I FZ 142/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 4083/17 odrzucające skargę S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 11 października 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2011 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 22 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 4083/17, będącym przedmiotem zażalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 oraz art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., obecnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", odrzucił skargę spółki S., na wskazaną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję organu podatkowego z powodu nieuzupełnienia braków formalnych, w tym nieuiszczenia wpisu. Z motywów rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji wynikało, że wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi oraz uzupełnienia jej innych braków formalnych z odpowiednim pouczeniem o możliwości odrzucenia skargi w razie nieuzupełniania tych braków w terminie siedmiu dni od doręczenia wezwań, zostało doręczone - na adres wskazany w skardze do korespondencji - pełnomocnikowi spółki 29 grudnia 2017 r. Termin siedmiodniowy do uiszczenia wpisu oraz uzupełnienia innych braków formalnych skargi upłynął 5 stycznia 2018 r. (piątek), zgodnie z zasadami obliczania terminów przewidzianymi w art. 83 § 1 P.p.s.a. Skarżąca w terminie nie uzupełniła braków formalnych skargi ani nie uiściła wpisu od skargi. W tych okolicznościach Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu zdecydował o odrzuceniu skargi. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącej wnosił o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Zastępujący spółkę radca prawny wyjaśnił, że korespondencję zawierającą wezwania do usunięcia braków formalnych skargi, w tym wezwanie do uiszczenia wpisu w dniu 29 grudnia 2017 r. odebrała jego matka, która pod jego nieobecność przebywała w kancelarii. Zauważył jednak, iż nie była ona upoważniona do odbioru korespondencji, zatem żaden termin do usunięcia braków formalnych skargi nie rozpoczął biegu 29 grudnia 2017 r. Informację o odbiorze korespondencji przez matkę pełnomocnik uzyskał w dniu 9 marca 2018 r. po odbyciu rozmowy telefonicznej z pracownikiem sekretariatu WSA. Następnie uzyskał on od matki potwierdzenie tego faktu, na dowód czego załączył do zażalenia jej oświadczenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. W orzecznictwie i doktrynie utrwalony jest pogląd, że pisma sądowe skierowane do adwokata (radcy prawnego) wykonującego zawód indywidualnie należy doręczać tak jak osobie fizycznej (art. 67 § 1 P.p.s.a.) z możliwością doręczenia zastępczego określonego w art. 72 P.p.s.a. (tak m.in. uchwała SN z dnia 22 kwietnia 1994 r., III CZP 53/94, OSNC 1994, nr 11, poz. 214, postanowienie NSA z dnia 28 lutego 2005 r., II FZ 37/05, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2010, str. 228). Indywidualna kancelaria nie jest osobą prawną i brak jest także przesłanek by uznać, że kancelaria taka jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej w rozumieniu art. 67 § 2 P.p.s.a. W konsekwencji zastosowanie znaleźć musi regulacja dotycząca doręczeń pism sądowych osobom fizycznym (vide: post. NSA z dnia 8 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OZ 248/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie do art. 67 § 1 P.p.s.a. doręczenia pism przeznaczonych dla osoby fizycznej dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej - jej przedstawicielowi ustawowemu. Zgodnie zaś z art. 72 § 1 P.p.s.a. jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy, można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism. Z akt sprawy wynika, że korespondencję zawierającą sporne w sprawie wezwania odebrała w dniu 29 grudnia 2017 r. matka pełnomocnika spółki, przebywającą pod nieobecność syna w kancelarii. Zdaniem jednak tego pełnomocnika nie była to osoba upoważniona do odbioru korespondencji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela taką ocenę zastępującego spółkę radcy prawnego. Zgodzić się w tym zakresie należy z wyrażanym w orzecznictwie poglądem, że upoważnienie do odbioru pism sądowych jest czynnością, której dokonanie nie wymaga zachowania żadnej szczególnej formy, a udzielenia takiego upoważnienia można domniemywać na podstawie innych czynności i zachowań, takich jak na przykład wcześniejsze lub późniejsze wielokrotne odbieranie przez daną osobę pism i niekwestionowanie (w innych przypadkach) skuteczności takich doręczeń przez stronę (por. postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 24/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rozpoznawanej sprawie jednak z jej akt nie wynikało aby matka skarżącego przed 29 grudnia 2017 r., czy też po tej dacie odbierała w imieniu syna korespondencję. Należy zatem uznać, że nie była osobą uprawnioną do odbioru korespondencji. Dodatkowo NSA zwraca uwagę na nieprawidłowo wypełnione potwierdzenie odbioru spornej przesyłki z 29 grudnia 2017 r. (k. 29 akt WSA). Mianowicie doręczyciel odnotował, że przesyłkę doręczono dorosłemu domownikowi, tymczasem doręczenie w trybie art. 72 § 2 P.p.s.a. nie przewiduje takiej możliwości. Doręczenia bowiem w miejscu pracy można dokonywać jedynie uprawnionemu do odbioru korespondencji pracownikowi. Kancelaria jest zaś miejscem pracy pełnomocnika spółki. Mając na uwadze powyżej przedstawione względy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie, stosownie do art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. W konsekwencji uznania doręczenia z dnia 29 grudnia 2017 r. za nieprawidłowe konieczne będzie ponowne doręczenie pełnomocnikowi spółki wezwań do uzupełnienia braków formalnych skargi, w tym uiszczenia wpisu. O kosztach postępowania zażaleniowego nie orzekano, gdyż stosownie do art. 203 i 204 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga w tym zakresie jedynie wtedy, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, co nie ma miejsca w przypadku rozpoznawania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. Koszty niniejszego postępowania podlegają zaliczeniu do poniesionych przez skarżącego kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw i mogą być zasądzone na rzecz skarżącego od organu w razie uwzględnienia skargi, na podstawie art. 200 P.p.s.a. (post. NSA z 28 maja 2007 r., sygn. akt I FZ 302/07, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podobnie w postanowieniu NSA z 30 września 2005 r., sygn. akt II OSK 702/05, ONSA WSA 2006/1, poz. 16, wyrażono pogląd, że w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia postanowienia sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi przepis art. 203 P.p.s.a. nie ma zastosowania; w takim wypadku Naczelny Sąd Administracyjny nie orzeka o zwrocie kosztów postępowania także wówczas, gdy skarżący zgłosił w skardze kasacyjnej wniosek o przyznanie kosztów. Uzasadniając swoje stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że nie oznacza ono, iż skarżący nie może uzyskać zwrotu kosztów, jakie poniósł w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej od postanowienia sądu pierwszej instancji odrzucającego skargę. Zwrot tych kosztów może jednak wchodzić w rachubę tylko wówczas, gdy w wyniku ponownego rozpoznania sprawy (po uchyleniu postanowienia odrzucającego skargę) sąd pierwszej instancji uwzględni skargę, a więc skarżącemu będzie przysługiwał zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw od organu, na podstawie art. 200 P.p.s.a., oraz w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3, na podstawie art. 201 tej ustawy. Do takich niezbędnych kosztów należy bowiem zaliczyć koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej od postanowienia sądu pierwszej instancji odrzucającego skargę, która została uwzględniona. Podobny pogląd NSA wyraził również w postanowieniu z 25 lipca 2005 r., sygn. akt II OSK 552/05, ONSA WSA 2006/1, poz. 17. W uchwale NSA (7) z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, ZNSA 2008/4 przyjęto, że przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Podkreślił również aktualność przedstawionych wyżej orzeczeń umożliwiających skarżącemu, którego skarga zostanie następnie uwzględniona przez sąd pierwszej instancji, otrzymanie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 200 P.p.s.a. jako kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia swych praw. Stanowisko wyrażone w uchwale znalazło w pełni odzwierciedlenie w aktualnym orzecznictwie (zob. postanowienia NSA z: 27.06.2011 r., II FSK 928/11, LEX nr 844575; 1.03.2012 r., II OSK 418/12, LEX nr 1121232, i II OSK 429/12, LEX nr 1121233; 22.05.2012 r., II GSK 620/12, LEX nr 1164458; 24.04.2013 r., II GSK 532/13, LEX nr 1320663; 9.04.2014 r., I OSK 478/14, LEX nr 1446572).