IV SA/Gl 970/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , , po rozpoznaniu na niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 marca 2019r. sprawy ze skargi R.N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie decyzji uchylającej przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatku do niego oddala skargę. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. orzekł o uchyleniu z dniem 1 sierpnia 2018 r. decyzji własnej z dnia [...] r. w części przyznającej R. N. zasiłek rodzinny oraz dotyczącej dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na córkę M. N. , a w pozostałej części decyzję pozostawił bez zmian. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], wydanym między innymi na podstawie art. 58 § 1 i § 2, art. 59 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm. –dalej "K.p.a."), orzekło o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od powołanej wyżej decyzji oraz stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji została skarżącej doręczona w dniu 31 lipca 2018 r. Odwołanie zostało wniesione przez pełnomocnika skarżącej w dniu 16 sierpnia 2018 r. Wobec powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...] r. Następnie wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2018 r. (data wpływu do organu 30 sierpnia 2018 r.) skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika – męża K. N. , zwróciła się o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Do wniosku dołączyła także odwołanie od decyzji z dnia [...] r. W uzasadnieniu wniosku potwierdziła, że odwołanie z dnia 14 sierpnia 2018 r. zostało wniesione w dniu 16 sierpnia 2018 r., a zatem dwa dni po upływie 14 dniowego terminu na jego złożenie. Zauważyła, że w piśmie z dnia 20 sierpnia 2018 r. organ I instancji zarzucił skarżącej przekroczenie terminu do wniesienia odwołania jednakże pismo to nie zawierało pouczenia w kwestii przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji. Stwierdziła, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych brak pouczenia, pouczenie niepełne, błędne lub niejasne powoduje, że uchybienie terminu do wniesienia skargi jest niezawinione przez stronę i może być podstawą wniosku o przywrócenie terminu. Odnosząc się do stanu faktycznego pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że niedotrzymanie terminu nie było zawinione przez wnioskodawczynię, a nadto wyniosło jeden dzień, gdyż 15 sierpnia 2018 r. był świętem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, najbliższym dniem do złożenia odwołania był 16 sierpnia 2018 r. i z tym dniem wpłynęło odwołanie do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. W ocenie pełnomocnika skarżącej powyższe skutkować winno przywróceniem 14 dniowego terminu do dokonania czynności prawnej. Dalej stwierdził, że w niniejszej sprawie istnieje przesłanka szczególna po stronie skarżącej, bowiem w wyniku wieloletniego terroryzowania przez byłego męża jest ona w bardzo złym stanie psychicznym, cierpi na depresję reaktywną, pozostaje w terapii psychologicznej. Wyjaśnił, że skarżąca była przekonana o tym, że decyzję organu I instancji odebrała w dniu 2 sierpnia 2018 r. i taką informację przekazała mężowi. Wobec powyższego mąż skarżącej będący jej pełnomocnikiem sporządził odwołanie od decyzji i złożył je w organie I instancji w dniu 16 sierpnia 2018 r. W ocenie Kolegium argumenty podniesione przez skarżącą nie stanowią podstawy do przywrócenia terminu w trybie art. 58 § 1 i 2 K.p.a., wobec niewykazania, że uchybienie terminu nie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Wskazywanie przez pełnomocnika skarżącej, iż jego żona była przekonana, że decyzję organu I instancji odebrała w dniu 2 sierpnia 2018 r. nie może stanowić w myśl art. 58 § 1 K.p.a. okoliczności do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania i uznania, że uchybienie nastąpiło bez winy skarżącej. W ocenie Kolegium powoływanie się na stan zdrowia strony, depresję reaktywną również nie jest okolicznością przemawiającą za przywróceniem terminu ponieważ nie była to choroba nagła, a skarżąca leczy się na nią od kilku lat. Stwierdziło nadto, że strona została prawidłowo pouczona zgodnie z treścią art. 129 § 1 i § 2 K.p.a. Skarżąca zatem nie wykazała, że w okresie przewidzianym prawem do złożenia odwołania stan jej zdrowia uniemożliwiał dopełnienie czynności procesowej w terminie. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła między innymi naruszenie art. 58 § 1 K.p.a. w związku z art. 112 K.