III SA/Gl 390/18

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. B. (B.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący, reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagał się zwolnienia z kosztów sądowych (vide: rubryka nr 4.1 formularza). W jego uzasadnieniu podał, że prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. W jego toku posiadane ruchomości (vide: rubryka nr 7.3. formularza) zostały zajęte. Ustanowiono na nich zastaw skarbowy. Natomiast na nieruchomości wymienionej w rubryce nr 7.1 będącej jego współwłasnością ustanowiona została hipoteka przymusowa na łączną kwotę ok. 3 mln zł oraz hipoteka umowna do kwoty 300.000,00 zł z tytułu udzielonej pożyczki, na zwrot której nie posiada środków. Obecnie sam wychowuje syna, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Żona nie partycypuje w wydatkach. Sytuacja rodzinna i finansowa pogorszyła się do tego stopnia, że musiał zmienić miejsce zameldowania. Jego dochody z tytułu prowadzonej działalności wynoszą 1.500,00 zł. Nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, dlatego też zatrudniony jest dodatkowo na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem rzędu 1.650,00 zł. Ponieważ ponoszone wydatki obejmują: czynsz najmu (900,00 zł), inne media (450,00 zł), wyżywienie (1.000,00 zł), pomoc prawną (1.500,00 zł) oraz zakup ubrań (200,00 zł), doraźnie korzysta z pomocy rodziny. Poza kwotą 1.400,00 zł nie posiada innych oszczędności oraz perspektyw na poprawę sytuacji majątkowej. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożył: - umowę najmu lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2; - wydruk z księgi wieczystej nieruchomości, której skarżący jest współwłaścicielem; - listę płac za okres od [...] do [...] r.; - zeznanie podatkowe za 2017 r.; - zaświadczenie o zameldowaniu; - dokumenty wskazujące na prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne; - umowę majątkową małżeńską; - wyciągi z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z dokumentacją księgową dotyczącą prowadzonej działalności gospodarczej; - faktury VAT ponoszonych wydatków za energię elektryczną oraz telefon. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (vide: art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.), następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie z kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do podania takich danych, które mogłyby wskazywać, że ta jest trudna. Pominął natomiast informacje odnoszące się do stanu majątkowego swojej żony zasłaniając się zawartą umową majątkową małżeńską. W tej sytuacji przedłożony przy pismach z dnia [...] i [...] r. materiał źródłowy, uznano za niekompletny. Nie pozwalał on bowiem na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, bo skoro skarżący pozostaje w związku małżeńskim to dochody, wydatki i posiadany przez żonę majątek należało wykazać w treści formularza. Z regulacji zawartej w art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682) wynika wszakże, iż małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy. Ta obejmuje swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się zatem, iż to czy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy też pozostają w rozdzielności majątkowej nie ma większego znaczenia. Jeśli trwa małżeństwo, to dokonując oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy należy uwzględniać dochody jego współmałżonka i składniki posiadanego majątku (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412, z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Stanowisko jakoby pozostawanie w rozdzielności majątkowej zwalniało żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Podobnie jak twierdzenie jakoby z uwagi na powyższe niemożliwe było uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony. Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z nich względem osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, polegających na udzielaniu współmałżonkowi wsparcia finansowego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, Lex nr 563242). Tym bardziej, że małżonkowie – niezależnie od panujących między nimi stosunków – tworzą rodzinę. Dlatego też przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy uwzględnia się dochody wszystkich członków jego rodziny. Powyższe następuje w oparciu o oświadczenia czy zaświadczenia złożone w tym przedmiocie. Okoliczność, iż małżonkowie zamieszkują odrębnie, nie ma większego znaczenia, gdyż żona skarżącego nie może zostać wyłączona ze składu rodziny, którą ten założył wstępując w związek małżeński. Jako osoba, która pozostaje w takim związku, posiada rodzinę, a dochodem tej rodziny są dochody wszystkich jego członków. Ustalając zatem dochód wnioskodawcy, należało uwzględnić dochód jego żony, choć ta wspólnie z nim nie mieszka i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Nie ma bowiem podstaw prawnych do nieuwzględniania dochodów osiąganych przez żonę skarżącego. Tym bardziej, że choć ten twierdzi, że sam zamieszkuje w wynajmowanym mieszkaniu, to jednak oświadcza, że kiedy odwiedza syna w każdy poniedziałek, środę i piątek, tam ma zapewnione posiłki w postaci obiadów i kolacji (vide: dokumenty dołączone do pisma z dnia [...] r.). Co istotne, choć zameldowany jest od [...] r. na pobyt stały przy ul. [...] w Z., czyli w wynajmowanym mieszkaniu, to dalej posługuje się adresem przy ul. [...] w R.(vide: zaświadczenie z zakładu pracy, wydruki z rachunku bankowego, czy dokumenty księgowe prowadzonej działalności gospodarczej), gdzie mieszka jego żona (vide: akt notarialny z dnia [...] r.). A ponieważ wskazane w treści formularza dochody wnioskodawcy wynoszą 3.150,00 zł (z tytułu prowadzonej działalności oraz ze stosunku pracy), podczas gdy zadeklarowane wydatki, powyższą kwotę przekraczają, kwestia pomocy finansowej ze strony rodziny wymagała zweryfikowania. Tymczasem do dnia dzisiejszego skarżący stosownych oświadczeń w tym przedmiocie nie przedłożył, choć te mają kluczowe znaczenie w sprawie, jako że materiał źródłowy, który nadesłano nie potwierdził osiąganego z działalności gospodarczej dochodu rzędu 1.500,00 zł miesięcznie, tylko stratę w kwocie 5.563,36 zł. Co istotne ta została również poniesiona w 2017 r. Pojawia się zatem pytanie jakie było pochodzenie środków, które skarżący w ramach prowadzonej działalności wydatkował. Tym bardziej, że te przekraczały uzyskany z tego tytułu przychód. I tak w roku 2017 wydatki wynosiły 83.778,30 zł, przy przychodzie rzędu 59.732,90 zł, natomiast w roku bieżącym (dane z czerwca) te stanowiły kwotę 15.438,36 zł, przy przychodzie wynoszącym 9.875,00 zł. Wprawdzie skarżący posiada dodatkowy dochód z tytułu zatrudnienia w firmie "A". Ten jednak kształtuje się na poziomie 1.623,05 zł netto miesięcznie. Wynagrodzenie to – jak wynika z zaświadczenia pracodawcy – wypłacane jest gotówką. Czy to jego część wpłacana jest co miesiąc na rachunek bankowy skarżącego (wpłaty dokonywane we wpłatomacie), celem opłacenia należnych składek ZUS, nie podano. Ustalono jedynie z nadesłanych wyciągów bankowych, że wpłaty te wynosiły: 1.400,00 zł (kwiecień), 1.250,00 zł (maj), 1.100,00 zł (czerwiec) i 700,00 zł (lipiec), podczas gdy zadeklarowane w treści urzędowego formularza wydatki wynoszą łącznie 4.050,00 zł. A ponieważ niemożliwe jest aby wydatki przewyższały uzyskiwane dochody zwłaszcza, że wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, które jak wynika z przedłożonych dokumentów nie uniemożliwia prowadzenia działalności gospodarczej (vide: zestawienia sprzedaży na rzecz kontrahenta będącego zarazem pracodawcą wnioskodawcy). Dlatego też rozpoznający sprawę uznał, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jego oświadczenie o wysokości osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie odzwierciedla rzeczywistej sytuacji materialnej, w której się znajduje. Okoliczność ta nie pozwala na uwzględnienie złożonego wniosku. W orzecznictwie ugruntował się nawet pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt II FZ 225/08, LEX nr 493657 oraz z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Tym samym wielkość należnego w sprawie wpisu sądowego, przekraczającego posiadane oszczędności, które zadeklarowano w rubryce 7.2.1. formularza na poziomie 1.400,00 zł, nie mogła przemawiać za uwzględnieniem złożonego wniosku. Podobnie jak ilość spraw zawisłych w tut. Sądzie. Miarkowanie kosztów sądowych, które skarżący mógłby ponieść może mieć bowiem miejsce dopiero wtedy, gdy podane informacje o stanie majątkowym i rodzinnym nie budzą żadnych wątpliwości. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje, dlatego też mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.