II SA/Lu 693/21
WyrokWSA w Lublinie2022-01-20
Skład orzekający: Joanna Cylc-Malec, Jerzy Parchomiuk, Marcin Małek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia może zostać utrzymana w mocy pomimo zarzutów strony skarżącej dotyczących niezgodności inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego oraz wad raportu o oddziaływaniu na środowisko?Ratio decidendi
Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach jest decyzją obligatoryjną, a jej wydanie następuje po przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, uwzględnieniu opinii organów oraz wyników postępowania z udziałem społeczeństwa. W przypadku braku naruszenia prawa materialnego i proceduralnego oraz gdy raport o oddziaływaniu na środowisko spełnia wymogi formalne i merytoryczne, a zarzuty strony skarżącej nie są poparte odpowiednimi dowodami, decyzja organu i organu odwoławczego powinna zostać utrzymana w mocy.Stan faktyczny
Prezydent Miasta L. wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla budowy instalacji do wytwarzania molibdenianu sodu i koncentratu kobaltowo-niklowego na działce w Lublinie. Inwestycja została zakwalifikowana jako przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko. W toku postępowania uzyskano wymagane opinie i uzgodnienia, a raport o oddziaływaniu na środowisko został kilkukrotnie uzupełniony. Stowarzyszenie Ekologiczny L. złożyło odwołanie i skargę, zarzucając m.in. niezgodność inwestycji z miejscowym planem oraz wady raportu, jednak organ odwoławczy i sąd oddaliły skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę Stowarzyszenia Ekologicznego L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Marcin Małek (sprawozdawca) Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia oddala skargę.
Prezydent Miasta L. decyzją z [...] maja 2021 r. ustalił środowiskowe uwarunkowania zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie instalacji do wytwarzania molibdenianu sodu i koncentratu kobaltowo - niklowego wraz z halą produkcyjną o powierzchni [...] m2 na działce nr ew. [...] na terenie zakładu przy [...] w L..
Postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte na wniosek [...] sp. z o.o. sp. k. w F. , do którego dołączony został raport o oddziaływaniu na środowisko, jako że planowane przedsięwzięcie zostało zakwalifikowane do przedsięwzięć wymienionych w:
- § 2 ust. 1 pkt 1 lit b, tj. instalacje do wyrobu substancji przy zastosowaniu procesów chemicznych, służące do wytwarzania podstawowych produktów lub półproduktów chemii nieorganicznej,
- § 3 ust. 2 pkt 2, tj. przedsięwzięcie polegające na rozbudowie, przebudowie lub montażu realizowanego lub zrealizowanego przedsięwzięcia wymienionego w ust. 1, z wyłączeniem przypadków, w których ulegająca zmianie lub powstająca w wyniku rozbudowy, przebudowy lub montażu część realizowanego lub zrealizowanego przedsięwzięcia nie osiąga progów określonych w ust. 1, o ile progi te zostały określone w powiązaniu z § 3 ust. 1 pkt 78, tj. jako instalacje do oczyszczania ścieków przemysłowych z wyłączeniem instalacji, które nie powodują wprowadzania do wód lub urządzeń ścieków zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego, wymienione w załączniku nr 11 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 137, poz. 984 oraz z 2009 r Nr 27, poz. 169).
Organ wskazał, że działka na której planowana jest inwestycja, objęta jest ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przyjętego na mocy uchwały nr [...] Rady Miasta L. z dnia [...] marca 2005 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta L. - część IV, znajdując się na obszarze oznaczonym symbolem [...] tereny techniczno-produkcyjne o podstawowym przeznaczeniu pod lokalizację obiektów produkcyjnych, składów, magazynów o ograniczonej uciążliwości, nie stwarzających zagrożenia dla istniejącej w sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej. Na terenach tych ustala się m.in.: różnego rodzaju działalność produkcyjno-wytwórczą i składowo-magazynowa taką jak: produkcja przemysłowa, średnia wytwórczość, zaplecza techniczne budownictwa, bazy sprzętu i transportu, składy, magazyny, hurtownie, urządzenia obsługi rolnictwa, oraz inne formy działalności gospodarczej z zakresu katalogu dla symbolu literowego [...] wraz z zapleczem administracyjno-socjalnym. Zdaniem organu planowane przedsięwzięcie jest zgodne z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
W toku postępowania organ wystąpił do: Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L., Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w L., Marszałka Województwa L., Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w L. o opinię i uzgodnienie w sprawie warunków realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. Wszystkie wskazane organy uzgodniły bez uwag przedmiotowe przedsięwzięcie opierając się na kilkukrotnie uzupełnianym raporcie.
W toku postępowania do raportu zgłoszone zostały uwagi mieszkańców L., do których ustosunkował się wnioskodawca wskazując końcowo, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności mogąca stanowić podstawę wydania decyzji odmownej.