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania od decyzji wynikało z jej winy oraz naruszenie innych przepisów powołanych w uzasadnieniu między innymi art. 6 K.p.a, art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 57 K.p.a. i art. 112 Kpa. Wniosła o zmianę postanowienia przez przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu co do zasady powtórzono treść wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Również dowody wskazane w skardze zostały dołączone uprzednio do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c, p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Kontroli sądu administracyjnego w niniejszej sprawie podlegało postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach orzekające o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że decyzja nr z [...] r. wydana przez Prezydenta Miasta K. została doręczona skarżącej w dniu 31 lipca 2018 r. Termin do wniesienia odwołania od tej decyzji upłynął 14 sierpnia 2018 r. Odwołanie od decyzji z dnia [...] r. zostało złożone przez pełnomocnika skarżącej w dniu 16 sierpnia 2018 r., po upływie terminu do jego wniesienia. W piśmie z dnia 28 sierpnia 2018 r. skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Powyższe obligowało organ do rozpatrzenia tego wniosku. Przepisy K.p.a. regulujące przywrócenie terminu tworzą instytucję prawną, której podstawowym celem jest ochrona praw podmiotowych jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestników postępowania. Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (art. 58 § 2 K.p.a.). Z treści przywołanego wyżej przepisu wynika, że to na stronie, która uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, spoczywa obowiązek wykazania, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Nie jest wymagane udowodnienie braku winy, wystarczające jest uprawdopodobnienie tej okoliczności. Aby uprawdopodobnić brak winy, strona postępowania winna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna oraz, że istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Organ administracji publicznej prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do pouczenia strony o prawie do żądania przywrócenia terminu (zob. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2014 r., II OSK 2188/12, LEX nr 1450897). Uprawdopodobnienie, o którym mowa w art. 58 § 1 K.p.a. jest środkiem zastępczym dowodu nie dającym pewności, lecz jedynie czyniącym wiarygodne twierdzenia o danym fakcie, który wskazuje na niemożliwość dokonania danej czynności z powodu przeszkód niemożliwych do przezwyciężenia. Brak winy w uchybieniu terminowi zachodzi tylko wtedy, gdy dokonanie czynności było niemożliwe z uwagi na przeszkodę, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminowi należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej w danych okolicznościach można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu mogą uzasadniać wyłącznie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw uniemożliwiały dokonanie czynności w przewidzianym terminie. Uprawdopodobniając brak winy w uchybieniu terminowi, wnioskodawca powinien stosowną argumentacją uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda w dokonaniu czynności była od niego niezależna. Do takich okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się miedzy innymi przerwę w komunikacji, nagłą i obłożną chorobę, która nie pozwoliła na dokonanie czynności procesowej lub posłużenie się osobą trzecią w celu dokonania czynności w zakreślonym terminie, powódź, pożar. Przeszkoda ta musi istnieć przez cały czas biegu terminu przepisanego dla dokonania danej czynności. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można zatem mówić, gdy strona nie mogła dopełnić obowiązku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności procesowej po upływie ustawowego terminu, jak wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozpoznaniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania, bądź na powstrzymywaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). W niniejszej sprawie skarżąca uprawdopodobniając brak winy podniosła, że od wielu lat leczy się na depresję reaktywną. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, który podziela skład Sądu, że nawet zwolnienie lekarskie (zaświadczenie lekarskie) nie jest przesłanką do przywrócenia uchybionego terminu, gdy nie wynika z niego, że pacjent nie mógł chodzić, a jego stan nie był na tyle ciężki i poważny, aby badający go lekarz miał podstawy do natychmiastowego skierowania pacjenta na leczenie szpitalne, czy też nakazanie, że chory powinien leżeć (por. wyrok WSA w Krakowie z 24 września 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 890/10; NSA z 31 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11; NSA z 31 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2175/10 – dostępne na stronach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wskazać należy również, że nie każda nagła choroba będzie uzasadniać brak winy w uchybieniu terminu (por. wyrok WSA w Poznaniu z 8 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Po 431/10 - dostępne ma ww. stronie internetowej). W przypadku choroby trzeba wskazać, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności i nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu nie ogranicza się zatem do ustalenia, czy twierdzenia wnioskodawcy o chorobie są wiarygodne, ale należy również uwzględnić na przykład to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowana strona wykazała należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminu przykładowo poprzez wyręczenia się inną osobą. Oznacza to, że okoliczności przemawiające za brakiem winy w uchybieniu terminowi muszą mieć charakter wyjątkowy, szczególny i być niezależne od wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcie organu zasługuje na uwzględnienie. W sprawie nie budzi wątpliwości (wynika to z przedłożonej dokumentacji medycznej), że skarżąca od dłuższego czasu cierpi na depresję reaktywną, a więc chorobę afektywną mającą związek z konkretnym wydarzeniem, sytuacją życiową. Nie jest to zatem choroba nagła. Podstawową formą leczenia depresji reaktywnej jest psychoterapia. Choroba ta nie powoduje zwykle u chorego braku możliwości normalnego funkcjonowania czy też podejmowania decyzji. Należy także mieć na uwadze, że znaczna część dokumentacji medycznej dotyczy roku 2017, a z karty informacyjnej [...] Szpitala [...] w T. z dnia [..] r. wynika, że skarżąca nie zgodziła się na przyjęcie do szpitala, nie było podstaw do przyjęcia wbrew jej woli. Zalecono skarżącej wznowienie kontaktów z psychologiem, a w razie potrzeby włączenie leków przeciwdepresyjnych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca posiadała zarówno wiedzę o toczącym się postępowaniu, jak i świadomość skutków jakie może u niej wywołać choroba, o której mowa w dokumentacji medycznej. Natomiast przy zachowaniu minimum należytej staranności, skarżąca mogła ograniczyć ewentualne negatywne dla niej skutki w drodze np. ustanowienia jej pełnomocnikiem członka rodziny, co też ostatecznie uczyniła w dniu 14 sierpnia 2018 r. (karta 8 akt administracyjnych). Skarżąca miała zatem możliwość posłużenia się członkiem rodziny w celu dokonania niezbędnych czynności procesowych, w sytuacji gdy nie mogła tego uczynić osobiście. O braku winy nie może przesądzać sam fakt choroby, gdyż powołując się na to, jako fakt uniemożliwiający dokonanie czynności procesowej, zainteresowany winien wykazać, że rodzaj i przebieg choroby rzeczywiście pozbawiły go możliwości podjęcia działania, w tym także poprzez inną osobę (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt II FSK 2638/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena, czy uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminowi nie ogranicza się bowiem do ustalenia, czy twierdzenia wnioskodawcy o chorobie są wiarygodne, a należy uwzględniać również to, czy wskazana przyczyna uchybienia terminowi stanowi przeszkodę niemożliwą do przezwyciężenia i czy zainteresowany wykazał należytą staranność w podjęciu działań mogących zapobiec uchybieniu terminowi. W przypadku choroby trzeba zatem wskazać, że fakt choroby uniemożliwił dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 1004/14. Nadto podstawą przywrócenia terminu może być choroba nagła nie zaś przewlekłe schorzenie. Tylko choroba, która uniemożliwia osobiste działanie, przy braku możliwości skorzystania z pomocy lub zastępstwa innych osób usprawiedliwia niedochowanie terminu do dokonania tej czynności (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1599/12, Lex nr 1568286 oraz z dnia 11 sierpnia 2016 r., sygn. akt IIGSK 601/15, Lex nr 2142329). Sąd zauważa ponadto, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się potwierdzenie osobistego odbioru decyzji przez skarżącą w dniu 31 lipca 2018 r., a zatem odwołanie złożone przez pełnomocnika skarżącej w dniu 16 sierpnia 2018 r. wniesiono z uchybieniem 14 dniowego terminu do jego wniesienia. Przede wszystkim zauważyć należy, że "ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie postępowania, która występuje z prośbą o jego przywrócenie. Organ powinien jedynie przedstawione przez nią okoliczności ocenić w świetle przesłanek z art. 58 § 1 K.p.a. Trudno jest bowiem wymagać od organu, aby prowadził postępowanie wyjaśniające przyczyny uchybienia terminu przez stronę" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 1806/06, LEX nr 337473). W ocenie Sądu, słusznie organ uznał, że choroba skarżącej i okoliczności sprawy nie stanowią obiektywnej przyczyny, która uniemożliwiłaby skarżącej dochowanie należytej staranności i wniesienie odwołania w terminie. Przedstawione przez skarżącą dokumenty w postaci między innymi artykułów prasowych, czy też orzeczeń sądów i rozstrzygnięć innych organów wydanych w sprawach skarżącej nie dają zaś podstaw do przyjęcia, iż jej choroba uniemożliwiła właściwe wykonywanie obowiązków. Zdaniem Sądu, trafna jest argumentacja organu podniesiona w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Tak umotywowany wniosek skarżącej o przywrócenie terminu nie oznacza uprawdopodobnienia braku winy strony w spóźnionym wniesieniu środka odwoławczego, czego konsekwencją było niekorzystne dla skarżącej rozstrzygnięcie w postanowieniu z dnia [...] r. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.