wobec spółki oraz okoliczności pełnienia przez członka zarządu funkcji w czasie powstania zaległości podatkowych. Zasadnie sąd przyjął, że organ administracji dokonał także ustaleń faktycznych - biorąc pod uwagę dowody przedstawione przez stronę, pozwalających na stwierdzenie, że istniały podstawy do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, a skarżący nie wykazał, że nie ponosi winy w niezłożeniu takiego wniosku. W skardze kasacyjnej nie postawiono w tym zakresie zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Natomiast okoliczności dotyczące istnienia podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości należą przede wszystkim do sfery faktycznej, nie zaś prawnej. Oznacza to, że skarżący nie zakwestionował skutecznie ustaleń faktycznych w aspekcie istnienia podstaw do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, co mogło być dokonane jedynie w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 lipca 2004 r., FSK 192/04, publ. ONSAiWSA 2004/3/68, z dnia 16 września 2004 r., FSK 471/04, ONSAiWSA 2005/5/96). Natomiast co do zasady nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego, w sytuacji gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09, publ. Lex nr 745673; z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, publ. Lex nr 1372071). Jest to konsekwencją faktu, że błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych - a de facto na to wskazuje (a nie na błędną wykładnię) uzasadnienie zarzutu skargi kasacyjnej - zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11, publ. CBOSA). Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 10 u.p.u.n. w brzmieniu obowiązującym w stanie faktycznym sprawy - upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Stosownie natomiast do treści art. 11 ust. 1 tejże ustawy - dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Z kolei z art. 21 ust. 1 i 3 u.p.u.n. wynika, że termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wynosi 2 tygodnie od dnia, gdy podmiot nie wykonuje swoich wymagalnych wierzytelności i spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. Właściwy czas do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest przesłanką obiektywną, ustalaną w oparciu o okoliczności faktyczne każdej sprawy. Dla jego określenia nie ma znaczenia subiektywne przekonanie skarżącego, że nie było podstaw do zgłoszenia wniosku o upadłość spółki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2008 r., II CSK 142/08). Z punktu widzenia niewypłacalności, nie jest także istotny rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 u.p.u.n. Co najwyżej w takim przypadku wniosek o ogłoszenie upadłości może być oddalony na podstawie art. 12 u.p.u.n. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia też jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Niewypłacalność dłużnika istnieje zawsze, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 249/13). W zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ustalono, że stan niewypłacalności spółki w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.u.n. nastąpił w okresie sprawowania przez skarżącego funkcji członka zarządu spółki. Z punktu widzenia przesłanek egzoneracyjnych z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) o.p. istotnym było tylko to, czy wniosek został złożony w przepisanym terminie oraz czy członek zarządu ponosi winę za jego niezłożenie. Tym bardziej, że - jak wynika z ustaleń stanu faktycznego - spółka nie regulowała - począwszy od kwietnia 2010 - swoich wymagalnych zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON, a niewykonywanie tych obowiązków miało charakter trwały. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sam fakt niedokonywania wpłat jest wystarczającą podstawą do uznania, że spółka nie regulowała wymagalnych zobowiązań. Dla określenia stanu niewypłacalności bez znaczenia bowiem jest przyczyna niewykonywania zobowiązań oraz ilość wierzycieli. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Dla określenia, czy istnieją podstawy ogłoszenia upadłości, fundamentalne znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy dłużnik nie wykonuje tych zobowiązań, które są wymagalne (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2016 r., II FSK 2557/14, z dnia 17 maja 2016 r., II FSK 798/14 i z dnia 24 lutego 2016 r., I FSK 1864/14 - CBOSA). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że z niewypłacalnością dłużnika, o czym mowa jest w art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 u.p.u.n., mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność (por. wyroki NSA: z dnia 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3737/14; z dnia 23 października 2018 r., II FSK 3005/16; z dnia 28 kwietnia 2017 r., I FSK 1624 i 1625/15; CBOSA). W powołanych wyrokach wskazuje się, że nawet w przypadku braku możliwości formalnego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, z uwagi na to, że jedynym jej wierzycielem jest państwo, nie można przyjąć, kierując się ogólnymi zasadami wynikającymi z norm Konstytucji RP, w tym w szczególności zasady równości wobec prawa, iż byli członkowie zarządu spółek, w których występuje jeden wierzyciel, są w uprzywilejowanej sytuacji, mogąc wykazywać, iż w stosunku do nich dochodzi do zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych określonych w art. 116 § 1 pkt 1 o.p., skoro zasadniczą podstawą upadłości jest trwałe zaprzestanie płacenia długów. Dlatego też nie budzi wątpliwości, że fakt istnienia tylko jednego wierzyciela nie miał znaczenia dla określenia istnienia przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu spółki. Okoliczność ta nie pozbawiła skarżącego możliwości złożenia wniosku, natomiast ocena jego skuteczności stanowiłaby odrębny problem badany w postępowaniu wszczętym takim wnioskiem. Warto także wskazać, że w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2004 r., V CK 231/04, Sąd stwierdził, że zasadniczą podstawę upadłości stanowi trwałe zaprzestanie płacenia długów (art. 1 i 2 u.p.u.n.). Zaprzestanie płacenia długów zachodzi wtedy, gdy dłużnik z braku środków płatniczych nie płaci przeważającej części swoich wymagalnych długów. Sytuacja taka będzie mieć miejsce także wówczas, gdy dłużnik nie zaspokaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność. Nie zasługują zatem na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego - błędnej wykładni art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) o.p. W uzasadnieniu zarzutu błędnej wykładni należy przeprowadzić wywód prawny na temat naruszonego przepisu ze stanowiskiem, jak należy przepis wykładać i dlaczego dokonana w zaskarżonym wyroku jego interpretacja jest błędna (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2010 r., II FSK 743/09 i przytoczone tam orzecznictwo). Tymczasem skarga kasacyjna odnosi się do stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że w istocie zarzut powinien dotyczyć niewłaściwego zastosowania (a nie błędnej wykładni) przepisów prawa materialnego. Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a., a w zakresie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 210 § 1 p.p.s.a.