Nadto organ wskazał, że w raporcie zaproponowane zostały warianty alternatywne przedsięwzięcia, których ocena dokonana w oparciu o przyjęte kryteria wykazała brak możliwości realizacji przedsięwzięcia w alternatywnym założeniu. Proponowana technologia jest bowiem technologią unikalną, zaawansowaną technologiczne, o niewielkiej uciążliwość dla środowiska naturalnego dlatego uznano wariant proponowany przez inwestora za najkorzystniejszy dla środowiska.
Zgodnie z przedłożoną dokumentacją jedynym odpadem powstającym na etapie eksploatacji przedmiotowej inwestycji będzie odpad niebezpieczny o kodzie 06 13 02* - zużyty węgiel aktywny (z wyłączeniem 06 07 02), który będzie czasowo magazynowany w zamkniętych pojemnikach. Po zgromadzeniu odpowiedniej ilości zostanie przekazany podmiotom zewnętrznym posiadającym aktualne zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gospodarki odpadami. Część odpadów np. w postaci zużytych lub uszkodzonych urządzeń nie będą magazynowane na terenie przedsięwzięcia i będą bezpośrednio zabierane przez firmy serwisujące. Przedsięwzięcie zaopatrywane będzie w wodę z własnego ujęcia, znajdującego się na terenie działki inwestycyjnej. Ujęcie jest ogrodzone i posiada strefę ochrony bezpośredniej o promieniu min. 8 m. Inwestycja znajduje się poza obrębem stref ochronnych innych ujęć wód podziemnych.
Podczas produkcji koncentratu niklowo-kobaltowego nie będą powstawać ścieki, gdyż po procesie filtracji odzyskana woda będzie użyta ponownie, w procesie ługowania koncentratów molibdenowych. Natomiast ścieki technologiczne z produkcji molibdenianu sodu kierowane będą do podczyszczalni ścieków i zakładowej oczyszczalni ścieków, a następnie do istniejącego zbiornika podziemnego. Bezpośrednio do zbiornika kierowane będą ścieki z produkcji wody demineralizowanej. Do zbiornika trafią wszystkie dotychczasowe ścieki przemysłowe. Po zmieszaniu odprowadzone zostaną do miejskiej kanalizacji sanitarnej.
W ocenie organu, nie przewiduje się by przedsięwzięcie mogło przyczynić się do pogorszenia stanu oraz oddalenia w czasie osiągnięcia celów środowiskowych dla jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych. Inwestycja nie będzie wywoływała oddziaływań, które mogłyby w sposób skumulowany wpływać na sieć obszarów Natura 2000. Ze względu na lokalizację planowane przedsięwzięcie nie wpłynie negatywnie na zachowanie spójności i integralności sieci ekologicznej Natura 2000. Planowana inwestycja ze względu na swoją skalę i zasięg oddziaływania nie przyczyni się do pogorszenia standardów jakości na omawianym obszarze. W obrębie planowanego przedsięwzięcia nie występują obiekty wpisane do rejestru zabytków oraz obszary o znaczeniu historycznym, kulturowym i archeologicznym. Realizacja przedsięwzięcia nie wpłynie w znacznym stopniu na bezpośrednią emisję gazów cieplarnianych oraz nie przyczyni się do pośredniego wzrostu emisji gazów cieplarnianych.
Nadto organ podkreślił, że przedmiotowa inwestycja nie zalicza się do zakładów o zwiększonym bądź dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. W zakładzie stosowanych jest szereg systemów zabezpieczających przed niekontrolowaną emisją zanieczyszczeń do środowiska, a w szczególności przed wyciekiem mieszaniny reakcyjnej. Planowana instalacja nie stwarza również zagrożenia poważną awarią przemysłową i nie stanowi źródła nadzwyczajnego zagrożenia środowiska. Na wszystkich reaktorach znajdą się płaszcze chłodzące, co w razie ewentualnej awarii, spowoduje spowolnienie reakcji i zmniejszenie emisji. Realizacja przedsięwzięcia nie wymaga utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania.
Konkludując organ stwierdził, że zebrane w toku postępowania dowody wykazały jednoznacznie brak negatywnego oddziaływania planowanej inwestycji na środowisko.
Odwołanie od tej decyzji złożyło Stowarzyszenie Ekologiczny [...], zarzucając:
1. brak zgodności inwestycji z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego w zakresie obowiązku ograniczenia wszelkiej uciążliwości do granic własnej posesji. Raport inwestora posiada natomiast wadę gdyż nie wykazuje emisji łącznie z tłem. Jest to istotne w przypadku [...] którego tło wykazuje przekroczenia. Nadto plan zakazuje wprowadzania funkcji które mogą spowodować rozprzestrzeniania się drażniących woni poza teren inwestycji (raport nie udowadnia ze odory będą w 100% eliminowane w filtrach),
2. nieuwzględnienie, że przeciwko inwestycji wystąpiło 714 mieszkańców L.,
3. pominięcie, że inwestor już obecnie łamie prawo, zanieczyszczając swoją działalnością przyległe tereny, pokazane natomiast w raporcie izolinie niektórych substancji sięgają na okoliczne tereny rolne.
Po rozpatrzeniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] lipca 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia organu pierwszej instancji wyjaśniając przy tym, że podstawowym dokumentem w sprawie jest raport o odziaływaniu na środowisko, który odpowiada wymogom wynikającym z obowiązujących przepisów prawa, a organ pierwszej instancji dokonał jego wnikliwej oceny, która to ocena - jak podkreśliło - niewątpliwie jest ograniczona z uwagi na zawartą w nim wiedzę specjalistyczną. Stąd też, jakiekolwiek zastrzeżenia wobec przedłożonego raportu - tak pochodzące od organu, jak i tym bardziej od stron postępowania, aby nie były uznane za niezasadne, powinny zostać poparte na przykład ekspertyzą, która w sposób odpowiedni wskaże na jego wady. Skarżące Stowarzyszenie, nie wykazało natomiast realności zarzutów dotyczących przedmiotowego dowodu, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, iż wybrano wariant nieprawidłowy realizacji przedsięwzięcia oraz, że dane przyjęte w raporcie są nieprawidłowe, a organ uwzględnił stanowiska podmiotów, które nie sprzeciwiają się realizacji przedsięwzięcia.
W ocenie Kolegium, w sprawie wybrano wariant realizacji przedsięwzięcia, który z punktu widzenia zgromadzonych dowodów, w tym specjalistycznej analizy i oceny środowiskowej gwarantuje najmniejszy stopień ingerencji w środowisko i wystąpienie nawet potencjalnych oddziaływań mieszczących się w obowiązujących normach.
W zakładzie stosowanych będzie szereg systemów zabezpieczających przed niekontrolowaną emisją zanieczyszczeń do środowiska, a w szczególności przed wyciekiem mieszaniny reakcyjnej. Planowana instalacja nie stwarza zagrożenia poważną awarią przemysłową i nie stanowi źródła nadzwyczajnego zagrożenia środowiska. Na całej powierzchni planowanej hali produkcyjnej położona zostanie posadzka z żywicy chemoodpornej, ze spadkiem do kanałów ściekowych. Zarówno proces technologiczny, jak i jego zabezpieczenia będą spełniały najwyższe standardy, co w konsekwencji zabezpieczy teren przedsięwzięcia oraz jego sąsiedztwo przed negatywnymi oddziaływaniami, także o charakterze nagłym. Poziom technologiczny przedsięwzięcia nie będzie niski, co gwarantuje nałożenie na wnioskodawcę szeregu, wskazanych w decyzji wymagań, które będą musiały być zrealizowane na etapie jego budowy i późniejszej eksploatacji.
Zdaniem Kolegium, akta sprawy nie potwierdzają zarzutów odwołania w zakresie negatywnego oddziaływania inwestycji na środowisko. Emisja wykraczająca poza teren zakładu będzie minimalna (wielokrotnie niższa od dopuszczalnej). Dotyczy to także wielkości emisji pyłu PM 2.5, która nie przekracza dopuszczalnych stężeń emitowanych do powietrza zarówno na granicy terenu, jak i poza nim. Określone w decyzji warunki w zakresie stężenia pyłu zgodnie z przeprowadzoną analizą gwarantują dotrzymanie norm określonych w obowiązujących przepisach prawa. Planowane przedsięwzięcie spełnia więc warunki jego realizacji wynikające z prawa miejscowego, w zakresie konieczności zamknięcia w granicach własnej posesji uciążliwości, co zostało szczegółowo przeanalizowane w raporcie. Z analizy wpływu przedsięwzięcia na klimat akustyczny wynika, że przedmiotowe zamierzenie nie spowoduje również przekroczeń dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku.
Nadto organ wskazał, że dotychczas nie były wnoszone skargi na działalność zakładu, w tym na powstające odory. Jednakże wieloaspektowość tego problemu powoduje, że do chwili obecnej nie ma jednolitego prawodawstwa unijnego w tym zakresie, w formie dyrektywy lub wytycznych, a także nie ma przepisów krajowych określających normy dla odorów.
Tym samym - w ocenie Kolegium - brak było podstaw do wydania decyzji odmownej, tym bardziej, że z obowiązujących przepisów wynika jasno i wyraźnie katalog okoliczności uzasadniających odmowę zgody na realizację przedsięwzięcia, z których żadna w niniejszej sprawie nie miała miejsca.
Jednocześnie organ zastrzegł, że realizacja planowanego przedsięwzięcia nie może być uzależniona od braku sprzeciwu okolicznych mieszkańców. Tym samym wyrażony w toku postępowania sprzeciw mieszkańców wobec przedsięwzięcia, nie może stanowić podstawy do odmowy wydania decyzji środowiskowej. Protesty społeczne kierowane przeciwko inwestycji należy dogłębnie ocenić, by poznać ich powód, jednak wystąpienie protestów nie powoduje automatycznie, że organ powinien uzyskać społeczną akceptację przedsięwzięcia. Z akt niniejszej sprawy wynika natomiast, że w toku postępowania organ rozpatrzył wszystkie zgłaszane uwagi i wnioski oraz szczegółowo uzasadnił odmowę ich uwzględnienia. Uwzględnione zostały jednakże te uwagi, które spowodowały wybranie do realizacji przedsięwzięcia w wariancie korzystniejszym z punktu widzenia środowiska.
W opinii Kolegium, wszystkie konflikty związane z realizacją przedsięwzięcia wynikają bardziej z ogólnych obaw niż z rzeczywistego zagrożenia realizacją przedmiotowego przedsięwzięcia. Spełnienie natomiast przez inwestora wymogów określonych w decyzji zapewni dotrzymanie obowiązujących standardów i przepisów w zakresie ochrony środowiska.
W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Stowarzyszenie Ekologiczny [...] wniosło o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.
Zadaniem strony skarżącej decyzje te zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wszystkich przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska oraz przepisów prawa miejscowego. Przede wszystkim organy nie ustaliły prawidłowo zakresu negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w tym na pobliską zabudowę mieszkaniową. Ponadto raport posiada wadę gdyż nie wykazuje emisji łącznie z tłem. Jest to istotne w przypadku B(a)P którego tło wykazuje przekroczenia. Co więcej raport nie udowadnia ze odory będą w 100% eliminowane w filtrach, a przecież miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego zakazuje wprowadzania funkcji które mogą spowodować rozprzestrzeniania się drażniących woni poza teren inwestycji. Pokazane natomiast w raporcie izolinie niektórych substancji sięgają na okoliczne tereny rolne.
Skarżąca jednocześnie podniosła, że organy zupełnie pominęły, że przeciwko inwestycji wystąpiło 714 mieszkańców oraz to, że inwestor już obecnie łamie prawo, zanieczyszczając swoją działalnością przyległe tereny.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ stwierdzając, że skarga powieliła zarzuty sformułowane w odwołaniu, podtrzymało argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z [...] stycznia 2022 r. Stowarzyszenie podniosło, że uruchomienie instalacji spowoduje, że wyemitowane zostaną do środowiska związki pogarszające jego stan, co narusza intencje miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zakazującego budową takich zakładów, co daje podstawę do wydania decyzji odmownej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Przedstawiona reguła nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji Kolegium utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego brak jest bowiem, zdaniem Sądu, podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązującego prawa, dającym - jak wskazano - jedyna podstawę do jej wzruszenia.
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2021 r. , poz. 241, dalej: ustawa). Zgodnie z art. 71 ust. 1 tej ustawy, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania dla realizacji konkretnego przedsięwzięcia. Postępowanie toczące się w przedmiocie jej wydania dotyczy planowanego dopiero przedsięwzięcia i sprowadza się do ustalenia czy inwestycja w kształcie opisanym przez inwestora we wniosku zagraża środowisku oraz czy spełnia wymagania i parametry w zakresie ochrony środowiska (wyroki NSA z 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 696/09 oraz z 30 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 988/09).
Uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach jest wymagane dla planowanych przedsięwzięć mogących zawsze lub potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (art. 71 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy). W rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości, że planowane przedsięwzięcie stanowi (w głównej jego części produkcyjnej) przedsięwzięcie mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko), co do którego obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko jest obligatoryjny (art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy).
Przez ocenę oddziaływania na środowisko według art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy rozumie się postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, obejmujące w szczególności:
- weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko,
- uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień,
- zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu.
Z kolei w myśl art. 62 ust. 1 ustawy w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi, dobra materialne, zabytki, wzajemne oddziaływanie między tymi elementami, dostępność do złóż kopalin, możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz wymagany zakres monitoringu.
Ponadto, jak stanowi art. 77 ust. 1 ustawy, jeżeli wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach poprzedza ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przed wydaniem decyzji organ właściwy uzgadnia warunki realizacji przedsięwzięcia i zasięga opinii wskazanych tam organów.
Nadto, przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do jej wydania zapewnia możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego przeprowadza ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko (art. 79 ust. 1 ustawy).
Klamrą spinająca przywołane obowiązki organu jest art. art. 80 ust. 1 ustawy, który jednoznacznie stanowi, że jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1, ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa oraz wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone. Decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach wydaje się po stwierdzeniu zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony (art. 80 ust. 2 ustawy).
Analiza przywołanych przepisów ustawy jednoznacznie dowodzi, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że organ właściwy do wydania tej decyzji winien przeprowadzić postępowanie przewidziane przepisami powołanej ustawy i jest zobligowany wydać tę decyzję, jeżeli inwestor spełni wymagania określone jej przepisami. Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa wyłącznie wpływ planowanego przedsięwzięcia na środowisko i wymagania, jakie powinny być spełnione, by zminimalizować skutki negatywnego wpływu na środowisko czynników dla niego szkodliwych. Ocena oddziaływania na środowisko jest więc szczególną procedurą mającą na celu ocenę skutków realizacji danego przedsięwzięcia na środowisko i jego elementy, decydującą o możliwości realizacji przedsięwzięcia.
