I GSK 1613/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 837/19 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości w płatności opłat abonamentowych 1. oddala skargę kasacyjną. 2. zasądza od Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji na rzecz [...] kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. I GSK 1613/20 Uzasadnienie Pismem z dnia 26 kwietnia 2018 r. [...] wniósł do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (dalej KRRiT) decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] 1. umorzyła postępowanie administracyjne z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych wraz z odsetkami za zwłokę w ich uiszczaniu w części dotyczącej okresu od 1 stycznia 2011 r. do 31 marca 2014 r.; 2. umorzyła zaległość w płatności opłaty abonamentowej za okresy od 1 kwietnia 2014 r. do 30 kwietnia 2014 r. i od 1 maja 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami w wysokości [...]1 zł; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 lutego 2020 r. V SA/Wa 837/19 rozpoznając skargę [...] na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych uchylił zaskarżoną decyzję w części umarzającej postępowanie administracyjne (pkt 1 decyzji). W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, opartej na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 t.j., dalej p.p.s.a.), zarzucono naruszenie: przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, t.j., dalej: k.p.a.) poprzez dokonanie nieprawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji i uznanie, że wyegzekwowanie opłaty abonamentowej po złożeniu wniosku o umorzenie zaległości w płatności opłat abonamentowych nie powodowało bezprzedmiotowości postępowania w sprawie jej umorzenia, w sytuacji gdy nieistnienie należności wskutek ich wyegzekwowania zobowiązuje organ do umorzenia postępowania w sprawie ich umorzenia i nie może być uznane za naruszające zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej - co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., który stanowi, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej podniesiono zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. w powiązaniu z art. 105 § 1 k.p.a., a istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczyła zasadności umorzenia postępowania administracyjnego z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu opłat abonamentowych, w sytuacji gdy organ rozpoznawał ten wniosek już po wyegzekwowaniu zaległej należności. W ocenie skarżącego kasacyjnie organu, postępowanie było w takiej sytuacji bezprzedmiotowe i organ był zobowiązany do jego umorzenia, czemu dał wyraz w skarżonych decyzjach. Sąd I instancji nie zgodził się z tym stanowiskiem wskazując, że przymusowe wyegzekwowanie zaległej opłaty abonamentowej, które nastąpiło po złożeniu wniosku o umorzenie zaległości abonamentowych, nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, a w konsekwencji nie może prowadzić do stwierdzenia, że istnieje podstawa umorzenia takiego postępowania. Zważywszy na sformułowanie zarzutu skargi kasacyjnej wskazać należy, że art. 105 § 1 k.p.a. stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w tym przepisie oznacza, że przestaje istnieć jeden z konstytutywnych elementów materialnego stosunku administracyjnoprawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że przymusowe wyegzekwowanie zaległych opłat abonamentowych nie stanowi o bezprzedmiotowości postępowania dotyczącego umorzenia należności pieniężnej prowadzonego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1689 t.j.) wszczętego przed tym wyegzekwowaniem. Postępowanie w sprawie umorzenia należności zainicjowane wnioskiem skarżącego z 26 kwietnia 2018 r., wniesionym przed rozpoczęciem egzekucji z rachunku bakowego skarżącego (przed zajęciem rachunku) nie stało się bezprzedmiotowe. Występują bowiem w tej sprawie wszystkie elementy materialnego stosunku administracyjnoprawnego. Istnieje podmiot, którym jest skarżący oraz przedmiot, za który należy uznać ocenę zasadności istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia należności wynikającej z tytułu zaległości w opłatach abonamentowych. W tych okolicznościach zasadnie Sąd I instancji wskazał, że organ powinien przeprowadzić zgodne ze wszystkimi standardami postępowanie, które pozwoliłoby orzec co do istoty sprawy przy czym przez orzeczenie co do istoty sprawy należy rozumieć merytoryczne odniesienie się kwestii istnienia lub braku przesłanek umorzenia zaległości z tytułu opłat abonamentowych przewidzianych w art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych. Pogląd prawny, zgodnie z którym wyegzekwowanie od strony skarżącej należności, które miało miejsce po dacie złożenia wniosku o umorzenie zaległości z tego tytułu, nie powoduje bezprzedmiotowości tego postępowania, został wyrażony już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, także w sprawach dotyczących opłat abonamentowych prowadzonego na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o opłatach abonamentowych (por. wyroki z 14 grudnia 2017 r. II GSK 267/16, 24 czerwca 2019 r. GSK 542/19, 29 maja 2020 r. I GSK 1749/19, 30 czerwca 2020 r. I GSK 507/20, a także wyrok NSA z 18 października 2012 r. II GSK 1387/11). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela argumentację przedstawioną w przytoczonych orzeczeniach. Z uwagi na powyższe za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I Instancji art. 105 § 1 k.p.a. Sąd ten słusznie przyjął, że umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w okolicznościach tej sprawy naruszało ten przepis, a ponadto w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszało wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Przepis ten wyraża naczelną dla postępowania administracyjnego zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierowania się przy tym zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Skarżącemu przysługiwało uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości w odrębnym postępowaniu administracyjnym i skorzystał z tego prawa. Obowiązkiem organu było zaś rozpatrzenie tego wniosku w granicach obowiązującego prawa. Przyjęcie przez organ, że przymusowe wyegzekwowanie należności czyni wcześniejszy wniosek o ich umorzenie bezprzedmiotowym, należy traktować jako nieuprawnione przerwanie toku postępowania, które jak trafnie wskazał Sąd I instancji powinno doprowadzić do merytorycznej oceny przesłanek przemawiających za umorzeniem lub odmową umorzenia zaległości. Nie ma znaczenia dla kwestii zasadności umorzenia postępowania podnoszona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczność, że to Poczta Polska S.A. jest wierzycielem i prowadzi postępowanie egzekucyjne, a skarżący kasacyjnie organ w oparciu o informacje uzyskane właśnie od Poczty Polskiej S.A. ustalił, że na moment wydawania decyzji brak było należności na skutek ich wyegzekwowania. Zgodnie z art. 7 i art. 77 k.p.a. organ prowadzący postępowanie administracyjne zobowiązany jest do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. W okolicznościach tej sprawy oznaczało to, że organ prowadzący postępowanie o umorzenie opłat abonamentowych miał obowiązek ustalenia stanu zadłużenia także na datę wniesienia wniosku o umorzenie. Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W orzecznictwie NSA ugruntowany jest pogląd, że powyższy przepis mógłby zostać naruszony, gdyby sąd pierwszej instancji uchylał się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, gdyby odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem, albo zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Fakt, że strona nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej, nie oznacza zatem naruszenia omawianej regulacji (por. np. wyroki NSA z 22 marca 2018 r. II GSK 1178/16, z 14 listopada 2018 r. II GSK 1621/18, z 29 stycznia 2019 r. II OSK 522/17). W żaden sposób skarżący kasacyjnie organ nie uzasadnił też zarzutu naruszenia art. 3 § 2 p.p.s.a. określającego sprawy, w których sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265t.j.), mając na uwadze stanowisko wyrażone w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 19 listopada 2012r. II FPS 4/12, iż wskazane przepisy stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną.