I SA/Bd 692/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Teresa Liwacz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2017 r. sprawy ze skargi C. na zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta Torunia z dnia [...] w przedmiocie kwoty dotacji na 2017r. oddala skargę Uchwałą nr [...] z dnia [...] grudnia 2016r. Rada Miasta T. ustaliła na podstawie art. 80 ust. 4 oraz art. 90 ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016r. poz. 1943 ze zm.), dalej: "u.s.o.", tryb udzielania i rozliczania dotacji dla przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek oświatowych prowadzonych na terenie miasta T.przez osoby fizyczne lub osoby prawne inne niż Gmina Miasta T. oraz tryb i zakres kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystywania (Dz. Urz. Województwa Kujawsko-Pomorskiego z 2016r., poz. 4881). W § 8 tej uchwały określono, że jej wykonanie powierza się Prezydentowi Miasta T.. Zarządzeniem nr 61 z dnia 15 marca 2017r. Prezydent Miasta T. ustalił na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2016r. poz. 446 ze zm.), dalej: "u.s.g." oraz § 8 uchwały nr [...] Rady Miasta T. z dnia [...] grudnia 2016r., wysokość dotacji na rok 2017 dla przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkól i placówek oświatowych prowadzonych na terenie miasta T. przez osoby fizyczne lub osoby prawne inne niż jednostka samorządu terytorialnego. Pismem z dnia 11 kwietnia 2017r. skarżąca wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa. Zdaniem skarżącej, przedmiotowe zarządzenie zostało wydane pomimo braku umocowania Prezydenta Miasta T. do jego wydania, albowiem kompetencje te zastrzeżone są zgodnie z art. 18 u.s.g. do uprawnień organu kolegialnego - Rady Miasta w T.. Odwołując się do treści art. 90 ust. 3 u.s.o. skarżąca podniosła, że w przedmiotowym stanie faktycznym organ w pierwszej kolejności nie zbadał w sposób właściwy stawki dotacji określonej przez Gminę Miasta Kielce, a w konsekwencji naruszyły przepisy dotyczące przyznawania dotacji szkołom niepublicznym prowadzonym przez osoby fizyczne lub prawne inne niż jednostki samorządu terytorialnego. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa z dnia 28 kwietnia 2017r. Prezydent Miasta T. poinformował, że pismem z dnia 13 kwietnia 2017r. udzielono spółce wszelkich wyjaśnień dotyczących przedmiotowego problemu. Jednocześnie organ poinformował, że zgodnie z art. 78c ust. 3 u.s.o. Gmina Miasta T. w kwietniu 2017r. dokonała aktualizacji podstawowej kwoty dotacji dla policealnych szkół dla dorosłych. Na podstawie danych otrzymanych z miasta K. ustalona została nowa kwota dotacji miesięcznej w wysokości 41,48 zł na jednego słuchacza i będzie ona obowiązywać od 1 stycznia 2017r. Wobec powyższego, Gmina Miasta T. dokona ponownego rozliczenia dotacji za okres od stycznia do kwietnia 2017r. i ustali różnicę pomiędzy dotacją należną a wypłaconą. W skardze spółka wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia, zarzucając naruszenie art. 90 ust. 3 w zw. z art. 78b u.s.o., poprzez określenie stawki dotacji w sposób niezgodny z rzeczywiście ponoszonymi wydatkami oraz wypłacenie dotacji w zaniżonej wysokości, tym samym naruszenie zobowiązania organu wynikającego z ustawy; naruszenie art. 18 u.s.g., poprzez wydanie zarządzenia w zakresie materii należącej do wyłącznej kompetencji organu kolegialnego, w przedmiotowej sprawie Rady Miasta T.; oraz naruszenie art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r., poprzez wydanie zarządzenia bez umocowania i podstawy prawnej, albowiem powołana w zaskarżonym zarządzeniu podstawa prawna tj. art. 30 ust. 1 i 2 u.s.g. jest niewłaściwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie zostało poddane zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta T. z dnia [...] marca 2017 r. w sprawie ustalenia wysokości dotacji na rok 2017 dla przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek oświatowych prowadzonych na terenie miasta Toruń przez osoby fizyczne lub osoby prawne inne niż jednostka samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, 868, 996 i 1579), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613, ze zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1947), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Podkreślenia wymaga, że w postanowieniu z dnia 12 marca 2013 r., II GSK 257/13 NSA uznał, że ustalenie w drodze zarządzenia przez organ gminy kwoty dotacji na jednego ucznia jako czynność z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. podlega kontroli sądu administracyjnego. Oceniając legalność zaskarżonego zarządzenia pod kątem jego zgodności z prawem, Sąd stwierdził, że podniesione w skardze zarzuty nie są zasadne, zatem skarga podlega oddaleniu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca spółka prowadzi na terenie miasta T. Policealną Szkołę [...], Policealną Szkołę [...] oraz Policealną Szkołę [...]. Zdaniem strony zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta T. z dnia [...] marca 2017 r. w sprawie ustalenia wysokości dotacji na rok 2017, zostało wydane bez podstawy prawnej i braku prawnego umocowania do jego wydania. Nadto strona podnosi, że wysokość przyznanej dotacji na jednego ucznia, wynikająca z powyższego zarządzenia, jest rażąco zaniżona. Uzasadniając zarzut wydania zarządzenia bez podstawy prawnej i braku umocowania do jego wydania skarżąca wskazała, że tą podstawą nie może być art. 30 ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.g. oraz § 8 uchwały nr [...] Rady Miasta T. z dnia [...] grudnia 2016 r. w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji dla przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek oświatowych prowadzonych na terenie miasta T. przez osoby fizyczne lub osoby prawne inne niż Gmina Miasta T. oraz trybu i zakresu kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania. Według strony z art. 90 ust. 4 ustawy o systemie oświaty oraz art. 18 u.s.g. wynika, że ustalenie kwoty dotacji należy do uprawnień organu kolegialnego – Rady Miasta T.. W tym kontekście należy zauważyć, że powyższa uchwała Rady Miasta T. została wydana na podstawie art. 80 ust. 4 i 90 ust. 4 u.s.o. W myśl tych przepisów, organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego ustala tryb udzielania i rozliczania dotacji oraz tryb i zakres kontroli prawidłowości ich wykorzystywania, uwzględniając w szczególności podstawy obliczania dotacji, zakres danych, które powinny być zawarte we wniosku o udzielenie dotacji i w rozliczeniu jej wykorzystania, oraz termin i sposób rozliczenia dotacji (przy czym art. 80 ust. 4 ma zastosowanie w odniesieniu do przedszkoli, szkół i placówek publicznych, a art. 90 ust. 4 w odniesieniu do placówek niepublicznych). W ocenie Sądu z treści powyższych przepisów nie sposób wywieść, że obowiązkiem organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego jest określenie w akcie normatywnym kwoty (stawki) dotacji dla ucznia/wychowanka przedszkoli, szkół i placówek, o których mowa w poszczególnych jednostkach redakcyjnych art. 80 i art. 90 u.s.o. Obowiązek uwzględnienia podstaw obliczenie dotacji, o którym stanowi art. 80 ust. 4 i art. 90 ust. 4 u.s.o., oznacza, że ustalenie wysokości dotacji (stawki) na jednego ucznia dla poszczególnych typów i rodzajów przedszkoli, szkół i placówek publicznych oraz niepublicznych jest czynnością następczą wynikająca z wykonania uchwał. Wskazuje na to analiza przepisów ustawy o systemie oświaty. W sytuacjach, w których ustawodawca powierzył, bowiem organowi stanowiącemu jednostki samorządu terytorialnego ustalenie kwoty dotacji wyraźnie o tym rozstrzygnął. Postanowił tak w stosunku do dotacji przyznawanych z budżetu powiatu dla publicznych i niepublicznych szkół ponadgimnazjalnych prowadzących kwalifikacyjne kursy zawodowe. Szkoły te otrzymują, po spełnieniu ustawowych warunków, dotację na każdego słuchacza kursu, który zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie w zakresie danej kwalifikacji, której wysokość określa organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (art. 80 ust. 8 i ust. 8a oraz art. 90 ust. 8 i ust. 8a u.s.o. w brzmieniu do 1 stycznia 2017 r.). W ustawie o systemie oświaty nie określono również wysokości (stawki) dotacji na każdego ucznia, lecz jedynie minimalny jej próg stanowiąc m.in., że nie może ona być niższa niż kwota przewidziana na ucznia (wychowanka, dziecka) w części oświatowej subwencji ogólnej otrzymywanej przez jednostkę samorządu terytorialnego (art. 80 ust. 2, ust. 2c, ust. 3 i 3a, 90 ust. 1a, ust. 2a, ust. 3a u.s.o. w brzmieniu do 1 stycznia 2017 r.) lub że nie może być niższa niż określony procent wydatków przewidzianych lub ustalonych na jednego ucznia w tożsamej placówce, szkole prowadzonej przez gminę lub ponoszonych w placówce publicznej (art. 80 ust. 2b, art. 90 ust. 2b, ust. 2d, ust. 3 u.s.o. w brzmieniu do 1 stycznia 2017 r.). Z przedstawionych powodów za nieusprawiedliwiony należało uznać zarzut dotyczący naruszenie art. 90 ust. 4 u.s.o. oraz art. 18 u.s.g. oparty na poglądzie, że to organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego jest umocowany do określenia stawki dotacji na jednego ucznia. Tak jak niewątpliwie do organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego należy m.in. określenie podstaw obliczania dotacji i zakresu danych, które powinny zostać uwzględnione we wniosku o dotację, tak nie ma przeszkód, aby sama kwota dotacji na jednego ucznia dla określonego rodzaju szkół i placówek została określona aktem wykonawczym (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., II GSK 1007/13; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2015 r., II GSK 2119/13). Prezydent Miasta Torunia wydając zatem wymienione zarządzenie nie przejął bezprawnie kompetencje rady gminy. W konsekwencji nie można też zgodzić się ze skarżącą, że art. 30 ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.g. oraz § 8 uchwały nr [...] Rady Miasta Torunia z dnia [...] grudnia 2016 r. nie mogły być podstawą prawną zaskarżonego zarządzenia. Z przepisów art. 30 ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.g. wynika, że prezydent miasta wykonuje uchwały rady gminy i zadania gminy określone przepisami prawa. Do zadań prezydenta należy w szczególności określanie sposobu wykonywania uchwał. Natomiast zgodnie z § 8 uchwały nr [...] Rady Miasta T. z dnia [...]grudnia 2016 r. wykonanie uchwały powierzono Prezydentowi Miasta T.. Wykonując tę uchwałę Prezydent Miasta T. uwzględnił regulacje w niej zawarte i ustalił w zarządzeniu wysokość dotacji dla poszczególnych rodzajów placówek oświatowych i przedszkoli. Na przeszkodzie temu poglądowi nie stoi treść przywołanego przez stronę art. 92 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym. Przepis ten stanowi, że ustrój i działanie organów miasta na prawach powiatu, w tym nazwę, skład, liczebność oraz ich powoływanie i odwoływanie, a także zasady sprawowania nadzoru określa ustawa o samorządzie gminnym. Z przepisu tego wynika, że działanie prezydenta miasta na prawach powiatu określa ustawa o samorządzie gminnym, a zatem także art. 30 ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.g. Nadto, jeszcze raz podkreślenia wymaga, że kontrolowane zarządzenie zostało wydane w wykonaniu uchwały wydanej na podstawie art. 80 ust. 4 i art. 90 ust. 4 u.s.o. Nie budzi żadnych wątpliwości, że uchwały wydane w oparciu o powołane przepisy stanowią akt prawa miejscowego (por. wyroki NSA: z dnia 14 sierpnia 2012 r., II GSK 1026/11; z dnia 18 października 2012 r., II GSK 1479/11; z dnia 9 kwietnia 2013 r., II GSK 62/12). To oznacza, że uchwała ta jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa na obszarze działania organów, które je ustanowiły, co wynika z art. 87 ust. 2 Konstytucji. Póki zatem uchwała ta obowiązuje, zarzut, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane bez podstawy prawnej jest bezzasadny. W rezultacie nie został też naruszony art. 7 Konstytucji. Strona podnosi również, że wysokość przyznanej dotacji na jednego ucznia, wynikająca z powyższego zarządzenia jest rażąco zaniżona. Należy zauważyć, że zgodnie z § 12 ust. 1 tego zarządzenia wysokość dotacji przysługującej w 2017 r. szkołom niepublicznym o uprawnieniach szkół publicznych, w których obowiązek nauki nie jest realizowany – szkołom policealnym dla dorosłych wynosi 33,70 zł miesięcznie dla każdego słuchacza. W piśmie z dnia 28 kwietnia 2017 r. Zastępca Prezydenta Miasta T. poinformował skarżącą, że kwota dotacji uległa zmianie i wynosi 41,48 zł na jednego słuchacza, co spowoduje ponowne rozliczenie dotacji za okres od stycznia do kwietnia 2017 r. (pismo to znajduje się w aktach sprawy I SA/Bd 693/17). Oceniając zasadność tego zarzutu wskazać trzeba, że w myśl art. 90 ust. 3 u.s.o. szkoły niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych niewymienione w ust. 2a otrzymują na każdego ucznia uczestniczącego w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych w danym miesiącu dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego obowiązanej do prowadzenia danego typu i rodzaju szkół w wysokości nie niższej niż 50% podstawowej kwoty dotacji dla szkół danego typu i rodzaju, pod warunkiem że osoba prowadząca szkołę niepubliczną poda organowi właściwemu do udzielenia dotacji informację o planowanej liczbie uczniów nie później niż do dnia 30 września roku poprzedzającego rok udzielenia dotacji, z zastrzeżeniem ust. 3h i 3i. Uczestnictwo uczniów w obowiązkowych zajęciach edukacyjnych musi być potwierdzone ich własnoręcznymi podpisami na listach obecności na tych zajęciach. W przypadku braku na terenie odpowiednio gminy lub powiatu szkoły danego typu i rodzaju prowadzonej odpowiednio przez gminę lub powiat kwotę dotacji określa się w wysokości nie niższej niż 50% podstawowej kwoty dotacji dla szkół danego typu i rodzaju odpowiednio w najbliższej gminie lub najbliższym powiecie prowadzącym szkołę danego typu i rodzaju. W przypadku braku odpowiednio najbliższej gminy lub najbliższego powiatu prowadzącego szkołę danego typu i rodzaju kwotę dotacji określa się w wysokości nie niższej niż 50% podstawowej kwoty dotacji dla szkół danego typu i rodzaju w najbliższym województwie prowadzącym szkołę danego typu i rodzaju. Z powyższej regulacji wynika, że jeżeli w danej jednostce samorządu terytorialnego nie istnieje szkoła danego typu i rodzaju prowadzona przez jednostkę samorządu terytorialnego, to wysokość dotacji ustalana jest na podstawie wydatków bieżących zaplanowanych na jednego ucznia w najbliższej jednostce samorządu terytorialnego prowadzącej szkoły danego typu i rodzaju (por. uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 23 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw, Sejm VIII kadencji, druk nr 559). Kwota dotacji nie może być wówczas niższa niż 50% podstawowej kwoty dotacji. Ustawa o systemie oświaty zawiera definicję najbliższej gminy. W myśl art. 78a ust. 6 u.s.o. w przypadku braku gminy spełniającej warunki, o których mowa w ust. 5 pkt 1 lub 2, przez najbliższą gminę prowadzącą szkołę danego typu i rodzaju należy rozumieć w przypadku odpowiednio gminy wiejskiej, miejsko-wiejskiej, miejskiej, miasta na prawach powiatu do 150 tys. mieszkańców lub miasta na prawach powiatu powyżej 150 tys. mieszkańców gminę: 1) będącą odpowiednio gminą wiejską, miejsko-wiejską, miejską, miastem na prawach powiatu do 150 tys. mieszkańców lub miastem na prawach powiatu powyżej 150 tys. mieszkańców oraz 2) prowadzącą co najmniej jedną szkołę danego typu i rodzaju, oraz 3) o najbardziej zbliżonym wskaźniku dochodów podatkowych na jednego mieszkańca w gminie, to jest o najmniejszej wartości bezwzględnej różnicy pomiędzy wskaźnikiem dochodów podatkowych na jednego mieszkańca w gminie dotującej i wskaźnikiem dochodów podatkowych na jednego mieszkańca w gminie spełniającej warunki określone w pkt 1 i 2 - położoną na terenie tego samego powiatu co gmina dotująca, a w przypadku braku gminy położonej na terenie tego samego powiatu co gmina dotująca - na terenie tego samego województwa co gmina dotująca, a w przypadku braku gminy położonej na terenie tego samego województwa co gmina dotująca - na terenie innego województwa niż gmina dotująca. Z uwagi na to, że Gmina Miasta T. nie prowadzi publicznej szkoły policealnej dla dorosłych, w oparciu o powyższą regulację, ustalono, że najbliższą gminą prowadzącą szkołę danego typu i rodzaju jest Gmina Miasta K., gdzie wskaźnik dochodów podatkowych na jednego mieszkańca wynosi 256,13 i jest zbliżony do wskaźnika ustalonego dla T., który wynosi 256,14. W skardze strona nie twierdzi, że Gmina Miasta K. została wybrana nieprawidłowo. Podnosi natomiast, że Gmina ta ustaliła stawkę dotacji na 2017 rok, bazując na wysokości wydatków bieżących poniesionych przez Szkołę Policealną nr 8 w K.h, funkcjonującą przy Zespole Szkół Ekonomicznych w K.. Zdaniem strony Gmina Miasta K., ustalając kwotę dotacji w wysokości 33,70 zł na jednego słuchacza (czy 41,48 zł), ukryła część rzeczywistych kosztów prowadzenia powyższej szkoły w celu obniżenia w sposób sztuczny i niezgodny z prawem dotacji należnej szkołom niepublicznym. Spółka, wskazując jakie wydatki bieżące obejmuje powyższa kwota dotacji, podnosi, że winna ona obejmować koszty utrzymania szkół oraz koszty wynagrodzeń osób pracujących na rzecz szkoły, nie tylko pedagogów, ale także pracowników administracyjnych i świadczących usługi pomocnicze. Dotacja ustalona przez powyższą Gminę w kwocie 33,70 zł, nie zawiera wszystkich powyższych kategorii składających się na pojęcie wydatków bieżących i jest, w ocenie skarżącej, rażąco zaniżona. Trzeba jednak podkreślić, że w świetle regulacji zawartej w art. 90 ust. 3 u.s.o. ("... kwotę dotacji określa się w wysokości nie niższej niż 50% podstawowej kwoty dotacji..."), Prezydent Miasta T. nie ma możliwości weryfikowania wysokości wydatków bieżących zaplanowanych na jednego ucznia przez Gminę Miasta K. w celu sprawdzenia, czy Gmina ta ukryła część kosztów bieżących na prowadzenie danej szkoły i przez to zaniżyła kwotę dotacji. Skoro – jak stwierdzono w skardze - w Gminie Miasta K. kwota dotacji na jednego słuchacza wynosi 33,70 zł, to Prezydent Miasta T. nie naruszył prawa określając w zarządzeniu kwotę dotacji w tej wysokości. Wysokość dotacji ustalona w zaskarżonym zarządzeniu odpowiada poziomowi wydatków bieżących zaplanowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego właściwą do udzielania dotacji na dany typ i rodzaj jednostki oświatowej w przeliczeniu na jednego ucznia. Jeżeli skarżąca uważa, że Gmina Miasta K. ukryła części wydatków bieżących i wskutek tego kwota dotacji ustalona dla szkół policealnych dla dorosłych została rażąco zaniżona, to należy wskazać, że zgodnie z art. 101 ustawy o samorządzie gminnym, każdy czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Krąg podmiotów, do których odnosi się ten przepis nie jest zawężony tylko do podmiotów będących członkami określonej wspólnoty samorządowej (por. M. Stahl, Zagadnienia proceduralne sądowej kontroli aktów prawa miejscowego, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2013, nr 3, str. 44-45), a przedmiotem skargi wnoszonej w tym trybie mogą być zarówno akty prawa miejscowego, jak i akty generalne niebędące źródłami prawa miejscowego (por. W. Kisiel (w:) Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, pod red. P. Chmielnickiego, Komentarz do art. 101 i art. 101 (a), Lex). W skardze podniesiono również zarzut naruszenia art. 78b u.s.o. Do tak ogólnie sformułowanego zarzutu Sądowi trudno się odnieść, ponieważ art. 78b zawiera jedenaście ustępów i nie wiadomo, który z nich, według strony, został naruszony i na czym konkretnie to naruszenie miałoby polegać. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę. L. Kleczkowski U. Wiśniewska T. Liwacz