Nadto należy zaakcentować, iż z ustawy wynika także precyzyjnie określony katalog okoliczności uzasadniających odmowę wydania zgody na realizację przedsięwzięcia. Mianowicie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia można odmówić jedynie w razie wystąpienia niezgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony (art. 80 ust. 2 ustawy); odmowy uzgodnienia warunków realizacji przez organ uzgadniający (art. 77 ust. 1 ustawy), co wynika z wiążącego charakteru uzgodnienia; braku zgody wnioskodawcy na realizację przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany, jeżeli z oceny oddziaływania na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w innym wariancie (art. 81 ust. 1 ustawy), gdy z oceny oddziaływania na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, a za realizacją przedsięwzięcia nie przemawiają konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym i brak jest rozwiązań alternatywnych (art. 81 ust. 2 ustawy), jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami dorzecza (art. 81 ust. 3 ustawy); jeżeli z przeprowadzonego postępowania wynikać będzie niemożliwe do zlikwidowania czy zminimalizowania do poziomu dopuszczalnych emisji, negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko.
Odnosząc powyższe regulacje do prawidłowo ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że nie zaistniały warunki do odmowy zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia.
Po pierwsze, w analizowanej sprawie - wbrew twierdzeniom strony skarżącej - nie może budzić wątpliwości fakt, iż planowane przedsięwzięcie zgodne jest z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla tego terenu, przyjętego uchwałą Rady Miasta [...] z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta L. - część IV (Dz. Urz. Woj. [...] z [...] r., nr [...], poz. [...] ze zm.) oraz z dnia 24 kwietnia 2008 r. nr [...] w sprawie uchwalenia zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta L. - część IV - obszar A (Dz. Urz. Woj. [...] z [...] r., nr [...], poz. [...]). Działki inwestora leżą w obszarze oznaczonym symbolem [...] - tereny techniczno-produkcyjne o podstawowym przeznaczeniu pod lokalizację obiektów produkcyjnych, składów, magazynów o ograniczonej uciążliwości, niestwarzających zagrożenia dla istniejącej w sąsiedztwie zabudowy mieszkaniowej. Na terenach tych dopuszczono różnego rodzaju działalność produkcyjno-wytwórczą i składowo-magazynowa, taką jak: produkcja przemysłowa, średnia wytwórczość, zaplecza techniczne budownictwa, bazy sprzętu i transportu, składy, magazyny, hurtownie, urządzenia obsługi rolnictwa, oraz inne formy działalności gospodarczej z zakresu katalogu dla symbolu literowego [...] wraz z zapleczem administracyjno-socjalnym, możliwość wymiany, rozbudowy, przebudowy i zmiany sposobu użytkowania istniejących obiektów pod warunkiem zachowania podstawowego przeznaczenia terenu i dowiązania się do obiektów istniejących na działce pod względem gabarytów oraz wysokości i kształtu dachu.
Powyższe potwierdza stanowiska prezentowane przez organy obu instancji administracyjnych oraz organy współdziałające, że przedmiotowe przedsięwzięcie jest zgodne z postanowieniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.
Sprzeczność planowanego zamierzenia z postanowieniami planu strona skarżąca upatruje w tym, że przedmiotowe działki znajdują się w obszarze z obowiązującym nakazem ograniczenia wszelkiej uciążliwości wywołanej określonym rodzajem działalności do granicy własnej posesji, przy czym uciążliwość określana na granicy działki zajmowanej przez działalność uciążliwą nie może przekraczać 90% dopuszczalnej wielkości normy. Zdaniem strony oddziaływanie przedmiotowej instalacji wykracza natomiast poza granice działki inwestora, co stanowi o naruszeniu zapisów planu miejscowego. Z twierdzeniem tym nie można jednak się zgodzić.
Mianowicie, w zakresie negatywnych emisji do powietrza z projektowanej instalacji w raporcie przeprowadzono analizę wpływu planowanego zamierzenia na jakość powietrza, przyjmując źródła emisji z terenu planowanego przedsięwzięcia z uwzględnieniem emisji związanych z aktualnie prowadzonymi procesami technologicznymi. Zatem wbrew stanowisku skarżącego Stowarzyszenia ocena uwzględnia stan, który jest obecnie w obszarze i wszelkie emisje tła, które w nim występują. Izolinie stężeń, przedstawione w modelowaniu na załącznikach graficznych do raportu, jednoznacznie obrazują w jaki sposób zanieczyszczenia będą rozkładać się w przestrzeni, a emisja wykraczająca poza teren zakładu jest minimalna (znacząco i wielokrotnie niższa od dopuszczalnej). Obowiązujące przepisy, w tym rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu oraz rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu określają dopuszczalne normy stężeń substancji zanieczyszczających, które muszą być spełnione na granicy zakładu. W sporządzonym dla przedmiotowej instalacji raporcie przeprowadzono analizę wpływu planowanego zamierzenia na jakość powietrza przyjmując źródła emisji z terenu planowanego przedsięwzięcia z uwzględnieniem emisji związanych z aktualnie prowadzonymi procesami technologicznymi. Do obliczeń emisji do powietrza przyjęto, że stężenie pyłu na wylocie z emitora po przejściu przez odpylacz będzie nie większe niż 2 mg/m3. Wartość ta nie jest wartością określoną w w/w rozporządzeniach, ale została przyjęta do obliczeń emisji i gwarantuje, że norma dla pyłu PM 2.5 będzie spełniona. Wskazane wyżej obrazowanie rozkładu zanieczyszczeń w przestrzeni dowodzi, że emisja wykraczająca poza teren zakładu będzie minimalna (wielokrotnie niższa od dopuszczalnej). Dotyczy to także wielkości emisji pyłu PM 2.5, która nie przekracza dopuszczalnych stężeń zanieczyszczeń emitowanych do powietrza zarówno na granicy terenu, jak i poza nim. Kwestie te zostały w raporcie szczegółowo przeanalizowane. Oznacza to, że określone w decyzji warunki w zakresie stężenia pyłu zgodnie z przeprowadzoną analizą gwarantują dotrzymanie norm określonych w obowiązujących przepisach prawa.
