I SA/Ol 455/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółki A na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy przeglądania akt postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej Naczelnik Urzędu Skarbowego, organ egzekucyjny, organ I instancji) prowadzi egzekucję administracyjną do majątku dłużnika rzeczowego Spółki A. (dalej A., dłużnik rzeczowy, skarżąca), na podstawie dwudziestu siedmiu tytułów wykonawczych wystawionych 13 lipca 2017r. przez wierzyciela: Naczelnika Urzędu Skarbowego. Tytuły wykonawcze obejmują zaległości zobowiązanego: Spółki B. (dalej B., zobowiązany, dłużnik osobisty), w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące pomiędzy kwietniem 2004r. a grudniem 2006r., w łącznej kwocie należności głównej 1.549.889,60 zł. Organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego zawiadomieniem z 20 lipca 2017r. dokonał zajęcia prawa wieczystego użytkowania gruntu oraz własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość na gruncie. Zawiadomienie doręczono dłużnikowi osobistemu: B., jak też rzeczowemu: A., któremu aktualnie przysługuje prawo wieczystego użytkowania gruntu oraz prawo własności budynków (karta 4 akt organu I instancji). Pismem z 5 października 2017r. Spółka A. zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego o umożliwienie wglądu do wszystkich spraw podatkowych oraz egzekucyjnych dotyczących podmiotu - Spółki B., w oparciu o które wystawiono wymienione wyżej tytuły wykonawcze, jak też wykonania fotokopii akt. Uzasadniając powyższe skarżąca wskazała, że jest to niezbędne do prawidłowego podjęcia obrony jej interesów. Pismo zostało podpisane przez prezesa zarządu tej Spółki M. K. (k. 21). Jak wynika z notatki służbowej pracownika Urzędu Skarbowego z 5 października 2017r., prezesowi zarządu A. tego samego dnia okazano akta postępowania egzekucyjnego dotyczącego wniosków składanych przez A. i egzekucji prowadzonej wobec majątku dłużnika rzeczowego. Odmówiono natomiast wglądu do akt postępowania egzekucyjnego ze względu na to, że prezes zarządu A. nie jest stroną postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego B. (k. 22). Pismem z 29 listopada 2017r. Spółka ponowiła wniosek z 5 października 2017r. (k. 33). Postanowieniem z 19 grudnia 2017r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił Spółce A. przeglądania akt spraw podatkowych i egzekucyjnych. W wyniku wniesienia zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, DIAS, organ II instancji, organ odwoławczy) postanowieniem z 19 lutego 2018r. uchylił w całości ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uznał, że kwestia udostępnienia akt powinna nastąpić poprzez wydanie dwóch odrębnych postanowień: podatkowego w trybie przewidzianym przepisami ustawy Ordynacja podatkowa, oraz egzekucyjnego w trybie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z "[...]" nr "[...]" odmówił Spółce A. przeglądania akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego B. Organ powołał w sentencji art. 74 § 2 i art. 123 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017r., poz. 1257, ze zm., dalej K.p.a.), oraz art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2017r., poz. 1201 ze zm., dalej u.p.e.a.). W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Interes prawny musi być indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 28 lutego 2018r. sygn. akt I SA/Gl 78/18). Pojęcie interesu prawnego jest także definiowane poprzez wskazanie różnicy między interesem prawnym a interesem faktycznym. Czynnikiem różnicującym interes prawny i interes faktyczny jest istnienie lub brak normy prawnej przyznającej ochronę danemu podmiotowi. Zatem interes prawny może wynikać wyłącznie z powszechnie obowiązującego przepisu prawa, to jest z określonego przepisu prawnego, odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu. Organ I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie postępowanie egzekucyjne dzieli się na dwa etapy: 1. do 13 lipca 2017r., czyli wystawienia powyżej wskazanych tytułów wykonawczych oraz 2. okres po wystawieniu tych tytułów wykonawczych. Na etapie postępowania egzekucyjnego przed wskazanym dniem 13 lipca 2017r. postępowanie egzekucyjne prowadzone było do majątku zobowiązanego: B., będącego odrębnym podmiotem niż A., który wnioskuje o wgląd do akt postępowania egzekucyjnego, skierowanego do majątku B. Organ stwierdził, że Spółce A. nie przysługuje prawo wglądu do akt sprawy postępowań prowadzonych na rzecz innego podmiotu: B. W zażaleniu na to postanowienie A. wniosła o jego zmianę poprzez udzielenie wglądu do akt wskazanych w treści wniosku z 29 listopada 2017r. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 73 § 1 i art. 74 § 1 K.p.a. Podniosła, że jest podmiotem wobec którego toczy się egzekucja z nieruchomości na podstawie powyżej wskazanych tytułów wykonawczych. Zatem A. przysługuje prawo wglądu do wskazanych akt celem ustalenia, czy zobowiązanie istnieje, czy też wygasło z uwagi na zapłacenie należności lub przedawnienie, oraz czy tytuły wykonawcze zostały prawidłowo wystawione. Spółka stara się o zwolnienie jej mienia spod egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie ww. tytułów wykonawczych, a wgląd do akt ma na celu zapewnienie podjęcia jej skutecznej obrony lub zaniechania działań, jeżeli miałyby one okazać się bezskuteczne, i tym samym obronić ją od ponoszenia zbędnych kosztów. Spółka podniosła, że stosownie do dyspozycji przepisów k.p.c. regulujących powództwo przeciwegzekucyjne, musi powołać wszystkie dowody oraz zarzuty, jakie na danym etapie były możliwe. Nie zgodziła się z twierdzeniem organu egzekucyjnego, że miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy. Opisała, że pracownik organu pokazał teczkę oraz trzymając ją w ręku przekartkował, starając się przy tym, aby odległość między osobą reprezentującą spółkę a aktami, nie była mniejsza niż 1 metr i oświadczył, że wszystkie te dokumenty zostały dostarczone stronie. Uniemożliwiono jednak sprawdzenie czy rzeczywiście tak było. Zarzucono ponadto, że organ egzekucyjny błędnie powołuje się w zaskarżonym postanowieniu na przepisy ustawy Ordynacja podatkowa, bowiem na etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego winien stosować przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Postanowieniem z "[...]" nr "[...]" Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu powołał art. 28 i art. 73 § 1 K.p.a., jak też wyrok NSA z 23 czerwca 2017r. sygn. akt II OSK 2668/15. Podzielił pogląd organu egzekucyjnego, że nie istnieje podstawa prawna, z której prezes zarządu Spółki A., posiadający status dłużnika rzeczowego - podmiotu odpowiedzialnego z przedmiotu hipoteki, może wywodzić interes prawny w udostępnieniu akt postępowania egzekucyjnego, prowadzonego do majątku odrębnego podmiotu: B. A. nie była stroną postępowania głównego, tj. postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku B. Zatem nie przysługuje jej prawo wglądu do akt sprawy postępowań prowadzonych na rzecz innego podmiotu. Organ odwoławczy podał, że nie sposób odmówić racji twierdzeniu, że skarżąca posiada interes faktyczny w sprawie dokonanego zawiadomieniem z 20 lipca 2017r. o zajęciu prawa wieczystego użytkowania gruntu oraz własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość. Jak wynika z treści księgi wieczystej prawo własności zajętej nieruchomości wpisane jest na rzecz Gminy "[...]", a prawo wieczystego użytkowania gruntu i własności budynków na rzecz A. Jednakże brak jest przepisu prawa (interesu prawnego), na podstawie którego Naczelnik Urzędu Skarbowego mógłby umożliwić prezesowi zarządu A. wgląd do akt postępowania egzekucyjnego dotyczącego B. jako strony odrębnego postępowania. Zdaniem organu II instancji, takie działanie naruszyłoby przepis art. 6 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zaznaczono, że A. posiada status dłużnika rzeczowego. Skarżąca posiada zatem status strony (interes prawny) w odniesieniu do czynności związanych z zajęciem nieruchomości oraz postępowaniami administracyjnymi zainicjowanymi wnioskami prezesa Spółki A. w sprawie: zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, skargi na czynność egzekucyjną i zwolnienia z zajęcia nieruchomości (pisma z 17 sierpnia 2017r.). Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy prezes skarżącej Spółki został 5 października 2017r. zapoznany z aktami postępowań wszczętych na podstawie powyżej wskazanych wniosków. Na tą okoliczność 5 października 2017r. sporządzono notatkę służbową. Na tym tle organ II instancji za nieuzasadniony uznał podniesiony w treści zażalenia zarzut naruszenia przepisów art. 8, art. 9 i art. 10 § 1 oraz art. 73 § 1 i 74 § 1 K.p.a. Ponadto DIAS podał, że w sentencji jak też w uzasadnieniu postanowienia organ I instancji nie powołał się na żaden z przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa, co powoduje bezzasadność zarzutu błędnego powoływania się w zaskarżonym postanowieniu na przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Dodatkowo Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podał, że przekazał tut. Sądowi akta postępowania egzekucyjnego prowadzonego w sprawie B. na wezwania Sądu w sprawach o sygn. akt I SA/Ol 51/18 i I SA/Ol 52/18. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Spółka A. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie od organu II instancji na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów: art. 9, art. 10 § 1, art. 73 § 1 oraz art. 74 § 1 K.p.a. W treści skargi Spółka powtórzyła argumentację zażalenia. Podniosła dodatkowo, że organ odwoławczy błędnie wskazał, jakoby Spółka zapoznała się 5 października 2017r. z treścią akt. Nie jest to prawdą, a sposób działania organu I instancji narusza zasadę praworządności. Jedyną przyczyną odmowy udostępnienia akt była okoliczność, że organy obu instancji nie były w ich posiadaniu. W ocenie strony przysługuje jej prawo wglądu do żądanych dokumentów. W przeciwnym przypadku Spółka nie może nawet sprawdzić, czy wymienione w zawiadomieniu o zajęciu tytuły wykonawcze rzeczywiście istnieją nie tylko w sensie prawnym, ale i fizycznym, oraz czy zajęcie rzeczywiście opiewa na kwoty wynikające z tytułów wykonawczych. Organ mógłby ponadto egzekwować po raz kolejny te same należności lub egzekwować należności, które są mu zupełnie nienależne zwłaszcza w sytuacji, gdy zobowiązany nie istnieje lub nie ma organów, które mogłyby podjąć działania w jego imieniu, a taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Podał, że skarżąca miała możliwość zapoznania się z aktami postępowania egzekucyjnego prowadzonego w sprawie B. w postępowaniu prowadzonym przed WSA w Olsztynie o sygn. akt I SA/Ol 51/18 i I SA/Ol 52/18. Nieuzasadnione pozostaje zatem twierdzenie skarżącej, że nie ma wiedzy czy zobowiązanie istnieje czy też wygasło z uwagi na zapłacenie należności lub przedawnienie, czy tytuły wykonawcze rzeczywiście istnieją, zostały prawidłowo wystawione oraz, czy zajęcie rzeczywiście opiewa na kwoty wynikające z powyżej wskazanych tytułów wykonawczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015r. brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018r. poz. 1302) zwanej dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z "[...]", utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z "[...]" o odmowie Spółce A. (dłużnikowi rzeczowemu) przeglądania akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku innego podmiotu Spółki B. będącej zobowiązanym w prowadzonym przez ten organ "głównym" postępowaniu egzekucyjnym, na podstawie dwudziestu siedmiu tytułów wykonawczych. Skarżąca wywodzi, że jest podmiotem, wobec którego toczy się egzekucja z nieruchomości na podstawie powyżej wskazanych tytułów wykonawczych. Stara się o zwolnienie jej mienia spod egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie ww. tytułów wykonawczych, a wgląd do akt ma na celu zapewnienie jej podjęcia skutecznej obrony lub zaniechania działań, jeżeli miałyby one okazać się bezskuteczne. W ocenie zaś organu administracji, A. nie była stroną postępowania głównego, tj. postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku B. Na etapie przed wystawieniem tytułów wykonawczych w dniu 13 lipca 2017r., postępowanie egzekucyjne, prowadzone było do majątku zobowiązanego: B. będącego odrębnym podmiotem niż podmiot A., który wnioskuje o wgląd do akt postępowania egzekucyjnego, prowadzonego do majątku zobowiązanej Spółki B. Zatem Spółce A. nie przysługuje prawo wglądu do akt sprawy postępowań prowadzonych na rzecz innego podmiotu: B. Wobec powyższego istota sporu pomiędzy skarżącą a organem administracyjnym sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w toku postępowania w sprawie udostępnienia akt egzekucyjnych należy ustalać krąg stron na potrzeby tego i tylko tego postępowania. Zgodnie z art. 73 § 1 powoływanej już wyżej ustawy - K.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, a uprawnienie to przysługuje stronie również po zakończeniu postępowania. W ocenie Sądu okoliczność wskazująca na to, że art. 73 § 1 K.p.a. posługuje się pojęciem strony nie oznacza, że jest to inna strona niż strona w postępowaniu "głównym", czyli postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec B. Postępowanie w sprawie udostępnienia akt ma charakter postępowania incydentalnego i zależnego od owego postępowania głównego. To w postępowaniu głównym organ administracji prowadzi sprawę egzekucyjną. Skoro postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania egzekucyjnego ma charakter wpadkowy, incydentalny i zależny od postępowania głównego, to także i krąg stron na potrzeby postępowania wpadkowego nie ustala się odrębnie niż ten, który organ ustalił na potrzeby postępowania głównego. Pojęcie strony reguluje art. 28 K.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z definicji zobowiązanego, unormowanej w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. wynika, że jest to osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym. Nie ulega wątpliwości, iż w zawiadomieniu o zajęciu nieruchomości z 20 lipca 2017r., organ egzekucyjny różnicuje dłużnika rzeczowego A. i zobowiązanego B., traktując wyłącznie drugą ze wskazanych spółek jako zobowiązaną. Ponadto tytuły wykonawcze wystawiono wobec zobowiązanego B. w postępowaniu głównym. Tut. Sąd w składzie orzekającym uznał, że o tym, czy danej osobie przysługuje status strony, rozstrzygać należy na zasadach ogólnych, tj. na podstawie art. 28 K.p.a. (zob. wyroki NSA z 7 lipca 2010r., sygn. akt II OSK 1081/09; z 29 marca 2006r., sygn. akt II OSK 679/05 oraz z 21 marca 2007r. sygn. akt II OSK 497/06, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe orzeczenia przytaczane w dalszej części uzasadnienia). Ten artykuł obowiązuje także na potrzeby postępowania uregulowanego art. 73 i 74 K.p.a. Tym samym skoro art. 73 § 1 K.p.a. stanowi, że strona ma prawo wglądu do akt, a także sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów - to przepis ten wyraźnie wskazuje na pojęcie strony ustalone przez organ na potrzeby postępowania głównego, a nie wpadkowego. Tym samym skoro w toku postępowania głównego Naczelnik Urzędu Skarbowego określił krąg stron, to taki krąg i tylko takie strony mogły skorzystać z odrębnego (incydentalnego i wpadkowego) postępowania, jakim jest postępowanie regulowane art. 73 i 74 K.p.a. dotyczące udostępnienia akt. Sąd podziela stanowisko dominujące w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w myśl którego nie istnieją odrębne katalogi stron: na potrzeby postępowania w sprawie udostępnienia akt oraz na potrzeby postępowania głównego. Ani art. 73 i 74 K.p.a. ani jakikolwiek inny przepis (w tym art. 140, czy też art. 144 k.c.) nie kreują odrębnego interesu prawnego w sposób odrębny i niezależny od interesu prawnego statuującego strony w postępowaniu głównym (zob. m.in.: wyrok NSA z 8 maja 2013r., sygn. akt II OSK 2679/11; wyrok NSA z 23 czerwca 2017r., sygn. akt II OSK 2668/15). Na gruncie badanej sprawy istotne znaczenie ma również to, że art. 73 K.p.a. nie jest podstawą do oceny prawidłowości ustalania kręgu stron w postępowaniu głównym. Istotą postępowania uregulowanego w powołanych przepisach jest tylko stricte prawnoprocesowa kwestia udostępnienia akt postępowania, formy udostępnienia, zakresu udostępniania i zasad odmowy udostępniania. Skoro tak to inne kwestie, ściśle merytoryczne, jak ocena prawidłowości ustalania kręgu stron, są już poza przedmiotem tego wpadkowego postępowania (zob. m.in.: wyrok NSA z 29 września 2011r., sygn. akt II GSK 1409/11; postanowienie NSA z 12 maja 2011r., sygn. akt I OSK 771/11). Wobec tego w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 73 K.p.a. nie można dokonywać oceny prawidłowości ustalania kręgu stron w postępowaniu głównym. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy nie można zarzucić naruszenia prawa zaskarżonemu postanowieniu oraz poprzedzającemu je postanowieniu organu I instancji o odmowie udostępniania skarżącej akt sprawy. Skoro wniosek o udostępnienie akt pochodził od podmiotu, który nie jest zobowiązanym w egzekucji administracyjnej, to uzasadniona była odmowa udostępnienia akt sprawy w przedmiotowej sprawie. Nie narusza prawa ocena organu odwoławczego, że brak jest przepisu prawa (interesu prawnego), na podstawie którego Naczelnik Urzędu Skarbowego mógłby umożliwić prezesowi zarządu A. wgląd do akt postępowania egzekucyjnego dotyczącego B. jako strony odrębnego postępowania. Skarżąca posiada status strony (interes prawny) tylko w odniesieniu do czynności związanych z zajęciem nieruchomości oraz postępowaniami administracyjnymi wszczętymi w związku z tym zajęciem. Mając na uwadze całokształt przywołanej argumentacji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.