II GZ 326/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2135/17 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 2135/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: W dniu 16 listopada 2017 r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga [...] (dalej: skarżąca, spółka) na ww. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] września 2017 r. Skarga została podpisana przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego [...]. Do skargi nie załączono pełnomocnictwa oraz nie uiszczono od niej wpisu sądowego. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2017 r. zobowiązano radcę prawnego [...] do usunięcia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz dokumentu potwierdzającego upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego, tj. np. odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego w oryginale lub uwierzytelnionej kopii potwierdzającego upoważnienie w dacie udzielenia pełnomocnictwa - w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia - pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis ww. zarządzenia został doręczony radcy prawnemu [...] w dniu 2 stycznia 2018 r., a więc termin do wykonania zarządzenia minął z dniem 9 stycznia 2018 r. Dodatkowo zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2018 r. Przewodniczący Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał radcę prawnego [...] do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 720 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony radcy prawnemu [...] w dniu 12 stycznia 2018 r. W piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 2018 r. skierowanym do WSA w Warszawie - radca prawny [...] oświadczył, że nie jest umocowanym pełnomocnikiem spółki. Zatem to nie on powinien być adresatem ww. wezwań, ale sama skarżąca. Sąd I instancji stwierdził, że skarga na podstawie 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) podlega odrzuceniu ponieważ nie zostało wykonane zarządzenie z dnia 11 grudnia 2017 r. W ocenie WSA w sprawie nie miała wpływu treść pisma procesowego z dnia 15 stycznia 2018 r., które wpłynęło po ww. terminie, a podnoszone w nim kwestie mogą być podnoszone w ewentualnym zażaleniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła spółka, domagając się jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie wezwania spółki do uzupełnienia braków skargi i to pomimo, że Sąd I instancji został poinformowany o fakcie wniesienia skargi przez osobę nieuprawnioną. Spółka stwierdziła, że niedokonanie wezwania jej osobiście do uzupełnienia braków skargi (w sytuacji, gdy braki skargi nie zostały uzupełnione przez profesjonalnego pełnomocnika) skutkować będzie uznaniem postanowienia o odrzuceniu skargi za przedwczesne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono braków formalnych skargi w terminie. Zgodnie zaś z art. 37 § 1 p.p.s.a., pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Oznacza to, że w aktach sprawy winien znaleźć się pisemny dokument potwierdzający istnienie pełnomocnictwa uprawniającego do reprezentowania strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Braki w tym zakresie podlegają uzupełnieniu na wezwanie, w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Przepis art. 49 p.p.s.a. odnoszący się do braków pisma stanowi, że jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (§1). Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od dnia jego wniesienia (§ 3). Zauważyć w tym miejscu należy, iż przepisy o zwrocie pisma nie dotyczą w szczególności skargi albowiem w tym przypadku następuje jej odrzucenie (art. 58 § 3 p.p.s.a.) . Podkreślić należy, iż każde pismo strony w tym i skarga do Sądu I instancji powinno zawierać niezależnie od elementów składowych tego pisma zawartych w art. 46 § 1 p.p.s.a. w szczególności podpis strony albo jej pełnomocnika ustawowego lub pełnomocnika (pkt 4). Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa (art. 46 § 3). W niniejszej sprawie Przewodniczący Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydał zarządzenie o wezwaniu radcy prawnego [...] do usunięcia braku formalnego skargi poprzez nadesłanie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi oraz dokumentu potwierdzającego upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego, tj. np. odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego w oryginale lub uwierzytelnionej kopii potwierdzającego upoważnienie w dacie udzielenia pełnomocnictwa. Odpis ww. zarządzenia został doręczony radcy prawnemu [...] w dniu 2 stycznia 2018 r. W wymaganym 7- dniowym terminie nie uzupełniono braków formalnych skargi. Dodatkowo zarządzeniem z dnia 5 stycznia 2018 r. Przewodniczący Wydziału V Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał radcę prawnego [...] do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 720 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Natomiast w piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 2018 r. skierowanym do Sądu I instancji - radca prawny [...] oświadczył, że nie jest umocowanym pełnomocnikiem spółki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznanie w takiej sytuacji przez Sąd I instancji, że braki formalne skargi nie zostały uzupełnione przez radcę prawnego, który podpisał się pod skargą - zobowiązywało Sąd I instancji do bezpośredniego skierowania do strony wezwania do uzupełnienia braków skargi poprzez jej podpisanie (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2018 r., sygn. akt II GZ 131/18). Wobec niedokonania przez Sąd I instancji tej czynności, zaskarżone orzeczenie należy uznać za przedwczesne. Wykładnia art. 49 § 1 p.p.s.a. dokonana przez pryzmat konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej) prowadzi do konstatacji, iż odrzucenie skargi bez bezpośredniego wezwania strony do jej podpisania w określonym stanie prawnym wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowego z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Podkreślić bowiem należy, że skarga na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie mogła zostać wniesiona przez samą stronę. Zatem należy przyjąć, że strona mogła w pełnym zakresie uzupełnić braki takiej skargi przez jej podpisanie. Prawo do zastępstwa procesowego jest ściśle związane z prawem do sądu. Wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocnika nie powinna ograniczać stronie realizacji tego prawa. Podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, bądź która pełnomocnictwa takiego nie przedstawiła, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu przez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 i w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia: 12 grudnia 2005 r., sygn. akt I GSK 2703/05; 13 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2634/11; 18 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 465/14; 25 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2509/14; 19 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 1082/15). Powyższy pogląd nie uległ zmianie, a obowiązek wezwania przez wojewódzki sąd administracyjny strony do podpisania skargi w sytuacji, gdy pełnomocnik, który podpisał skargę nie wykazał się stosownym umocowaniem, znajduje odzwierciedlenie w najnowszym orzecznictwie NSA (por. np. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II FZ 748/17). Odmienna interpretacja jest w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zbyt rygorystyczna. Nie można bowiem uznać, że każde nieuzupełnienie braków formalnych pisma będzie prowadziło do sytuacji pozostawienia go bez rozpoznania, bądź odrzucenia. Podstawą takiego rozstrzygnięcia może być jedynie brak istotny, tzn. taki którego nieusunięcie uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu (por. postanowienia NSA z dnia: 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OZ 270/12; 30 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 677/12; 5 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 3664/13). Przyjęcie rygorystycznego stanowiska Sądu I instancji zamykałoby stronie prawo do sądu, co stanowiłoby naruszenie zasady wyrażonej w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji RP, które to przepisy gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły Sąd i zakazują zamykanie drogi sądowej. Wobec powyższego uznać należało, że w niniejszej sprawie brak było przesłanek do wydania przez WSA w Warszawie orzeczenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a, gdyż Sąd winien uruchomić procedurę uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie przez skarżącą. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.