Również analiza przeprowadzona w zakresie emisji hałasu związanego z funkcjonowaniem zakłady wykazała, że przedmiotowe zamierzenie nie spowoduje przekroczeń dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku. W obliczeniach emisji hałasu uwzględniono istniejącą halę produkcyjną, halę projektowaną wraz z urządzeniami emitującymi hałas, a także ruch pojazdów ciężarowych (tj. źródła emisji zarówno istniejących jak i planowanych).
Konkludując, ze sporządzonego raportu wynika, że planowane przedsięwzięcie ma spełniać normy w zakresie emisji substancji do powietrza oraz emisji hałasu oraz nie będzie stwarzać realnego zagrożenia dla terenów sąsiednich w tym w szczególności dla znajdujących się za torami kolejowymi w odległości ok. 500 m od planowanej inwestycji terenów zabudowy jednorodzinnej.
W tym miejscu warto podkreślić, na co słuszny nacisk położył również organ odwoławczy w swojej decyzji, że raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko jest kluczowym dowodem w sprawach dotyczących ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla danego przedsięwzięcia, a organy administracji mają obowiązek dokonania na podstawie art. 80 k.p.a. oceny wartości dowodowej raportu. Raport jest dokumentem prywatnym, opracowywanym na zlecenie podmiotu zainteresowanego realizacją inwestycji, zaś inne podmioty uczestniczące w postępowaniu administracyjnym jako strony lub na prawach strony mają wynikającą z przepisów k.p.a. możliwość zgłoszenia wniosków dowodowych zmierzających do podważenia tego dowodu, np. w postaci opinii sporządzonej przez inną osobę posiadająca odpowiednia wiedzę. Zadaniem organu administracji jest rzetelna, wnikliwa i wszechstronna ocena raportu oraz ewentualnych innych dowodów, przy zachowaniu wszystkich obowiązujących reguł dowodowych. Zasada prawdy obiektywnej obliguje organ do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności stanu faktycznego, zwłaszcza oceny, czy raport uwzględnia wszystkie potencjalne zagrożenia środowiskowe związane z realizacją planowanej inwestycji (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lipca 2016 r. sygn. akt II OSK 339/15).
Przyjmuje się także, że każdorazowe zastrzeżenia strony skarżącej wobec ustaleń raportu nie mogą być gołosłowne, tylko powinny być w zakresie wiadomości wymagających wiedzy specjalistycznej poparte np. ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskaże wady danego raportu. Innymi słowy podważanie treści raportu nie może opierać się na zarzutach natury ogólnej czy też przypuszczeniach nie opartych na odpowiednich ocenach (badaniach) specjalistycznych. Wnioski raportu o oddziaływaniu inwestycji na środowisko sporządzonego przez osoby legitymujące się odpowiednią wiedzą nie mogą być zwalczane jedynie za pomocą samej negacji, niepopartej żadnymi konkretnymi argumentami, gdyż taki sposób argumentowania pozbawia spór charakteru jurydycznego. Sąd administracyjny nie dokonuje merytorycznej oceny raportu o oddziaływaniu danego przedsięwzięcia na środowisko, lecz tylko kontroluje ustalenia faktyczne dokonane przez właściwe organy. Dlatego też zastrzeżenia składane do raportu nie mogą być gołosłowne, tylko powinny być poparte np. kontrraportem lub ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskaże na wady raportu. Powinno to nastąpić w postępowaniu administracyjnym, a nie dopiero w postępowaniu sądowym (por. np. wyrok WSA w Łodzi z 24 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 572/16 i przywołane tam wyroki WSA w Krakowie z 19 września 2016 r. sygn. akt II SA/Kr 795/16 oraz NSA z dnia: 28 lipca 2016 r. sygn. akt II OSK 1076/15 i II OSK 2661/14, 11 maja 2015 r. sygn. akt II OSK 2313/13, 28 sierpnia 2014 r. sygn. akt II OSK 495/13, 20 marca 2014 r. sygn. akt II OSK 2564/12, 11 lipca 2013 r. sygn. akt II OSK 639/13).
Skoro w niniejszej sprawie takiego kontrraportu nie przedłożono, a przedłożony przez inwestora raport spełnia wymogi formalne (ustawowe) oraz sporządzony został w sposób rzetelny, a jego wnioski są logiczną konsekwencją wywodów w nim zawartych, to raport ten musiał zostać przyjęty jako podstawowy dowód w postępowaniu o wydanie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia. Tym samym nie można podzielić twierdzeń strony skarżącej, że raport ten oraz jego uzupełnienia nie zostały przygotowane rzetelnie oraz, że zawierają niekompletne informacje o planowanym przedsięwzięciu i błędy w określeniu emisji, a także zaniżają oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko. W ocenie Sądu raport ten przygotowany został bardzo starannie, przez zespół specjalistów spełniających wymagania zawodowe określone w art. 74a ust. 1 i ust. 2 ustawy. Zawiera on kompleksową i rzetelną ocenę przedsięwzięcia oraz analizę aspektów jego funkcjonowania z odniesieniem się do wszystkich potencjalnych zagrożeń związanych z realizacją przedsięwzięcia. Jednocześnie wskazuje, jakie obowiązują standardy ochrony środowiska oraz czy zamierzona inwestycja mieści się w ich ramach.
Po drugie, w sprawie bezsporne jest, że organ pierwszej instancji wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach uwzględniając wynik uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1 ustawy. Mianowicie organ ten uzgodnił warunki realizacji przedsięwzięcia z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska, Dyrektorem Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, Marszałkiem Województwa L. oraz Państwowym Powiatowym Inspektorem Sanitarnym, które to organy - przez pryzmat posiadanej wiedzy specjalistycznej - nie stwierdziły zagrożenia dla środowiska w zakresie swoich właściwości. Jednocześnie podkreślić należy, że oceniany w sprawie raport był parokrotnie uzupełniany właśnie na skutek działań organów współdziałających, co dodatkowo wzmacnia końcowe stanowisko wyrażone w sprawie.
Po trzecie, w sprawie nie miała miejsca sytuacja braku możliwości realizacji przedsięwzięcia w wariancie proponowanym przez inwestora. W raporcie zaproponowane zostały warianty alternatywne (wariant węższy i wariant szerszy), których oceny dokonano w oparciu o szczegółowo opisane kryteria. Ocena ta nie wykazał jednak zasadności realizacji przedsięwzięcia w alternatywnym wariancie. Zdaniem organów proponowana technologia jest technologią unikalną, zaawansowaną technologiczne, o niewielkiej uciążliwość dla środowiska naturalnego dlatego uznano wariant proponowany przez inwestora za najkorzystniejszy dla środowiska. Zdaniem Sądu brak jest podstaw do zakwestionowanie tego stanowiska.
Po czwarte, z oceny oddziaływania na środowisko nie wynika, że przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000. Omawiane przedsięwzięcie znajduje się bowiem poza obszarami objętymi ochroną na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w tym obszarami Natura 2000. Przedsięwzięcie ze względu na lokalizację nie będzie powodowało pogorszenia stanu siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk gatunków, dla ochrony których wyznaczono obszary Natura 2000 oraz nie wpłynie na spójność sieci Natura 2000.
Po piąte, z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko nie wynika również, że przedsięwzięcie może spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami dorzecza, co zostało szczegółowo omówione przez organ pierwszej instancji. Ponadto biorąc pod uwagę wielkość i charakter przedsięwzięcia nie przewiduje się by mogło ono przyczynić się do pogorszenia stanu oraz oddalenia w czasie osiągnięcia celów środowiskowych dla jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych.
I po szóste, brak jest dowodów na przyjęcie, że funkcjonowanie instalacji związane będzie z emisją szkodliwych substancji do środowiska w ilości przekraczającej dopuszczalne normy ustalone przez obowiązujące przepisy prawa. Dotyczy to również zawartego w § 9 ust. 1 pkt 3 lit. d miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zakazu wprowadzania funkcji, które mogą spowodować rozprzestrzenianie się drażniących woni poza teren, do którego właściciel posiada tytuł prawny. Strona skarżąca nie przedstawiła bowiem jakichkolwiek dowodów na występowania takich uciążliwości zarówno obecnie jak i w przyszłości. Takich uciążliwości nie stwierdzono również w toku prowadzonych przez uprawnione do tego organy kontroli, co potwierdziła strona na rozprawie sądowej. Co więcej inwestor w odpowiedzi na ten zarzut wskazał, że dotychczas nie były wnoszone skargi na działalność zakładu, w tym na wiązane z jego funkcjonowaniem uciążliwości zapachowe, które muszą dodatkowo mieć (co należy podkreślić) charakter drażniący, aby w ogóle były brane pod uwagę w kontekście zapisów planu. Jak natomiast wspomniano, ani prowadzone postępowanie ani twierdzenia strony takich uciążliwości nie wykazało ani nawet nie uprawdopodobniło.
