II OSK 3573/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wspólnoty Mieszkaniowej "H." z siedzibą w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 1089/18 w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej "H." z siedzibą w M. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 grudnia 2018 r. oddalił skargę Wspólnoty Mieszkaniowej "H." z siedzibą w M. (dalej "Wspólnota") na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej GINB) z dnia [...] marca 2018 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: Zaskarżonym postanowieniem GINB, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej k.p.a.), po rozpatrzeniu zażalenia Wspólnoty, utrzymał w mocy postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej MWINB) z [...] grudnia 2017 r. o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania złożonego od decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r., którą Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w W. (dalej PINB) nakazał Wspólnocie usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości stanu technicznego przewodów kominowych wentylacyjnych i spalinowych w lokalu mieszkalnym nr [...] w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. D. w M. poprzez wykonanie wymienionych w decyzji prac. Na powyższe postanowienie Wspólnota wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 k.p.a., przez jego błędną wykładnię polegającą na domaganiu się przez organ udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu, podczas gdy z treści przepisu jasno wynika, że wystarczające jest uprawdopodobnienie tych okoliczności, który to wymóg należało uznać za spełniony. W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd wskazał, że skarżąca powołuje się na ciężką chorobę jednego z członków zarządu, co wykazała przede wszystkim złożonym na etapie skargi odpisem karty informacyjnej leczenia szpitalnego. Fakt długotrwałej choroby wynika również z załączonego do zażalenia na postanowienie MWINB z [...] grudnia 2017 r. zaświadczenia o zatrudnieniu. Sąd zaakcentował, iż ciężka i długotrwała choroba jednego z członków zarządu skarżącej - co jest faktem bezspornym na gruncie niniejszej sprawy - nie stanowi o braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Przeciwnie, w ocenie Sądu, skarżąca wykazała się niedbalstwem, nie zapewniając skutecznej reprezentacji w postaci zarządu sprawującego pieczę nad interesami właścicieli lokali, bowiem mając świadomość od co najmniej kilku miesięcy ciężkiej i długotrwałej choroby jednego z członków zarządu, nie powołała kolejnego członka zarządu. Sąd wskazał, że w dacie sporządzenia odwołania od decyzji PINB z dnia [...] sierpnia 2017 r., tj. w dniu [...] sierpnia 2017 r., zarząd wspólnoty liczył więcej niż jednego członka – dwóch członków, a zatem był wieloosobowy, zaś w takim przypadku wymagane jest składanie oświadczeń przez tych dwóch członków zarządu. W załączonym do skargi oświadczeniu z [...] kwietnia 2018 r. członek zarządu skarżącej A. K. podał, że w związku z chorobą onkologiczną przebywał nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim i urlopie od [...] maja 2017 r. do [...] lutego 2018 r. Jednocześnie wskazał, iż w tym okresie nie było żadnych możliwości wykonywania przez niego obowiązków zawodowych i społecznych. Wraz z powzięciem informacji o ciężkiej chorobie jednego z dwóch członków zarządu, skarżąca powinna była niezwłocznie zabezpieczyć należytą reprezentację, a tym samym możliwość skutecznego działania wspólnoty, np. powołując kolejnego lub kolejnych członków tego organu albo odwołując z funkcji chorego członka zarządu (wówczas zarząd wspólnoty byłby jednoosobowy). Zaniechanie skarżącej w tym zakresie uniemożliwiło skuteczne dokonywanie czynności. W konsekwencji godzi to w interesy właścicieli lokali. Świadczy bowiem o braku staranności w prowadzeniu własnych spraw. Zasłanianie się ciężkim stanem zdrowia członka zarządu w okolicznościach niniejszej sprawy w żaden sposób nie uprawdopodabnia niezawinionego uchybienia terminu przez skarżącą. Sąd podkreślił, iż nie mamy tu do czynienia z nagłą chorobą, lecz utrzymującą się od wielu miesięcy. Dlatego nie można podzielić zarzutu skargi, że został naruszony art. 58 § 1 k.p.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Wspólnota Mieszkaniowa "H." w M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. polegające na: - błędnym uznaniu, że postępowanie GINB było prawidłowe, podczas gdy w ocenie strony skarżącej w sposób zupełnie dowolny i nieuzasadniony uznał, że strona nie uprawdopodobniła, że uchylenie terminowi nastąpiło bez jej winy, podczas gdy wszystkie dokumenty potwierdzające okoliczności niezawinionego uchybienia terminowi zostały przedstawione na etapie postępowania o przywrócenie terminu; - błędnym uznaniu, że strona skarżąca wykazała się niedbalstwem oraz w sposób zawiniony nie zapewniła prawidłowej reprezentacji Wspólnoty Mieszkaniowej, podczas gdy Wspólnota Mieszkaniowa nie jest podmiotem profesjonalnym, a ponadto składa się z 416 lokali, co sprawia, że jakakolwiek zmiana osobowa w zarządzie nie była możliwa do przeprowadzenia od momentu ujawnienia choroby do momentu ostatniego wezwania do uzupełnienia braków formalnych, czego wymagał od strony skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach. Stosownie do art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. A contrario, przywrócenie to może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał przy tym, że brak winy wnioskodawca winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania, gdyż uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, niedającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Ustawodawca celowo w tym zakresie dopuszcza środek dowodowy mniej pewny, aby tym samym ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji. Jednocześnie w orzecznictwie zaznacza się, że uprawdopodobnienie przyczyny spóźnienia zastępuje formalny dowód, lecz nie jest równoznaczne z gołosłownym podaniem przez wnioskodawcę przyczyny niezachowania terminu, chyba że przyczyna ta jest powszechnie znana (por. np. wyrok NSA z 9.10.2019 r., I OSK 401/18, LEX nr 2734838). W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji, akceptując stanowisko organów o braku podstaw do uznania, iż skarżąca kasacyjnie Wspólnota nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy, nie miał wątpliwości, że choroba jednego z dwóch członków zarządu Wspólnoty była poważna i uniemożliwiała mu wykonywanie obowiązków członka zarządu. Uznał jednak, że ciężka i długotrwała choroba jednego z członków zarządu skarżącej nie stanowi o braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania. Przeciwnie, w ocenie Sądu I instancji, skarżąca Wspólnota wykazała się niedbalstwem, nie zapewniając skutecznej reprezentacji w postaci zarządu sprawującego pieczę nad interesami właścicieli lokali, bowiem mając świadomość od co najmniej kilku miesięcy ciężkiej i długotrwałej choroby jednego z członków zarządu, nie powołała kolejnego członka zarządu. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie przyjęcie przez Sąd administracyjny innych argumentów uzasadniających kontrolowane rozstrzygnięcie niż podane przez organ administracyjny nie świadczy o naruszeniu art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. Stosownie bowiem do tego uregulowania, Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli zatem Sąd, kontrolując zgodność z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego stwierdzi, że przyjęte w tym akcie rozstrzygnięcie jest prawidłowe, chociaż z innych powodów niż w nim wskazane, nie ma podstaw do uchylenia tego aktu, gdyż niewłaściwe uzasadnienie prawidłowego rozstrzygnięcia nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie też podkreślano, że brak winy występuje tylko w przypadku stwierdzenia takiej przeszkody nie do przezwyciężenia, która powodowała, że podjęcie czynności było niemożliwe (np. wyrok NSA z 5.07.2018 r., II OSK 2003/16, LEX nr 2524690). Sam fakt występowania schorzeń - nawet ciężkich - u zainteresowanego przywróceniem terminu nie przemawia, przy zastosowaniu obiektywnego miernika wymaganej staranności, do stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Nie wynika bowiem z niego automatycznie, że dana osoba znalazła się w sytuacji nagłej (wyrok NSA z 13.06.2018 r., II OSK 1724/16, LEX nr 2604413). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (wyroki NSA z 13.12.2017 r., II GSK 2857/17, LEX nr 2428541; z 9.03.2017 r., II OSK 1675/16, LEX nr 2239661). Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że w oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2018 r. członek zarządu skarżącej kasacyjnie Wspólnoty A. K. podał, że w związku z chorobą onkologiczną przebywał nieprzerwanie na zwolnieniu lekarskim i urlopie od [...] maja 2017 r. do [...] lutego 2018 r. oraz że w tym okresie nie było żadnych możliwości wykonywania przez niego obowiązków zawodowych i społecznych. Skoro zatem poważna choroba członka zarządu Wspólnoty uniemożliwiała mu wykonywanie obowiązków od [...] maja 2017 r., a decyzja, od której złożono posiadające braki formalne odwołanie, zapadła w dniu [...] sierpnia 2017 r., to zgodzić się należy ze stanowiskiem organów administracyjnych i Sądu I instancji, że skarżąca kasacyjnie Wspólnota nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do skutecznego złożenia odwołania. Jak już wyżej wskazywano, sam fakt wystąpienia nawet ciężkiego schorzenia nie pozwala na przyjęcie braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ nie wynika z niego automatycznie, że dana osoba znalazła się w sytuacji nagłej. W realiach niniejszej sprawy, poważne schorzenie członka zarządu co najmniej od [...] maja 2017 r. uniemożliwiało mu wykonywanie obowiązków, jednak Wspólnota – pomimo toczącego się postępowania zakończonego decyzją z [...] sierpnia 2017 r. – nie podejmowała żadnych czynności mających na celu zapewnienie jej należytej reprezentacji. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, iż świadczy to o jej niedbalstwie. Oceny tej nie zmienia podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, że Wspólnota nie jest podmiotem profesjonalnym. Jak trafnie podkreślano w orzecznictwie NSA, brak wykształcenia prawniczego, czy nieznajomość przepisów prawa nie stanowią podstaw uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu (wyrok NSA z 12.03.2014 r., I OSK 473/13, LEX nr 1766234). Fakt zaś, że Wspólnota składa się z 416 lokali, wbrew wywodom skargi kasacyjnej, nie sprawia, że jakakolwiek zmiana osobowa w zarządzie nie była możliwa do przeprowadzenia od momentu ujawnienia choroby do momentu ostatniego wezwania do uzupełnienia braków formalnych. Poważna choroba członka zarządu Wspólnoty została ujawniona co najmniej w dniu [...] maja 2017 r., a termin do uzupełnienia braków formalnych odwołania upływał z dniem [...] października 2017 r. Okres przeszło 4 miesięcy był obiektywnie wystarczający do zapewnienia stronie należytej reprezentacji, a brak działań podejmowanych w tym kierunku przez Wspólnotę świadczy – jak to trafnie ujął Sąd I instancji – o braku staranności w prowadzeniu własnych spraw. W tym stanie rzeczy podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 k.p.a. nie znalazł usprawiedliwionych podstaw. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.