II SA/Wa 795/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Beata Gibzińska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.N. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów postanawia odmówić przyznania K.N. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych K.N. wraz ze skargą na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora dla najlepszych studentów wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że jest studentką, obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów pozostając na utrzymaniu rodziców, którzy są na emeryturze. Ojciec ma orzeczenie o niepełnosprawności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy otrzymują emeryturę w wysokości 1.936,74 zł (matka) oraz 3.392,25 zł (ojciec). Łączny dochód rodziny stanowi kwota – 5.328,99 zł. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku. Do oszczędności zaliczyła 39 zł zgromadzone na rachunku bankowym oraz 700 euro w postaci stypendium Erasmus+. Podała, że rodzice posiadają na współwłasność mieszkanie o powierzchni 70 m2, działkę o powierzchni 200 m2, a ojciec ma samochód osobowy. Jako zobowiązania i stałe wydatki podała opłaty za: mieszkanie – ok. 600 zł, telewizję – ok. 100 zł, prąd – ok. 400 zł, gaz - ok. 100 zł, wodę – ok. 100 zł, leki – ok. 300 zł, koszty związane z leczeniem – ok.- 500 zł, kredyt – 230 zł, ubezpieczenie na życie – ok. 120 zł, co stanowi łącznie ok. 2.450 zł. Mając powyższe na względzie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zwrócić należy uwagę, że prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 199 P.p.s.a., generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Jak wynika z oświadczeń skarżącej jest ona studentką i nie osiąga żadnych dochodów. Nie posiada żadnego majątku, za wyjątkiem oszczędności w kwocie 39 zł zgromadzonych na rachunku bankowym oraz 700 euro w postaci stypendium Erasmus+. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami. W tym miejscu należy podkreślić, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko majątek i dochody samej wnioskodawczyni lecz również dochody i majątek osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jej możliwości płatnicze (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13, z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 1050/14 oraz z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt I FZ 51/15 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Należy przyznać, że choć rodzice skarżącej nie biorą udziału w tym postępowaniu i nie mają obowiązku uiszczenia za nią wpisu, jednak ich stan majątkowy i wysokość osiąganych dochodów rzutuje w sposób bezpośredni na rzeczywistą sytuację materialną skarżącej i jej obiektywne możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 385/13 - dostępne j.w.). Ponadto należy podkreślić, że przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi, a w szczególności art. 128 tego Kodeksu nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Zgodnie zaś z utrwalonym i wielokrotnie wyrażanym w judykaturze stanowiskiem, do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Okoliczność, że pełnoletnie dziecko, które nie posiada własnego majątku, uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców, nie uzasadnia jeszcze zwolnienia od kosztów sądowych. Z istoty obowiązku alimentacyjnego wynika bowiem, że w wypadkach uzasadnionych prowadzenia procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło możliwości samodzielnego utrzymania, rodzice powinni wyłożyć potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takim wypadku o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, publ. Lex nr 8963 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06, z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II FZ 513/10 - orzeczenia dostępne j.w.). W związku z powyższym rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy dokonać oceny całokształtu sytuacji materialnej wszystkich członków gospodarstwa domowego, na którą składają się z jednej strony - ich majątek i dochody, zaś z drugiej - niezbędne koszty utrzymania obciążające ich wspólne gospodarstwo domowe. Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że łączny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 5.328,99 zł miesięcznie. Członkowie rodziny (poza skarżącą) posiadają stałe dochody (emerytury), a ponadto mieszkanie, działkę oraz samochód osobowy. Jednocześnie do niezbędnych kosztów utrzymania należy zaliczyć opłaty za mieszkanie, a także wydatki związane z leczeniem członków rodziny. Powyższe okoliczności świadczą zatem, że po odliczeniu od dochodu rodziny niezbędnych kosztów utrzymania pozostaje do dyspozycji kwota ok. 2.850 zł, a zatem skarżąca oraz jej rodzina nie pozostają w niedostatku. Jak już wskazano wcześniej koszty strony związane z jej udziałem w sprawie mogą zostać pokryte z budżetu państwa jedynie w przypadku, gdy jej dochody (ewentualnie rodziny, na utrzymaniu której pozostaje) oraz stan majątkowy są istotnie niższe od przeciętnych i często nie wystarczają nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb (opłacenie kosztów utrzymania mieszkania). Biorąc powyższe pod uwagę oraz fakt, że w przedmiotowej sprawie wpis sądowy od skargi wynosi 200 zł należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.