Ponadto, zdaniem Sądu organ pierwszej instancji wypełnił dyspozycję art. 79 ust. 1 ustawy, który nakłada na organ administracji przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach obowiązek zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego przeprowadza się ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. W szczególności umożliwiono na każdym etapie postępowania zarówno stronom jak i społeczeństwu składanie wniosków i wyjaśnień, na co jednoznacznie wskazuje materiał sprawy. Wątpliwości uczestników postępowania były wyjaśniane w toku postępowania, jak również w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji.
Jednocześnie, zaakcentować należy, że zawarty w art. 80 ust. 1 pkt 3 ustawy wymóg wzięcia pod uwagę przy wydawaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wyników postępowania z udziałem społeczeństwa nie oznacza, że sam sprzeciw społeczności lokalnej w stosunku do inwestycji może być podstawą do wydania decyzji odmownej, co ma związek z charakterem tej decyzji i celami, dla których jest wydawana. Przepisy przewidują jedynie zapewnienie udziału społeczeństwa w postępowaniu i umożliwienie zgłoszenia uwag i wniosków, natomiast nie nakładają obowiązku uzyskania społecznej akceptacji dla przedsięwzięcia. Wśród określonych w art. 81 ustawy przesłanek odmowy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie zawarto bowiem sprzeciwu mieszkańców wobec planowanego przedsięwzięcia (por. wyrok NSA z 11 października 2017 r., II OSK 2113/16; wyrok WSA w Szczecinie z 13 marca 2014 r., II SA/Sz 1208/13). W ocenie Sądu słusznie zauważył organ odwoławczy, że przepisy ustawy nie nakładają obowiązku uzyskania społecznej akceptacji dla przedsięwzięcia. Jak już wskazano, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania realizacji danego przedsięwzięcia. Określenie to następuje na podstawie dokumentów, opinii i uzgodnień uzyskanych w toku postępowania, a w przypadku gdy była przeprowadzana ocena oddziaływania na środowisko, po przeprowadzeniu postępowania z udziałem społeczeństwa. Wyniki tego postępowania mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie, np. poprzez wybór wariantu realizacji przedsięwzięcia. Organ wydający decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach nie może jednak odmówić wydania decyzji z powołaniem się na wątpliwości co do możliwości realizacji inwestycji zgodnie z ustalonymi standardami, jeżeli nie towarzyszy temu np. zakwestionowanie miarodajności raportu. Sformułowane przez stronę skarżącą zarzuty mają natomiast charakter bardzo ogólny nie znajdujący oparcia w jakimkolwiek opracowaniu bądź dokumencie podważającym prawdziwość tez przedstawionych w sporządzonym na potrzeby postępowania raporcie.
W rezultacie należało stwierdzić, że postępowanie zmierzające do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach planowanej inwestycji prowadzone było z zachowaniem procedury administracyjnej, jak i w zgodzie z przepisami prawa materialnego. Materiał dowodowy został zebrany w sprawie zgodnie z obowiązkiem ciążącym na organie, a polegającym na gromadzeniu wszelkich dowodów z urzędu. Zgromadzony materiał dowodowy ma charakter kompletny, a składa się na niego w szczególności raport z jego uzupełnieniami. Organy administracji obu instancji dokonały prawidłowej weryfikacji raportu, a z faktu, iż oceniły go pozytywnie, przyjmując jako dowód przemawiający za określeniem uwarunkowań przyjętych w decyzji, nie można wyprowadzić wniosku, iż taka ocena narusza obowiązek wynikający z art. 80 k.p.a.
Co istotne, żadna ze stron postępowania zajmująca stanowisko opozycyjne względem inwestora, w tym strona skarżąca, nie zgłaszała wniosków dowodowych na poparcie swych twierdzeń ograniczając się jedynie do ciągłego powielania zarzutów i wątpliwości pod adresem raportu środowiskowego i całej inwestycji. W szczególności, strona skarżąca będąc prośrodowiskową organizacją społeczną zajmująca się działalnością w zakresie ochrony środowiska, nie przedstawił własnej opinii o oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia na środowisko, ani też nie skorzystała z możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych zmierzających do podważenia miarodajności raportu przedstawionego przez inwestora.
Dodatkowo, kwestionowana decyzja spełnia wymogi przewidziane w art. 82 ust. 1 ustawy, albowiem zawiera wszystkie elementy tam określone. Załącznikiem do decyzji jest charakterystyka przedsięwzięcia, która jest odzwierciedleniem Karty informacyjnej przedsięwzięcia (art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy), a zawierającej podstawowe informacje o przedsięwzięciu. W decyzji określono szczegółowo warunki wykorzystywania terenu w fazie realizacji i eksploatacji i użytkowania przedsięwzięcia, m.in. z uwzględnieniem ochrony przed hałasem, ochrony przed zanieczyszczeniami powietrza i gleby, z uwzględnieniem wymogów gospodarki wodnej i gospodarki odpadami.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, skargę jako nieuzasadnioną, należało oddalić na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło