II FZ 308/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/Go 36/18 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 16 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie Wyrokiem z 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Go 36/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo Z. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z 16 listopada 2017 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2013 r. Wyrok został wydany na rozprawie, na której obecny był skarżący wraz z profesjonalnym pełnomocnikiem. Pismem z dnia 29 marca 2018 r. skarżący wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie, tłumacząc uchybienie terminu do wniesienia rzeczonego pisma procesowego złym samopoczuciem i stanem zdrowia pracownika upoważnionego do wysłania korespondencji w placówce pocztowej. Do wniosku o przywrócenie terminu został dołączony wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku wraz z dowodem uiszczenia opłaty kancelaryjnej oraz zwolnienie lekarskie na druku ZUS ZLA za okres 28 – 29 marca 2018 r. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podniósł, iż w dniu 28 marca 2018 r. pracownik skarżącego został zobligowany do wysłania korespondencji zawierającej pismo procesowe, czego jednakże nie uczynił z uwagi na nagłe pogorszenie stanu zdrowia. W ocenie skarżącego poinformowanie go o zaistniałej sytuacji przez pracownika następnego dnia, tj. 29 marca 2018 r., uniemożliwiło temuż zachowanie 7-dniowego terminu do dokonania czynności. Skarżący wskazał, iż niezwłocznie tego samego dnia sporządził wniosek o przywrócenie terminu i nakazał innemu pracownikowi wysłanie korespondencji do sądu. Powyższe w ocenie strony świadczy o dochowaniu przezeń wszelkich możliwych środków zmierzających do wywiązania się z ciążących nań obowiązków procesowych. Skarżący wskazał, iż nie wiedział o złym stanie zdrowia pracownika oraz o niezłożeniu wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w terminie, co winno skutkować niemożnością przypisania winy skarżącemu. Pismem z dnia 3 kwietnia 2018 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił argumentację zawartą we wniosku o przywrócenie terminu podnosząc, iż o niezawinionym działaniu skarżącego świadczy dodatkowo fakt, iż przygotowanie przez profesjonalnego pełnomocnika projektu wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku nastąpiło już w dacie 23 marca 2018 r., którego to dnia następnie projekt owego wniosku został przesłany skarżącemu celem należytego opłacenia, podpisania oraz wysłania do sądu. Na potwierdzenie powyższego pełnomocnik przedłożył korespondencję mailową i wydruk projektu pisma procesowego. Postanowieniem z 10 kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przywrócenia terminu do wystąpienia z wnioskiem o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku tegoż sądu z dnia 21 marca 2018 r. W ocenie sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie nie sposób było przypisać skarżącemu braku winy w uchybieniu terminu do wystąpienia z pismem procesowym z uwagi na fakt, iż ponosi on odpowiedzialność za działania i zaniechania swoich pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wskazał, iż skarżącego obciążają wszelkie skutki prawne wynikające z niewywiązania się w terminie z czynności procesowej, której to okoliczności nie można uznać za dokonanej bez winy strony. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 23 kwietnia 2018 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżył rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu swojego stanowiska pełnomocnik skarżącego powtórzył argumentację podniesioną we wniosku o przywrócenie terminu oraz piśmie uzupełniającym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. W myśl art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Stosownie zaś do treści art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, o czym stanowi art. 87 § 4 p.p.s.a. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż przywrócenie terminu może nastąpić jedynie przy kumulatywnym spełnieniu trzech przesłanek, tj. 1) złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny jego uchybienia, 2) dopełnienie czynności, dla której określony był termin, 3) uprawdopodobnienie uchybienia terminu bez winy wnioskującego, zaś brak spełnienia którejkolwiek z nich skutkuje niemożnością zastosowania przez sąd omawianej instytucji. Na wstępie wyjaśnić należy, iż brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, iż przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności (postanowienie SN z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99). Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania regulacji art. 86 § 1 p.p.s.a., wszak o braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie w sytuacji niemożności usunięcia przez stronę przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (postanowienie NSA z 15 lipca 2014 r., II FZ 832/14; postanowienie NSA z 9 września 2014 r., I GZ 499/14; postanowienie NSA z 2 października 2014 r., II OZ 1011/14; postanowienie NSA z 28 lutego 2018 r., II FZ 96/18). Rozpatrując przesłankę braku zawinienia w uchybieniu terminu należy nadto wskazać, iż winą za uchybienie terminu może być obarczona również osoba trzecia, której strona postępowania sądowoadministracyjnego powierza dokonanie określonej czynności procesowej. Może to dotyczyć zarówno działania profesjonalnego pełnomocnika, jak również pracownika samej strony postępowania. Powyższa kwestia wielokrotnie była przedmiotem rozważań tutejszego Sądu (postanowienie NSA z 28 lutego 2018 r., II FZ 96/18; wyrok NSA z 2 października 2015 r., II OSK 148/14; postanowienie NSA z 18 listopada 2014 r., I GZ 498/14; postanowienie NSA z 22 października 2014 r. II FZ 1586/14). Sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią więc funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tejże instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki i okoliczności muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy proceduralne w rzeczonym zakresie nie przewidują odstępstwa. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy zaaprobować ocenę dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku zawinienia w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Okoliczności przytoczone przez skarżącego zarówno we wniosku o przywrócenie terminu i piśmie procesowym z 3 kwietnia 2018 r., jak również w zażaleniu, tj. nagła choroba i złe samopoczucie pracownika zobowiązanego do wysłania pisma, nie mogły być brane pod uwagę przez sąd jako przesłanki uzasadniające uchybienie terminu, o którym mowa w art. 141 § 2 p.p.s.a., bez odniesienia tejże okoliczności do konkretnych realiów sprawy. Wbrew twierdzeniom podniesionym w zażaleniu skarżącego sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 87 § 2 p.p.s.a. i zasadnie stwierdził, iż w stanie faktycznym sprawy należało przypisać temuż winę w uchybieniu ustawowego terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie była ocena, czy w sytuacji powzięcia informacji o niemożności wywiązania się z obowiązku służbowego (wysłanie wniosku przez pracownika skarżącego), pracownik był zobowiązany w ramach reżimu należytej staranności powiadomić skarżącego, iż w terminie otwartym do wniesienia owego wniosku nie będzie w stanie samodzielnie dokonać rzeczonej czynności, a nadto – czy wobec niepoinformowania w odpowiedniej dacie skarżącego o zaistniałej sytuacji można przypisać temuż brak winy, skoro uchybienie terminu było wynikiem zaniechania jego pracownika. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględnienie zasad prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, prowadzi do konkluzji, iż powiadomienie pracodawcy przez jego pracownika o okoliczności choroby, która uniemożliwia dokonanie czynności technicznej wysłania korespondencji w ustawowym terminie, nie jest czynnością nadzwyczajną, niemożliwą do wykonania w razie złego samopoczucia pracownika. Co więcej, należy przyjąć, iż pracownik skarżącego, mając świadomość wpływu, jaki wywrze jego choroba na możliwość złożenia wniosku w terminie, pozwolił biernie temu terminowi upłynąć, a takie zachowanie z pewnością nie jest przejawem należytej staranności. Proste przekazanie informacji o okoliczności choroby swojemu pracodawcy jest czynnością faktyczną, która nie wymaga podejmowania przez pracownika szeregu działań i może być dokonana również w stanie złego samopoczucia. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż upoważniony przez skarżącego pracownik nie był pozbawiony możliwości kontaktu ze skarżącym, toteż nie można uznać jakoby brak przekazania informacji o niewysłaniu korespondencji do sądu nosił znamiona niezawinionego działania, zwłaszcza, iż – jak wynika ze zwolnienia lekarskiego przedłożonego przez pełnomocnika skarżącego – pracownik ten mógł chodzić, zatem stan zdrowia tegoż w dniu upływu terminu (vide: 28 marca 2018 r.) pozwalał na poinformowanie skarżącego o konieczności podjęcia przezeń dodatkowych czynności koniecznych do wywiązania się z obowiązku terminowego wniesienia pisma procesowego. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane we wcześniejszej części uzasadnienia, iż strona postępowania ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania osób trzecich, jeżeli zleca tymże określone czynności techniczne czy procesowe. Reasumując, należy zaaprobować ocenę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, iż poprzez niepowiadomienie skarżącego o swojej chorobie w dniu 28 marca 2018 r. uniemożliwiającej wysłanie tego dnia korespondencji z zachowaniem ustawowego terminu, pracownik skarżącego dopuścił się lekkomyślności będącej nienależytym dbaniem o sprawy skarżącego, co świadczy o zawinionym niedotrzymaniu termin, o którym mowa w art. 141 § 2 p.p.s.a., a tym samym braku zasadności zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez przywrócenie skarżącemu rzeczonego terminu. Bez wpływu dla niniejszej oceny pozostaje okoliczność, iż pełnomocnik skarżącego przygotował projekt wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia w możliwie najszybszym terminie, który następnie został należycie opłacony i podpisany, wszak występowanie w sprawie profesjonalnego pełnomocnika skarżącego dodatkowo świadczy o konieczności sprawowania przezeń pieczy nad wywiązywaniem się z obowiązków procesowych. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.