II SA/Bd 972/19
WyrokWSA w Bydgoszczy2019-12-04
Skład orzekający: Leszek Tyliński, Elżbieta Piechowiak, Jerzy Bortkiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem jest dopuszczalna, gdy ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona (matka skarżącego) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mimo że ze względu na wiek i stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji dopuściły się naruszenia przepisów proceduralnych, nie badając faktycznej zdolności matki skarżącego do sprawowania opieki nad ojcem. Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wyklucza przyznanie świadczenia, gdy współmałżonek osoby niepełnosprawnej nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest nieprawidłowa w sytuacji, gdy współmałżonek ten obiektywnie nie jest w stanie sprawować opieki ze względu na stan zdrowia lub wiek. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wykładni celowościowej i systemowej przepisów.Stan faktyczny
Prezydent G. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. W. na jego ojca H. W., argumentując, że niepełnosprawność ojca powstała po ukończeniu 25. roku życia oraz że ojciec pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy. Skarżący wniósł skargę, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz przedstawiając zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia matki, która nie jest w stanie opiekować się mężem.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta G.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Protokolant sekretarz sądowy Kamila Wesołowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2019 roku sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta G. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...].
Prezydent G. decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., znak: [...] odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego M. W. (zwanemu dalej "skarżącym") wnioskowanego na ojca - H. W..
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, iż skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...].06.2019 r. został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].04.2019 r. Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto organ I instancji stwierdził, że H. W. jest żonaty, natomiast żona osoby wymagającej opieki nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odwołanie od w/w decyzji, wniósł skarżący, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Strona poinformowała także o złym stanie zdrowia i podeszłym wieku swej matki, która z tego powodu nie może sprawować opieki nad mężem. Na tej podstawie skarżący wniósł o ponowne przeanalizowanie sprawy i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca. Do odwołania dołączył zaświadczenie lekarskie wystawione dnia [...] sierpnia 2019 r. przez lekarza chorób wewnętrznych, w którym stwierdzono, że W. [...] - matka odwołującego, nie jest zdolna do samodzielnego funkcjonowania.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "SKO") decyzją z dnia [...] września 2019 r., znak [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczywszy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazało, że okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest legitymowanie się przez ojca skarżącego orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...].06.2019 r., który został zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym w orzeczeniu podano, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].04.2019 r. Niepełnosprawność nie powstała zatem w wieku określonym w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej u.ś.r.), co zdaniem organu I instancji wyklucza przyznanie przedmiotowego świadczenia.
SKO powoławszy się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, stwierdziło, że orzeczenie to było sygnałem dla ustawodawcy, aby powyższą normę zmodyfikować. Dotychczas jednak ustawodawca w treść art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie interweniował. Spowodowało to rozbieżności w praktyce organów administracji publicznej i judykaturze. Co więcej, poprzez niejednolite orzecznictwo, część podmiotów nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy pozostali - będąc w analogicznej sytuacji faktycznej i prawnej - bezskutecznie ubiegali się o ustalenie prawa do tego świadczenia.
SKO przywołało stanowisko, w którym wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 grudnia 2016 r. (sygn. akt I OSK 1614/16, LEX nr: 2190248).
SKO podało, że żona osoby wymagającej opieki - D. W. jest osobą w wieku 80 lat, choruje lecz nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zdaniem SKO przepis art. 17 ust. 5 pkt. 2a u.ś.r. wprowadzający negatywną przesłankę, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w przedmiotowej sprawie zaistniała negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem osoba wymagająca opieki - H. W. pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonka - D. W. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Na powyższą decyzję skarżący złożył skargę wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skarżący podniósł, że w decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie podaje się jako główny powód odmowy, że niepełnosprawność jego ojca nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia oraz że ojciec pozostaje w związku małżeńskim co także jest przesłanką negatywną do otrzymania wnioskowanego świadczenia.
Odnosząc się do pierwszej negatywnej przesłanki powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K38/13 z dnia 21 października 2014 r., który uznał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na wiek powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji.
Zdaniem skarżącego SKO w kwestii drugiej przesłanki negatywnej tj., że żona osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - podzieliło stanowisko Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G.. Wskazano, że z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Skarżący nie zgodził się z takim stanowiskiem, ponieważ stwierdził, że w jego przypadku matka D. W. będąca żoną ojca H. W., na którego ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma ukończone 80 lat. Z mocy samego wieku jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i nie może sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem o czym informuje załączone zaświadczenie lekarskie.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargę jako zasadną należało uwzględnić.
Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami a skarżącym jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi (skarżący) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem, w sytuacji, gdy wymagający opieki ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (takie orzeczenie zostało załączone do akt sądowych po wniesieniu skargi i nosi datę wydania [...] października 2019 r.).
Organ I instancji przyjął w świetle art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jako przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej dwie okoliczności:
1) pozostawanie niepełnosprawnego ojca skarżącego w związku małżeńskim z matką skarżącego, która nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
2) powstanie niepełnosprawności ojca skarżącego po ukończeniu 25 roku życia. SKO uznało zaś, że niedopuszczalne jest na podstawie powyższych przepisów przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że małżonek niepełnosprawnego ojca skarżącego, a matka skarżącego, nie jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. określa, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wprawdzie przepis art. 17 ust. 1b uś.r. określił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, jednakże wyrok zakresowy Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
Zważyć należy dalej, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W świetle powołanych przepisów i ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego jako oczywiste należy przyjąć, że nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opieki, z powodu, której wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.
Tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa, ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba, że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. Trybunał nie skorzystał z tej możliwości. Wyrok w sprawie sygn. K 38/13 ogłoszono w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie. Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem ww. wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. (w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności) począwszy od dnia jego ogłoszenia tj. od 23 października 2014 r. Przytoczona wyżej treść pkt 2 sentencji wyroku TK w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jest w ocenie Sądu sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają bowiem uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.
W związku z powyższym fakt powstania znacznej niepełnosprawności ojca skarżącego po ukończeniu 76 roku życia nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd nie podziela też dokonanej przez organy orzekające literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadzącej do uznania, że niedopuszczalne jest przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że małżonek niepełnosprawnego ojca skarżącego, a matka skarżącego, nie jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu.
Przychylić należy się do prezentowanego w judykaturze stanowiska, zgodnie z którymi ,,w procesie wykładni prawa (...) sądowi nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej." (zob. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. II FSK 381/12, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Organy I i II instancji zastosowały literalnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., nie dokonując próby dekodowania istoty i celu świadczenia pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje zaś wykładnia celowościowa i systemowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., w myśl której pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy współmałżonek tej osoby nie jest w stanie takiej opieki sprawować. Do takiej wykładni prowadzi dekodowanie przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. łącznie z odpowiednimi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23, 27 i 130). Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 k.r.o. małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast zgodnie z art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz powołane przepisy k.r.o. w orzecznictwie przyjmuje się, a Sąd ów pogląd podziela, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa. Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 1622/15, wyrok WSA w Rzeszowie z 24 czerwca 2019 r., sygn. II SA/Rz 522/19, wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12; wyrok WSA we Wrocławiu z 8 marca 2012 r., sygn. IV SA/Wr 848/11; wyrok WSA w Poznaniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. II SA/Po 242/12, wyrok WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2013 r., sygn. II SA/Ol 1391/12, dostępne j.w.).
Zdaniem Sądu z powyższym poglądem odnoszącym się do potrzeby stosowania przy interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wykładni celowościowej i systemowej oraz prokonstytucyjnej należy się w pełni zgodzić. Wymaga jednak wyraźnego podkreślenia, że odkodowanie z powołanego przepisu prawnego słusznego znaczenia normy prawnej nie może prowadzić do wypaczenia przyjętej przez ustawodawcę reguły, wedle której fakt pozostawania przez osobę wymagającą opieki w małżeństwie z osobą o stanie zdrowia niekwalifikującym się do uzyskania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z zasady możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz krewnego (dziecka).
Natomiast wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., sam fakt, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie jest przesądzający. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdy małżonek osoby niepełnosprawnej faktycznie, z przyczyn od siebie niezależnych i nie wynikających z jego woli, nie jest zdolny do sprawowania nad nią opieki. A zatem przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli (zob. wyrok WSA w Białymstoku z 11 października 2012 r., sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12, a także wyrok WSA we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Wr 924/14, wyrok NSA z 19 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1622/15, dostępne j.w.). Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Należy bowiem mieć na uwadze, że obowiązek sprawowania opieki stanowiący element obowiązku alimentacyjnego, ze względu na który ustala się krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (w dalszej i bliższej kolejności), nie ogranicza się wyłącznie do osobistych starań, ale może przybrać formę świadczeń pieniężnych.
W związku z tym w rzetelnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym zachodzi możliwość wykazania obiektywnego braku zdolności małżonka do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem, zaś oceny niemożności sprawowania opieki nad drugim współmałżonkiem można dokonać kierując się zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy orzekające dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i 2, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie ustalono i nie dano stronie możliwości wykazania, czy faktycznie matka skarżącego, a pozostająca w związku małżeńskim z ojcem skarżącego jest w stanie opiekować się mężem. Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącego nie legitymowała się w trakcie postępowania administracyjnego przed organami I i II instancji orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takowe zostało dopiero przedstawione po wniesieniu skargi do tut. Sądu. Wiadomo też, że ma ona 80 lat. Organy nie ustaliły jednak, ani nie umożliwiły tego skarżącemu, stosownie do przepisu art. 79a § 1 k.p.a., jaki jest stan zdrowia jego matki.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy orzekające stosownie do przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 - p.p.s.a.) uwzględnią ocenę prawną Sądu wyrażoną w niniejszym wyroku i dokonają oceny, czy matka skarżącego jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu małżonkiem. Poza tym pod uwagę organy winny wziąć również przedłożone orzeczenie z dnia [...] października 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności dotyczące matki skarżącego. Sąd pragnie podkreślić, że gdyby zaistniały przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącego, świadczenie to - stosownie do przepisów art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. - winno być przyznane począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek tj. od lipca 2019 r.
W świetle powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło