II SAB/Sz 118/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, , po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2021 r. sprawy ze skargi M.W. na bezczynność Powiatowego Lekarza [...] w P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza, że Powiatowy Lekarz [...] w P. dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2. umarza postępowanie sądowe w sprawie zobowiązania Powiatowego Lekarza [...] w P. do rozpoznania wniosku M. W. z dnia [...] r., 3. oddala skargę w pozostałym zakresie, 4. zasądza od Powiatowego Lekarza [...] w P. na rzecz strony skarżącej M. W. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] września 2021 r. do Inne (dalej "organ") na jego adres mejlowy-[...].gov.pl wypłynął mejl o treści: "Ile zarabia u Państwa najmniej główny specjalista?" (dalej "wniosek") podpisany przez M. W. (dalej "skarżąca") z adresu- [...]@[...]. W dniu [...] września 2021 r. skarżąca, reprezentowana przez adw. D. G. złożyła skargę na bezczynność organu w związku z brakiem odpowiedzi na jej wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, przyznanie od organu na jej rzecz kwoty [...]zł, które zostanie przekazana na cel społeczny na rzecz Stowarzyszenia B. [...] z siedzibą w B. oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca wyjaśniła, że zasądzenie na jej rzecz kwoty [...]zł zadośćuczyni jej krzywdzie wywołanej brakiem aktywności organu. Skarżąca nie mogła zrealizować w pełni kontroli społecznej przestrzegania prawa przez organ. Skarżąca dostrzegła bowiem, że organy administracji proponują radcy prawnemu wynagrodzenie na poziomie niższym niż wynagrodzenie głównego specjalisty, co jest niezgodne z ustawa o radcach prawnych. W dniu [...] września 2021 r. organ wysłał mejl na wskazany przez skarżącą adres internetowy, w którym podał, że w organie nie ma stanowiska głównego specjalisty i w związku z tym nie może udzielić odpowiedzi. W odpowiedzi na skargę z dnia [...] września 2021 r., organ wniósł o jej oddalenie. Podał, że mejl nie został wysłany na konto ePUAP. Organ wskazał, że zapytanie zostało wysłane z konta zawierającego nazwisko flamandzkiego rozbójnika z XIII w. i zostało potraktowane jako SPAM. Ponadto z przesłanego zapytania nie wynikało, że było złożone w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 ze zm., dalej "u.d.i.p."). Organ wskazał, że nie ma w jego strukturze organizacyjnej stanowiska głównego specjalisty oraz że taką odpowiedź wysłał skarżącej. W ocenie organu, wysłanie tak nieprecyzyjnego zapytania i udzielenie pełnomocnictwa przez skarżącą na około 3 miesiące wcześniej, sugeruje, że celem zapytania była w istocie chęć uzyskania wynagrodzenia w ramach kosztów zastępstwa procesowego, gdyż tego rodzaju skargi są składane do innych sądów. Z treści skargi, zdaniem organu, wynika również to, iż skarżąca chce wykorzystać przepisy u.d.i.p. do własnej sprawy o aplikowanie na stanowisko radcy prawnego. W piśmie procesowym z dnia [...] września 2021 r. skarżąca ustosunkowała się do stanowiska organu i wskazała, że jej zapytanie winno być bez trudu rozpoznane przez organ za wniosek złożony na podstawie u.d.i.p., gdyż dotyczyło informacji publicznej. Wskazała, że organ powinien znać przepisy, a nie skarżąca. Ponadto według skarżącej, "organ mitręży czas przytaczając historię Jana de Lichte, zamiast po prostu odpowiedzieć na e-mail." Skarżąca wskazała, że organowi nie wypada kierować sugestii bez podania żadnych dowodów, w jakim celu złożyła ona ww. wniosek. Skarżąca podała, że nie ubiega się o stanowisko radcy prawnego na drugim końcu kraju i nie ma do tego również kompetencji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: W pierwszej kolejności należy poczynić wstępne ustalenia dotyczące formy wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Wniosek o udostępnienie informacji publicznej może złożyć każdy, zaś organ udostępnia ją lub odmawia jej udostępnienia na zasadach określonych w przepisach u.d.i.p. Jak wynika z orzeczeń sądów administracyjnych, wniosek z art. 2 u.d.i.p. nie musi spełniać żadnych rygorów co do formy, w tym nie musi zawierać powołania się na przepisy u.d.i.p. (por. wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 50/14; wyrok NSA z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1991/12). Postępowanie w sprawie udzielenia informacji publicznej jest odformalizowane i uproszczone, co wynika z celu przepisów u.d.i.p. Skoro zatem złożenie wniosku o udostępnienie informacji publicznej nie zostało obwarowane żadnymi szczególnymi wymogami formalnymi, w szczególności nie wymaga uzasadnienia faktycznego ani prawnego, a jedynie w miarę precyzyjnego wskazania zakresu żądanych informacji oraz miejsca i sposobu dostarczenia tych informacji, stwierdzić należy, że wniosek skarżącej nadawał się do rozpoznania. Spełniał bowiem dwa podstawowe elementy formalne pozwalające na jego rozpoznanie - wskazywał zakres żądanych informacji oraz sposób i miejsce ich dostarczenia (forma elektroniczna). W tym względzie rację ma skarżąca, że we wniosku nie musiała powoływać się na przepisy u.d.i.p. i rolą organu było dokonanie oceny złożonego wniosku pod kątem spełnienia przesłanek z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. oraz udzielenie odpowiedzi w ustawowym terminie. Nie można podzielić stanowiska organu, że wniosek powinien zostać złożony za pośrednictwem ePUAP, gdyż takiego wymogu nie przewidują przepisy u.d.i.p. Zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p., każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p., prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego. Na podstawie art. 4 ust. 1 u.d.i.p., obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Kwestią zasadniczą jest ustalenie czy żądane informacje stanowią informację publiczną. W świetle ww. przepisów informacją publiczną jest każda informacja o sprawach publicznych rozumianych jako działalność organów władzy publicznej oraz samorządów, osób i jednostek organizacyjnych w zakresie wykonywania zadań władzy publicznej oraz gospodarowania mieniem publicznym, komunalnym lub Skarbu Państwa. W orzecznictwie za informację publiczną uznaje się każdą wiadomość wytworzoną przez władze publiczne, a także wytworzoną przez inne podmioty wykonujące funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Rozstrzygając w dalszej kolejności kwestię pozostawania organu w bezczynności co do udzielenia żądanej informacji wskazać należy, że wniosek zainteresowanego rodzi po stronie podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej obowiązek jej udostępnienia jedynie w sytuacji, gdy wniosek dotyczy informacji publicznej, a nadto dana informacja publiczna znajduje się w jego posiadaniu. Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami u.d.i.p. polega więc na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje i jednocześnie nie wydaje decyzji o odmowie jej udostępnienia, albo też udziela informacji niepełnej, czy też niezgodnej z wnioskiem oraz gdy odmawia jej udzielenia w nieprzewidzianej do tej czynności formie, ponadto gdy nie informuje strony o tym, że nie posiada wnioskowanej informacji bądź żądana informacja nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ dopuścił się tak rozumianej bezczynności. Niewątpliwie wniosek skarżącej dotyczył informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p., zaś organ, należący do kategorii wymienionych w art. 4 ust. 1 u.d.i.p., zobowiązany był do udzielenia tej informacji. Bezspornie również informacja została udzielona po terminie 14 dniowym, tj. powinna być udzielona do [...] września 2021 r., a została wysłana [...] września 2021 r. – po otrzymaniu przez organ skargi. Przyjmuje się również, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (zob. postanowienie NSA z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt I OSK 1968/15; postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2015 r., I OSK 1940/15 - publ. CBOSA). Uznaje się nadto, że skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej, systemu ePUAP) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (zob. postanowienie NSA z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1414/15; wyrok NSA z dnia 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14 – publ. CBOSA). W postanowieniu z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15 NSA stwierdził, że ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciążało ten organ, a nie skarżącego. Z przytoczonego orzecznictwa wynika więc w istocie domniemanie, że jeżeli wiadomość została prawidłowo nadana na oficjalny adres poczty elektronicznej organu, to znaczy, że dotarła ona do adresata. Tak daleko odformalizowany tryb składania wniosków o udostępnienie informacji publicznej oznacza, że wykazanie skuteczności wniesienia żądania w tym przedmiocie do organu administracji publicznej za pośrednictwem poczty elektronicznej, wymaga jedynie potwierdzenia wysłania wniosku na oficjalny adres poczty elektronicznej organu. Za taki adres uznać natomiast należy adres do korespondencji elektronicznej podany w Biuletynie Informacji Publicznej lub na oficjalnej stronie internetowej organu (urzędu będącego jednostką pomocniczą organu). Wprawdzie nie sposób jest wykluczyć, że nieodnotowanie wniosku w skrzynce poczty elektronicznej organu było od niego niezależne w tym sensie, że wynikało ze sposobu działania systemu do obsługi korespondencji e-mailowej, którym posługuje się organ, to jednak okoliczność ta nie zwalnia go z odpowiedzialności za niezałatwienie przedmiotowego wniosku w terminie, bowiem – co należy ponownie podkreślić – skutki ewentualnych błędów czy nieprawidłowości w działaniu systemów służących do komunikacji z organami (w tym poczty elektronicznej) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów, lecz obciążają organ. Stwierdzając, że w niniejszej sprawie doszło do bezczynności po stronie organu, sąd uznał jednocześnie, iż bezczynność organu ustała. Jednocześnie Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., stwierdził, że bezczynność organu w niniejszej sprawie nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi bowiem posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. W judykaturze przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty, przy czym każdorazowo taka ocena musi być dokonana przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). Podkreśla się również, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być szczególnie znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (por. wyrok NSA z 24 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 3237/14; wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). W niniejszej sprawie nie zachodził taki przypadek oczywistego lekceważenia wniosku skarżącej i braku woli załatwienia sprawy, które można byłoby rozpatrywać w kategoriach rażącego naruszenia prawa, oznaczającego wadliwość kwalifikowaną, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Jak wynikało z akt, organ po złożeniu skargi przez skarżącą niezwłocznie udzielił jej odpowiedzi. Ponadto z wyjaśnień organu wynikało, że opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi powstało na skutek oznaczenia wiadomości skarżącej jako SPAM. Sąd oddalił natomiast wniosek skarżącej o przyznanie od organu sumy pieniężnej, uznając, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności, uzasadniające uwzględnienie tego wniosku. Treść art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a.") nie obliguje sądu do przyznania stronie sumy pieniężnej w związku ze stwierdzeniem bezczynności, lecz daje mu takie uprawnienie. Kwestia ta pozostawiona jest do uznania sądu orzekającego w sprawie. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, który skład orzekający podziela, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter kompensacyjny. Skarżąca zaś nie wykazała, aby na skutek omówionej bezczynności poniosła obiektywnie jakąkolwiek krzywdę. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 206 p.p.s.a. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę [...]zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego i odstąpił od zasądzenia w całości wynagrodzenia radcy prawnego, który reprezentował skarżącą. Zgodnie z art. 206 p.p.s.a., sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Zawarte w tym przepisie określenie "w szczególności" świadczy o tym, że może on mieć także zastosowanie w innych okolicznościach. W ocenie Sądu, "uzasadnionym przypadkiem" jest sprawa sądowoadministracyjna, w której wystąpiły m.in. okoliczności takie jak: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 26 marca 2020 r. sygn. akt II SAB/Ke 7/20; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. II SAB/Ol 3/20 oraz powołane tam postanowienia NSA: z dnia 25 stycznia 2019 r., sygn. akt I GZ 502/18; z dnia 4 września 2019 r., sygn. akt I GZ 261/19; z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16 oraz wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16). Zdaniem Sądu, zastosowanie tego przepisu w niniejszej sprawie było uzasadnione. Sądowi z urzędu znany jest fakt występowania przez skarżącą w szeregu innych sprawach na terenie kraju, w których inicjowała postępowania przed sądami administracyjnymi w bardzo zbliżonych stanach faktycznych i na podstawie podobnej treści skarg, będąc reprezentowaną przez tego samego pełnomocnika (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 września 2021 r. sygn. II SAB/Ol 93/21; wyrok WSA w Krakowie z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. II SAB/Kr 123/21; wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 września 2021 r. sygn. II SAB/Łd 130/21; wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 października 2021 r. sygn. II SAB/Łd 160/21; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 października 2021 r. sygn. II SAB/Go 156/21; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 października 2021 r. sygn. II SAB/Go 144/21; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 14 października 2021 r. sygn. II SAB/Bk 108/21). W WSA w Szczecinie czeka na też rozpoznanie sprawa ze skargi skarżącej o sygn. akt II SAB/Sz 137/21. Dlatego też Sąd uznał, że wynikający z powyżej wskazanej okoliczności niewielki nakład pracy reprezentującego skarżącego pełnomocnika uzasadnia odstąpienie od zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w całości. Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd orzekł jak w sentencji. Przytoczone w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.