I SA/Gl 1246/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Paweł Kornacki, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2018 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej "ZUS"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej "u.s.u.s.") utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia J.T. (dalej "wnioskodawca", "zobowiązany" lub "strona") należności z tytułu składek na: - konto osobiste - za okres od lutego 1994 r. do czerwca 1995 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia - [...] zł; - konto pracownicze - za okres od stycznia 1995 r. do czerwca 1995 r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień przedawnienia - [...] zł. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] zobowiązany złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. ZUS decyzją z dnia [...] odmówił umorzenia należności z tytułu zaległych składek, stwierdzając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. uzasadniających uznanie, iż zobowiązania z tytułu składek są całkowicie nieściągalne. Ponadto zobowiązany nie wykazał, iż z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Zobowiązany wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności. Powołał się na trudną sytuację finansową i rodzinną. Zaznaczył, że z racji wieku znajduje się pod kontrolą lekarską i znaczną część posiadanych dochodów przeznacza na lekarstwa i wizyty lekarskie. Podniósł także zarzut przedawnienia. Decyzją z dnia z dnia [...] ZUS ponownie rozpatrując sprawę utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Zdaniem ZUS organ I instancji prawidłowo uznał, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ponieważ działalność gospodarcza nie jest już przez zobowiązanego prowadzona, ale jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka nr 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Przesłanki wymienione w pkt 1, 2, 4 i 4a nie wystąpiły z przyczyn oczywistych. ZUS wskazał również, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być także umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zasady umarzania należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (dalej "rozporządzenie"). ZUS wydając rozstrzygnięcie ustalił, że zobowiązany: 1. nie prowadzi działalności gospodarczej, 2. w 2013 r. osiągnął dochód w wysokości - [...] zł, w 2014 r. - [...] zł, w 2015 r. - [...] zł; 3. obecnie nie pracuje zarobkowo, leczy się w poradniach specjalistycznych: [...]; 4. pobiera świadczenie rentowe w wysokości netto [...] zł miesięcznie; 5. w dniu [...] orzeczono częściową niezdolność do pracy do dnia [...] 6. wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która osiąga dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie; 7. stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego oszacował na [...] zł miesięcznie; 8. posiada samochód marki MERCEDES [...] rok produkcji 1996 r. oraz motor marki HONDA [...] rok produkcji 1985 r.; 9. posiada do spłaty zobowiązania z tytułu podatków w kwocie [...] zł. 10. jest właścicielem domu o powierzchni [...] m²; 11. nie posiada innych nieruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności. ZUS ponownie rozpatrując sprawę uznał, że zobowiązany nie spełnił również przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzeniu. Ponadto ZUS stwierdził, iż złożony wniosek o umorzenie zaległych składek stoi w sprzeczności z interesem publicznym rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń szerokiej rzeszy obywateli. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację z całości lub części powstałych zobowiązań. Zastosowanie zatem tej instytucji może uzasadniać jedynie wystąpienie całkowitej nieściągalności, co w przypadku zobowiązanego nie zostało wykazane. Ponadto na majątku nieruchomym zobowiązanego ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Nieruchomość zabezpieczona hipoteką może stanowić przedmiot obrotu cywilno-prawnego, co skutkuje możliwością uznania jej za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. W wyniku wniesienia przez zobowiązanego skargi na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1414/16, uchylił decyzję ZUS z dnia [...], wskazując na konieczność zajęcia stanowiska w sprawie przedawnienia zadłużenia będącego przedmiotem wniosku. Po ponownym rozpoznaniu ZUS decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ II instancji stwierdził, że nie wystąpiły okoliczności mogące skutkować zmianą rozstrzygnięcia dokonanego przez organ I instancji. Podniósł, że podejmował następujące czynności zmierzające do odzyskania należności z tytułu składek: doręczając odpisy tytułów wykonawczych kolejno w dniach [...], [...], [...] oraz dokonując w dniu [...] wpisu do hipoteki przymusowej na zadłużenie za okres od lipca 1993 r. do czerwca 1995 r. na nieruchomości oznaczonej KW [...]. Ponadto w dniu [...] została podpisana umowa o rozłożenie na raty należności z tytułu składek, która ze względu na niedopełnienie przez zobowiązanego warunków w niej zawartych, uległa rozwiązaniu w dniu [...]. Organ odwołując się do treści art. 35 ust. 3-4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizowaniu i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) dotyczącego przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników podniósł, że zarówno prowadzone przymusowe dochodzenie, jak i zawarta umowa ratalna spowodowały ingerencję w bieg terminu przedawnienia i wydłużenie możliwości dochodzenia składek z 5 lat do 10 lat. Organ zaznaczył, że w przypadku braku innych okoliczności ingerujących w bieg terminu przedawnienia zaległość uległaby ostatecznie przedawnieniu w dniu [...]. Z uwagi jednak na dokonany wpis do hipoteki przymusowej należności nie ulegają przedawnieniu, co wynika z art. 24 u.s.u.s., który stanowi, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Powyższy zapis w ustawie obowiązuje od 1 stycznia 2003 r. i został wprowadzony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U z 2002 r. Nr 241, poz. 2074) i ma zastosowanie do należności nieprzedawnionych na dzień wejścia w życie przepisów. Wobec powyższego organ II instancji uznał, że zadłużenie na koncie zobowiązanego jest aktualne i wymagalne. W ocenie organu analiza ww. działań zmierzających do odzyskania należności z tytułu składek pozwala również na wniosek, że zobowiązany posiadał wiedzę o istniejącym zadłużeniu z tytułu nieopłaconych składek. Ponadto zawarcie umowy ratalnej z ZUS oznaczało zaakceptowanie przez niego wysokości zadłużenia. Nadto organ, odnosząc się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lutego 2017 r., w zestawieniu tabelarycznym przedstawił terminy przedawnienia przedmiotowych zaległości. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiła przesłanka nieściągalności długu, co wynika z faktu, że w dalszym ciągu możliwe jest wdrożenie postępowania egzekucyjnego mającego na celu skuteczne wyegzekwowanie zadłużenia z tytułu niepłaconych składek. W związku z powyższym organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, iż zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia. Ponadto organ zaznaczył, że dokonał zabezpieczenia hipotecznego na majątku nieruchomym zobowiązanego. Jednocześnie wskazał, że nieruchomość zobowiązanego zabezpieczona hipoteką może stanowić przedmiot obrotu cywilno-prawnego, co skutkuje możliwością uznania jej za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia i tym samym potwierdza kolejny element braku całkowitej nieściągalności długu. Powołując się dalej na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podniósł, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Ponadto w ocenie organu w nn. sprawie nie wystąpiły przesłanki do umorzenia długu według treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia. Zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego zobowiązanego nie potwierdza jednoznacznie, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przykładowo w drodze układu ratalnego, pozbawiła jego rodzinę środków do życia. Zaznaczył, że pomimo trudnej sytuacji finansowej zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej, co prowadzi do wniosku, że uzyskiwane w gospodarstwie domowym dochody są wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto stan jego zdrowia nie ma wpływu na wysokość pobieranego świadczenia. W podsumowaniu organ stwierdził, że poczynione obecnie ustalenia pokrywają się z wcześniejszymi ustaleniami faktycznymi. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone na okoliczność ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie długu nie doprowadziło do ustalenia innych, istotnych okoliczności, mogących mieć wpływ na wcześniejsze ustalenia, a więc na stanowisko organu, że dług wymagalny może być przez zobowiązanego spłacony lub ściągnięty w drodze egzekucyjnej. Końcowo organ zaakcentował, że umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację ZUS z całości lub z części powstałych zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji może zatem uzasadniać jedynie wystąpienie całkowitej nieściągalności, co w niniejszej sprawie nie zostało wykazane. Nadto podniósł, że zobowiązany podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Ponadto z instytucji umorzenia należności z tytułu składek nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zarzucił organowi: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego: a) art. 28 ust. 1 i 3a u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej umorzenia składek za okres: 1994 i 1995 r., przy jednoczesnym potwierdzeniu, iż skarżący jest zobowiązany do zapłacenia składek za okres wskazany decyzją przypadający ponad 20 lat temu, przy czym przez ponad 15 lat ZUS nie podejmował w stosunku do skarżącego żadnych czynności egzekucyjnych, a w dniu powstania należności składkowych nie obowiązywało dzisiejsze brzmienie treści art. 24 ust. 5 u.s.u.s., co z uwagi na prawidłowość zarzutu przedawnienia należności składkowych skarżącego wypływającą z treści art. 35 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych winno wpłynąć na decyzją ZUS w zakresie umorzenia składek, co najmniej wpisując się w zakres przesłanki określonej treścią art. 3a u.s.u.s. tj. "w uzasadnione przypadki umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności"; b) art. 35 ust. 3 i 4 w zw. z art. 36 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych poprzez nieprawidłowy brak zastosowania przepisu, a w związku z tym pominięcie zasady przedawnienia należności składkowych po upływie 5 lat określonej w ust. 3 oraz zasady braku możliwości dochodzenia składek w każdym przypadku gdy od terminu płatności składek upłynął termin 10 lat; c) art. 109 u.s.u.s. poprzez brak jego zastosowania, a co za tym idzie pominięcie zasady rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne płatnych do dnia 31 grudnia 1998 r. na podstawie przepisów tymczasowych; d) art. 24 ust. 5 w obecnym brzmieniu u.s.u.s. poprzez zastosowanie tego przepisu w obecnym brzmieniu w stosunku do należności składkowych skarżącego z lat: 1994 i 1995, przy wpisie zabezpieczenia hipotecznego w 1995 r., kiedy to brzmienie przepisu art. 24 ust. 5 ustawy do zmiany ustawowej z dnia 18 grudnia 2002 r. było zupełnie inne (nie dotyczyło zabezpieczenia hipotecznego), a przepis w obecnym brzmieniu wprowadzony został na podstawie ustawy zmieniającej z dnia 18 grudnia 2002 r. niezawierającej przepisów tymczasowych regulujących sytuację dotychczasowych (powstałych do zmiany ustawowej) należności składkowych zabezpieczonej hipotecznie, przy czym przed wprowadzeniem u.s.u.s. obowiązywała treść ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych niezawierająca przepisu odpowiadającego treści przepisu art. 24 ust. 5 ww. ustawy; ewentualnie: e) art. 24 ust. 5 w obecnym brzmieniu u.s.u.s. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie z uwagi na jego nieprawidłową, niekonstytucyjną wykładnię, dokonaną pomimo niezgodności przepisu z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, stwierdzonej na podstawie wyroku Trybunału SK 40/12 dotyczącego art. 70 § 6 O.p., analogicznego dla zapisu przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s., mogącego znaleźć zastosowanie w przedmiotowej sprawie z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 maja 2007 r., wskazujący że stwierdzenie niekonstytucyjności określonej normy prawnej nie pozostaje bez znaczenia dla stosowania normy zamieszczonej w przepisie tożsamym, z uwagi na nieuprawnione i niezgodne z Konstytucją RP całkowite wyłączenie przedawnienia należności publicznoprawnych na podstawie arbitralnych kryteriów (formy zabezpieczenia należności), przy wskazaniu iż prawidłowa wykładnia ww. przepisu winna prowadzić do wyłączenia odpowiedzialności skarżącego po upływie ogólnego okresu przedawnienia (10 lat), eliminując możliwość egzekwowania od skarżącego należności przedawnionych i wpływając na działanie ZUS poprzez umorzenie postępowania wszczętego wnioskiem o umorzenie należności składowych skarżącego z uwagi na brak należności składkowych jakich ZUS mógłby dochodzić od skarżącego. W uzasadnieniu skargi na potwierdzenie powyższego stanowiska pełnomocnik wskazał na poglądy wyrażone w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt III Aua 2392/13 oraz w wyroku WSA w Kielcach z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 671/14. Zaznaczył, że wyroki te- właśnie z uwagi na niekonstytucyjność przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s. - wskazały na brak możliwości nieograniczonego korzystania z zapisu ustawy, eliminując taką możliwość i wprowadzając zasadę przedawnienia takich należności (hipotecznie zabezpieczonych) wraz z ustawowym okresem przedawnienia. W ślad za treścią ww. wyroków wskazał zatem na konieczność stwierdzenia, iż należności składkowe skarżącego przedawniły się w 2005 r., a wpis do hipoteki nie może zmienić tego twierdzenia po 12 latach od upływu terminu przedawnienia; ewentualnie: f) art. 24 ust. 1 w zw. z art. 68 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1007 ze zm.), dalej "u.k.w.h." w zw. z art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm.), dalej "K.c." poprzez ich niezastosowanie i wydanie decyzji odmownej pomimo upływu terminu przedawnienia wskazanego treścią tego przepisu, a liczonego od dnia wykonania ostatniej czynności egzekucyjnej ([...] - umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Urząd Skarbowy) w stosunku do kwoty przewyższającej zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości gruntowej skarżącego o numerze: [...] i [...] położonych w K., dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze: [...] tj. kwoty: [...] zł, gdzie przy prawidłowym zastosowaniu ww. przepisów ZUS winien ograniczyć swoje czynności egzekucyjne do kwoty wskazanej w treści księgi wieczystej, tj. do kwoty [...] zł co najmniej z uwagi na treść art. 68 u.k.w.h. ograniczającej odpowiedzialność do wysokości sumy pieniężnej wskazanej w treści księgi wieczystej, przy wskazaniu iż za takim rozumieniem treści przepisu przemawia również treść art. 5 K.c., a to zwłaszcza w zestawieniu wysokości należności składkowej skarżącego w łącznej kwocie: [...] zł w zestawieniu z wysokością wyliczonych przez ZUS odsetek w kwocie: [...] zł, przy jednoczesnym wskazaniu braku podejmowania ze strony ZUS jakichkolwiek czynności egzekucyjnych przez ponad 15 lat, które to działanie ZUS doprowadziło do naliczenia tak znacznej wysokości odsetek z uwagi na brak świadomości skarżącego co do dalszego istnienia zadłużenia względem ZUS; 2. naruszenie przepisów prawa proceduralnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 145a § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez ich niezastosowanie, a to ze względu na: a) nieprzeprowadzenie wszelkich mogących przyczynić się do wyjaśnienia dowodów w sprawie, w tym: zaniechanie w zakresie weryfikacji akt ubezpieczonego w ZUS pod kątem istnienia okresu przedawnienia wpływającego na decyzję, a poprzez to niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie decyzji przy niepełnym stanie faktycznym, bez uwzględnienia okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, b) wydanie decyzji bez uwzględnienia wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartych w wyroku z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 1414/16, tj. z pominięciem: - analizy przepisów ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin; - analizy sprawy pod kątem przedawnienia na gruncie ww. ustaw; - ustalenia czy u.s.u.s. ma zastosowanie do zaległych składek z lat 1994 i 1995. Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie ZUS w określonym terminie do wydania decyzji przy uwzględnieniu okresu przedawnienia należności ZUS w sposób opisany zarzutami skargi oraz treścią uzasadnienia wyroku z dnia 7 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 1414/16 oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, że wydana przez ZUS decyzja jest nieprawidłowa. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa proceduralnego pełnomocnik skarżącego wskazał że organ, pomimo 4 - krotnego przedłużania terminu do wydania decyzji, nie zrealizował wytycznych zawartych w wyroku WSA uchylającym poprzednią decyzję organu, a jedynie przedstawił treść art. 35 ówcześnie obowiązującej ustawy - nie dokonując jednakże już odpowiedniej wykładni przepisów. ZUS wskazał również na konieczność zastosowania obecnego brzmienia art. 24 ust. 4 i 5 ustawy - nie wyjaśniając w jaki sposób doszedł do przekonania, iż przepis ten ma znaleźć zastosowanie do należności składkowych z okresu przed wejściem w życie ustawy obecnie obowiązującej. Takie zaś działanie ZUS doprowadziło do niepełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności jakie winny mieć znaczenie w przedmiotowej sprawie, a następnie do wydania decyzji w sposób błędny. Następnie pełnomocnik skarżącego odnosząc się kolejno do przedstawionych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego wskazał, iż pkt 1) petitum skargi zawiera zarzuty ewentualne, które zostały sformułowane jedynie z ostrożności procesowej. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu nie została stwierdzona żadna ze wskazanych w treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. okoliczności, ponieważ pomimo zaprzestania prowadzenia działalności skarżący posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję, dlatego nie zachodzą okoliczności całkowitej nieściągalności. Nadto nie zostały spełnione także przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu zaległość nie uległa przedawnieniu z uwagi na istnienie zabezpieczenia hipotecznego, oraz, że w tym zakresie znajdują zastosowanie przepisy ustawy systemowej. Wskazując na treść art. 24 ust. 5 u.s.u.s. organ podniósł, że dalsze odsetki biegnące do momentu przedawnienia także pozostają objęte ustanowioną hipoteką. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej P.p.s.a.) – podlegała decyzja ZUS z [...] utrzymująca w mocy decyzję odmawiająca skarżącemu umorzenia składek "na konto osobiste za okres od lutego 1994 r. do czerwca 1995 r. (...) oraz konto pracownicze za okres od stycznia 1995 r. do czerwca 1995 r. (...). " Na wstępie zasygnalizowania wymaga użyte przez organ nazewnictwo. W decyzjach obu instancji odmawiając umorzenia należności z tytułu składek użyto określeń "konto osobiste" oraz "konto pracownicze", jednak z uzasadnienia decyzji nie wynika jakich składek sprawa dotyczy. W aktach administracyjnych (karta 39-41) znajduje się jedynie "Informacja o stanie należności", która także tej kwestii nie wyjaśnia. Oceniając natomiast zgodność z prawem kontrolowanego rozstrzygnięcia podkreślić należy, że sprawa zainicjowana wnioskiem skarżącego o umorzenie zaległych składek była przedmiotem ponownego rozpatrzenia przez organ na skutek uchylenia decyzji ZUS z [...] przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 7 lutego 2017 r. w sprawie sygn. akt I SA/Gl 1414/16. Z tego względu kluczowe znaczenie dla oceny legalności obecnie kontrolowanego aktu ma treść art. 153 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Jak podkreśla się w orzecznictwie, użyty w ww. przepisie zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych – sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem (por. wyroki NSA: z 25 kwietnia 2014 r., II FSK 1276/12; z 22 października 2014 r., II FSK 2472/12; z 4 października 2016 r., I FSK 450/15 - dostępne, podobnie jak i pozostałe przywołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak więc dokonana przez sąd ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., II FSK 1328/10). Tut. Sąd w wyroku z 7 lutego 2017 r. uznał, że ZUS powinien zbadać przedawnienie na gruncie obowiązujących w dacie powstania zaległości ustaw, ustalić jak obowiązujące wówczas przepisy regulowały instytucję przedawnienia. Wskazać co powodowało przerwanie i zawieszenie biegu przedawnienia. Następnie ustalić, czy ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie do zaległych składek skarżącego i czy uległy one bądź nie przedawnieniu na gruncie ustawy systemowej. Sąd podkreślił, że takich ustaleń w zaskarżonej decyzji zabrakło. ZUS w ogóle nie odniósł się do kwestii przedawnienia, mimo, że taki zarzut skarżący podnosił. W zaskarżonej decyzji w części wstępnej wskazano jedynie, że wyliczono odsetki na dzień przedawnienia, nie podając, kiedy to przedawnienie nastąpiło, a w konsekwencji na jaki dzień zaległe odsetki wyliczono. Wskazał również, że przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie. Zdaniem Sądu niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia Wskazany przez Sąd dalszy sposób rozpoznania sprawy był wiążący zarówno dla organu, jak i dla sądu rozpoznającego obecnie sprawę. To z kolei oznacza, że ani organ, ani sąd, nie mogą obecnie formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wyrażonym przez sąd w uzasadnieniu tego wyroku i mają obowiązek podporządkować się mu w pełnym zakresie. Organ odnosząc się do wiodącej kwestii przedawnienia podniósł, że podejmował czynności zmierzające do odzyskania należności z tytułu składek doręczając odpisy tytułów wykonawczych kolejno w dniach: [...], [...], [...] oraz dokonując w dniu [...] wpisu do hipoteki przymusowej na zadłużenie za okres od lipca 1993 r. do czerwca 1995 r. na nieruchomości oznaczonej KW nr [...]. Ponadto w dniu [...] została ze skarżącym podpisana umowa o rozłożenie należności z tytułu składek na raty, która uległa rozwiązaniu z dniem [...] wobec jej niewykonania przez stronę. Do akt sprawy nie załączono jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej dokonane przez organ czynności. W aktach administracyjnych (karta 43) znajduje się jedynie "Informacja o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym", z której wynika, że [...] dokonano wpisu hipoteki. Ponadto organ stwierdza, że zarówno prowadzone przymusowe dochodzenie, jak i zawarta umowa ratalna spowodowały ingerencję w bieg terminu przedawnienia i wydłużenie możliwości dochodzenia składek z 5 lat do 10 lat. Zobowiązania skarżącego powstały i były dochodzone na podstawie ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 1989 r., Nr 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie z art. 35 ust. 3 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat (ust. 4 ww. przepisu). Z dniem 1 stycznia 1999 r. ustawę z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych zastąpiła ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 24 ust. 4 nowej ustawy należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednak wraz z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2003 r. ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) nowelizacji uległ art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponieważ przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw nie uregulowały kwestii intertemporalnych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek, w praktyce oraz w orzecznictwie powstały wątpliwości czy 10 letni termin przedawnienia można stosować do należności, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r. Ostatecznie wątpliwości te rozwiała uchwała Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/2008, zgodnie z którą "dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych" (opubl. OSNP 2009/1-2/17, Biul.SN 2008/7/16). Przyjmując, że organ podjął czynności egzekucyjne zmierzające do ściągnięcia należności za okres 1994-1995, o których skarżący został zawiadomiony (aczkolwiek organ nie wykazał tego stosownymi dokumentami), przed dniem 1 stycznia 2003 r. nie nastąpił skutek w postaci przedawnienia zobowiązań, a zatem z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074) do zobowiązań tych ma zastosowanie dłuższy, 10 letni termin przedawnienia. W związku z powyższym skoro w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, to jest nowy termin przedawnienia. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 6 kwietnia 2011 r., II UK 313/10, zgodnie z którym użyte w art. 109 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcia "rozliczać i opłacać" odnoszą się do czynności, które poprzedzają rozpoczęcie terminu przedawnienia, takich jak ustalenie podstawy wymiaru składek, obliczanie wysokości składki, składanie deklaracji itp. Nie obejmują one biegu terminu i innych cech przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Podsumowując stwierdzić należy, że regulacje ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązujące do 31 grudnia 2002 r. dotyczące przedawnienia zasadniczo nie odbiegały od tych, jakie zawierała ustawa o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (por. ww. przepis art. 35 ust. 3 i 4 tej ustawy). Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Po wprowadzonych ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. zmianach przepisów art. 24 ust. 4-6, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ponadto - co szczególnie istotne w sprawie - zgodnie z art. 24 ust. 5 nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Oznacza to, że do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie, zawieszenie oraz zabezpieczenie o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. W rozpatrywanej sprawie, organ powołując przepis art. 28 ust. 5 u.s.u.s. stwierdził, że składki nie uległy przedawnieniu, bowiem zostały zabezpieczone hipoteką, co skutkuje możliwością dochodzenia tych należności z przedmiotu hipoteki. Zdaniem Sądu wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Trybunał przyjął, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wyroku wyjaśniono, że art. 70 § 6 ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., stanowił: "Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki". Obecnie (po zmianach dokonanych przez art. 1 pkt 58 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz o zmianie innych ustaw, Dz. U. Nr 169, poz. 1387, ze zm.; dalej: nowelizacja ordynacji podatkowej z 2002 r.) odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 wskazanej ustawy: "Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". W uzasadnieniu TK wskazał istotne (i bezpośrednio związane z treścią art. 64 ust. 2 Konstytucji RP) powody, dla których domniemanie konstytucyjności art. 70 § 6 O.p. w badanym brzmieniu nie może zostać utrzymane. Zauważył, że zaskarżone rozwiązanie różnicuje bowiem w istotny sposób zakres czasowy odpowiedzialności podatników w zależności od arbitralnego i przypadkowego kryterium, tj. posiadania lub nieposiadania składników majątkowych pozwalających na ustanowienie zabezpieczenia w formie hipoteki przymusowej. TK zwrócił też uwagę, że posiadanie majątku i jego forma (nadająca się do założenia hipoteki przymusowej lub nie) najczęściej nie ma związku z genezą zobowiązania podatkowego - stosowanie tej instytucji nie jest bowiem zastrzeżone dla należności z tytułu podatku od nieruchomości, podatku od czynności cywilnoprawnych w związku z nabyciem przedmiotu hipoteki, podatku spadkowego od odziedziczonej nieruchomości albo podatku dochodowego z tytułu najmu nieruchomości, lecz może służyć wykonaniu wszystkich bez wyjątku zobowiązań podatkowych zabezpieczanych na podstawie Ordynacji podatkowej. Trybunał nie znalazł również wystarczających argumentów dla uzasadnienia stanowiska, że akurat to właściciele nieruchomości mieliby dożywotnio odpowiadać za należności podatkowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki. Można więc w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej także art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w zakresie, o którym mowa w omawianym orzeczeniu Trybunału. Oczywistość niezgodności przepisu z Konstytucją oraz z uprzednią wypowiedzią Trybunału stanowią wystarczające przesłanki do odmowy przez sąd zastosowania przepisów ustawy. W tak bowiem oczywistych sytuacjach trudno oczekiwać, by sądy uruchomiały procedurę pytań prawnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 808/16 i przywołane tam: R. Hauser, A. Kabat, glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2002 r., I PA/Po 461/01- OSP z 2003/2 s. 73-75, M. Wiącek, Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 20011, s. 269, uchwała NSA z 16 października 2006 r., sygn. akt I FPS 2/06, ONSAiWSA 2007/1/3, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 maja 2015 r., I FSK 185/14, z dnia 21 stycznia 2015 r., II FSK 1764/14, z dnia 16 września 2014 r., I FSK 317/14). Przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. objęty jest takimi samymi zastrzeżeniami co do jego konstytucyjności jak uregulowanie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który brzmi analogicznie jak obowiązujący do 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Sąd, biorąc pod uwagę wyżej wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdza, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości skarżącego nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności składkowych biegł na zasadach ogólnych. Podkreślić zatem należy, że sąd administracyjny rozstrzygając konkretną sprawę dokonuje wykładni przepisów prawa materialnego mających w niej zastosowanie, a wykładnia ta powinna uwzględniać podstawowy akt prawny, jakim jest Konstytucja RP (tzw. wykładnia prokonstytucyjna). Celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej jest zapobieżenie sytuacji, w której doszłoby do zróżnicowania uprawnień lub obowiązków podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia składek zabezpieczonych hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2014 r., II FSK 1197/12). Ta konkluzja jest uprawniona z uwagi na zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisami, których dotyczą wskazane przez Trybunał Konstytucyjny zastrzeżenia konstytucyjności art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. W ponownie prowadzonym postępowaniu ZUS uwzględni powyższe zastrzeżenia Sądu co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wyjaśniając kwestię przedawnienia należności składkowych z uwzględnieniem powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a także co do zasad prowadzenia postępowania dowodowego w tym załączania do akt oryginalnych lub uwierzytelnionych dowodów z dokumentów, na podstawie których organ ustala istotne okoliczności faktyczne sprawy. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania w kwocie 497 zł, na które składają się koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, określone w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 1804) oraz opłata od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. ----------------------- 18